Life sciences, jaar 2, Hogeschool Utrecht
Contents
1. Inleiding immunologie ..................................................................................................................... 4
Inleiding ............................................................................................................................................... 4
Innate en adaptief ............................................................................................................................... 6
Linies van afweer ................................................................................................................................. 7
Cellen van het immuunsysteem .......................................................................................................... 9
Inleiding fagocytose........................................................................................................................... 12
Lymfoïd weefsel ................................................................................................................................ 15
Inleiding antigeenpresentatie ........................................................................................................... 20
Samenvatten ..................................................................................................................................... 22
2. Aangeboren immuniteit- Complement systeem ........................................................................... 22
Intracellulaire en extracellulaire pathogenen ................................................................................... 23
Alternatieve route ............................................................................................................................. 27
Terminale lysis ................................................................................................................................... 29
Acute fase .......................................................................................................................................... 30
Klassieke route .................................................................................................................................. 30
Lectine route ..................................................................................................................................... 33
Anafylatoxines ................................................................................................................................... 35
Regulering.......................................................................................................................................... 35
Samenvatten ..................................................................................................................................... 38
3. Aangeboren immuniteit- Ontstekingsreactie ................................................................................ 39
Cytokines ........................................................................................................................................... 39
Fasen ontstekingsreactie ................................................................................................................... 44
Fagocytose ......................................................................................................................................... 49
Hyperemie/ exsudatie ....................................................................................................................... 53
Diapedese neutrofiel ......................................................................................................................... 54
Samenvatten ..................................................................................................................................... 59
4. Antilichamen en B-cel receptoren ................................................................................................. 60
Inleiding ............................................................................................................................................. 60
Structuur en functie B-lymfocyt en antilichamen ............................................................................. 64
, Effectorfuncties ................................................................................................................................. 70
Antigeen-antilichaam interactie ........................................................................................................ 75
Therapeutische toepassingen ........................................................................................................... 78
Immunoassays ................................................................................................................................... 80
5. Diversiteit van B-cel receptoren en antilichamen ......................................................................... 83
Inleiding ............................................................................................................................................. 83
Ontwikkeling B-cel ............................................................................................................................. 86
Allelic exclusion ................................................................................................................................. 89
Somatische recombinatie .................................................................................................................. 91
Nucleotide additie & variabele recombinatie ................................................................................... 94
Inleiding B-cel differentiatie .............................................................................................................. 97
Samenvatten ................................................................................................................................... 101
6. Herkenning van antigeen door T-lymfocyten.............................................................................. 101
Inleiding ........................................................................................................................................... 102
Antigeen herkenning door TCR ....................................................................................................... 104
Structuur & diversiteit TCR .............................................................................................................. 106
Structuur & Ag presentatie MHC..................................................................................................... 111
Peptide belading MHC ..................................................................................................................... 114
Diversiteit MHC ............................................................................................................................... 120
7. De ontwikkeling van T-lymfocyten .............................................................................................. 126
Inleiding ........................................................................................................................................... 126
Rijping in de thymus ........................................................................................................................ 128
Selectie T-lymfocyt .......................................................................................................................... 137
T-cel recirculatie .............................................................................................................................. 140
T-cel homing .................................................................................................................................... 142
Antigeenpresentatie ........................................................................................................................ 143
Samenvatten ................................................................................................................................... 149
8. T-cel gemedieerde immuniteit .................................................................................................... 151
Imm. Synaps .................................................................................................................................... 151
Activatie Th-cel ................................................................................................................................ 154
Activatie Tc-cel ................................................................................................................................ 158
Clonale expansie.............................................................................................................................. 160
Deactivatie T-cel .............................................................................................................................. 163
CD40L & effectorfuncties ................................................................................................................ 164
Cytokine gemedieerde differentiatie .............................................................................................. 165
Effector Th1 functies ....................................................................................................................... 170
,9. B-cel en antistof gemedieerde immuniteit ................................................................................. 177
Inleiding B-cel ge- medieerde immuniteit ....................................................................................... 178
Activatie B-cel .................................................................................................................................. 182
Activatie zonder T-cel ...................................................................................................................... 184
Activatie met TFH-cel ........................................................................................................................ 185
Clonale deling & som. Hypermutatie .............................................................................................. 189
Selectie & isotype switch................................................................................................................. 192
Prim. & secondaire immuunreactie ................................................................................................ 197
10. Cellulaire cytotoxiciteit ............................................................................................................ 201
Inleiding afweer tegen virussen ...................................................................................................... 202
Cel-gemedieerde cytotoxiciteit: Tc-cel ............................................................................................ 204
Interferonen .................................................................................................................................... 209
Antistoffen & complement .............................................................................................................. 214
Slimme virussen............................................................................................................................... 216
Cel-gemedieerde cytotoxiciteit: NK-cel........................................................................................... 219
HIV (Human Immunodeficiency Virus) infectie .............................................................................. 225
11. Overgevoeligheidsreactie van het immuunsysteem ............................................................... 229
Inleiding over- gevoeligheidsreacties .............................................................................................. 230
IgE & worminfecties ........................................................................................................................ 233
Type I reacties ................................................................................................................................. 234
Basis mechanisme ........................................................................................................................... 237
Symptomen ..................................................................................................................................... 241
Luchtwegallergieën ......................................................................................................................... 245
Therapie........................................................................................................................................... 247
Diagnostiek ...................................................................................................................................... 250
Samenvatten ................................................................................................................................... 251
12. Auto-immuniteit en auto-immuunziekten .............................................................................. 251
Inleiding autoimm. .......................................................................................................................... 252
Centrale tolerantie .......................................................................................................................... 253
Perifere tolerantie ........................................................................................................................... 255
Extra mechanismen voor tolerantie ................................................................................................ 256
Ontstaan auto-immuun ziekten ...................................................................................................... 258
Indeling auto-immuun ziekten ........................................................................................................ 263
Voorbeelden type II & type III ......................................................................................................... 265
Reuma (type IV) ............................................................................................................................... 267
, 1. Inleiding immunologie
Leerdoelen
• beschrijven waartegen het immuunsysteem ons beschermt.
• een definitie geven van een commensaal en een pathogeen.
• vier verschillende typen van pathogenen noemen.
• beschrijven wat de functie en kenmerken van de eerste, tweede en derde linie van
immunologische afweer zijn. Hierbij ook beschrijven wat hun onderlinge samenhang is.
• specifieke voorbeelden geven van mechanische, chemische en microbiologische barrières die
bijdragen aan de verdediging tegen infecties en kort uitleggen hoe dit werkt.
• beschrijven hoe het verloop van de innate immuunrespons afhankelijk is van het type
pathogeen dat een infectie veroorzaakt
• de vier karakteristieke eigenschappen noemen van de innate (aangeboren) en adaptieve
(verworven) immuunrespons.
• opsommen welke verschillende cellen onderdeel uitmaken van het immuunsysteem en
beschrijven wat hun eigenschappen en functie is.
• een beschrijving geven hoe de cellen van het immuunsysteem gevormd worden en hoe de
indeling in de verschillende lijnen (lymfoid, myeloid, megakaryocyte en erythroid)
opgebouwd is.
• globaal de functie en het mechanisme van fagocytose beschrijven.
• de locatie en functie van primair en secundair lymfeweefsel beschrijven.
• de opbouw en functie van een lymfknoop beschrijven en dit illustreren met een
schematische tekening.
• uitleggen wat de rol is van antigeen presenterende cellen (APCs) en in het bijzonder
dendritische cellen (DCs) bij het verbinden van het innate met het adaptief immuunsysteem.
Inleiding
Extracellulaire pathogenen