Samenvatting
Basisboek aanpak
schulden
Auteurs: Nadja Jungmann en Tamara Madern
Uitgever: Noordhoff
Jaar van uitgave: 2024, 3e druk
ISBN: 9789001039097
Inhoud: Het boek biedt een overzicht van de aanpak van schulden, van preventie tot
curatie, en integreert juridische kennis met inzicht in de psychologische effecten van
geldzorgen.
,Hoofdstuk 1: Inleiding op de schuldenproblematiek
1.1: Omvang van de problematiek
Huishoudens noemen verschillende redenen voor de moeite die zij hebben om
rond te komen:
1. De uitgaven stijgen terwijl de inkomsten gelijk
blijven 2. De vaste lasten zijn te hoog
3. De inkomsten zijn te laag
Moeilijk rondkomen hangt samen met ‘zachte’ factoren (financieel gedrag) en
‘harde’ factoren ( hoogte van inkomen). Ten aanzien van financieel gedrag geldt
dat mensen die moeite hebben met rondkomen vaker:
1. Hun administratie niet op orde hebben
2. Onbedachtzame aankopen doen ( niet gepland en niet
voorbereid) 3. Een geringe buffer hebben
4. Niet weten of ze recht hebben op tegemoetkomingen, zoals toeslagen.
Een onbetaalde rekening is niet gelijk een betalingsprobleem. Je kan het
natuurlijk door drukte een keer vergeten. Als betalingsproblemen ernstig zijn,
wordt er wel gesproken over problematische schulden.
Belangrijke zaken over zware schuldenproblematiek:
1. Veel huishoudens hebben al langdurig
schulden
2. Grote regionale verschillen
3. Klein deel van de huishoudens hebben hulpverlening
1.3: Achtergrondkenmerken
Huishoudens die moeite hebben met rondkomen wonen vaker in een huurhuis,
hebben een laag inkomen en zijn vaker afhankelijk van een uitkering. Mensen
tussen de leeftijden 15 en 65 hebben vaker last van geldproblemen dan mensen
ouder dan 65 jaar. Lager opgeleiden en mensen met kinderen hebben vaker
schulden dan hoogopgeleiden en mensen zonder kinderen.
Belangrijke ontwikkelingen in de incasso zorgden voor meer druk op mensen met
schulden;
♦ De marktwerking bij gerechtsdeurwaarders sinds 2021
♦ De toename van bijzondere incassobevoegdheden
♦ Meer doorverkoop van vorderingen
♦ Verspreiding van onduidelijke of onjuiste informatie door incassobureaus
,Hoofdstuk 2: Soorten schulden en verbanden
Soorten schulden:
Overlevingsschulden: overlevingsschulden spelen met name bij lage en
middeninkomens. Overlevingsschulden instaan als een huishouden te lang moet
rondkomen van een (te) laag inkomen.
Oorzaken:
Stijging van de huren: In de afgelopen jaren werden woningcorporaties
verplicht om de huren inkomstenafhankelijk te maken. Voor een koppel geldt
als eis dat het inkomen niet hoger mag zijn dan 39.874 bruto per jaar. Dat is
gelijk aan ongeveer 1.500 euro netto per maand
Toename zorg:
De zorgverzekeringen werden duurder, dit komt door:
§ Eigen risico is gestegen
§ Basispremie steeg
§ allerlei zorg vanuit de basisverzekering is verschoven naar de
aanvullende verzekering
Compensatieschulden: Er is sprake van weinig geld, maar de schulden zijn wel te
vermijden. Huishouden maken compensatieschulden doorgaans omdat ze de
stressvolle situatie waar ze in zitten willen compenseren Financiële problemen
geven doorgaans veel stress. Als gevolg van die stress gaan we slechter
functioneren. We vinden het bijvoorbeeld moeilijker om ons te beheersen. Wie te
veel stress heeft als gevolg van schulden is daardoor bijvoorbeeld bevattelijker voor
flitsende reclames.
Aanpassingsschulden: kunnen ontstaan als mensen plotseling minder inkomen
krijgen of als de vaste lasten flink stijgen
Overbestedingsschulden: ontstaan als mensen consequent te veel uitgeven. De
bron kan bijvoorbeeld liggen in een verslaving, onvermogen om de administratie
goed bij te houden, niet om kunnen gaan met de druk van de omgeving of
overkreditering. Er is ook een groep die niet in staat is om bij te houden hoeveel ze
te besteden hebben. Dit kan bijvoorbeeld komen door een lichtverstandelijke
beperking, maar ook door een zeer gebrekkige beheersing van de Nederlandse taal.
Anderen maken overbestedingsschulden omdat ze de druk van de omgeving niet
aankunnen. Er is ook een groep huishoudens die de verleiding van de marketing niet
kan weerstaan.
Bureaucratische schulden: Bureaucratisch onvermogen omschrijft de moeite die
mensen hebben om hun zaken met de overheid goed te regelen. Bijvoorbeeld omdat
ze niet voldoende kunnen lezen of schrijven, niet voldoende computervaardig zijn of
niet begrijpen dat regel van de overheid hard worden toegepast.
Voor de meeste schuldenaren geldt dat hun schuldenpakket kenmerken vertoont
van meerdere typen schuld. Het type schuld zegt is veel gevallen iets over de
oorzaak. Een life-event vindt plaats in een context van gedrag. Een life-event is vaak
wel een trigger voor schulden dat is iets anders dan de oorzaak.
, Psychologische factoren om in schulden te belanden:
Als mensen hun administratie niet (voldoende) bijhouden, de kans op financiële
problemen groter is
als mensen niet goed weten waar belangrijke papieren liggen, de kans op financiële
problemen groter is
Als mensen minder vooruitplannen, de kans op financiële problemen groter is
Minder logisch klinkende verbanden:
Klanten die op de prijs letten en prijzen vergelijken, zitten vaker in financiële
problemen
Klanten die de voorwaarden van hun financiële producten controleren, hebben een
grotere kans op financiële problemen
Er is een samenhang tussen bepaalde gedragingen (zoals het niet bijhouden van de
post of moeite hebben met het letten op de uitgaven) en psychologische kenmerken van
mensen, zoals lage zelfcontrole. Zelfcontrole is het vermogen van mensen om hun
gedrag te sturen. Het niet bijhouden van de post staat niet op zichzelf, maar is een
uiting van lage zelfcontrole. Naast zelfcontrole zijn er nog andere variabelen van invloed
op de kans dat er financiële problemen komen:
Tijdoriëntatie: aandacht gericht op korteretermijn
self-efficacy: vertrouwen in het kunnen uitvoeren van een bepaalde taak
een positievere houding ten aanzien van geld lenen
minder (goede) kennis over financiën
geringe sociale steun
Schulden zijn zelden een opzichzelfstaand probleem. Bij veel huishouden spelen er
naast schulden ook andere problemen. Financiële problemen en
uitkeringsafhankelijkheid:
de problematiek is het grootst bij mensen met een bijstandsuitkering
Mensen met een bijstandsuitkering, hebben vaker betalingsachterstanden dan mensen
met een UWV-uitkering
Mensen met een bijstandsuitkering zeggen vaker dat het maken van schulden
noodzakelijk is om rond te komen dan klanten met een UWV-uitkering
Mensen met een bijstandsuitkering maken 30 keer vaker gebruik van een
schuldenregeling dan degene die geen uitkering krijgen. Mensen die een
arbeidsongeschiktheidsuitkering of WW-uitkering krijgen maken tie keer vaker gebruik
van een schuldregeling dan mensen die geen uitkering krijgen
schulden vormen een belemmering om werk te vinden Gemiddeld genomen maken
uitkeringsgerechtigden met schulden langer gebruikt van de uitkering dan
uitkeringsgerechtigden zonder schulden. Er is nog geen scherp zicht op de oorzaken
van de langere uitkeringsafhankelijkheid. Bij mensen met schulden ligt het in de rede
dat er wellicht ook andere problemen spelen die de langere uitkeringsduur verklaren.
(medische problemen)
Verklaringen:
De ontmoedigende werking van schulden
de impact van schulden op gedrag
werkgever zijn terughoudender bij financiële problemen. Eerlijk vertellen over de
financiële problemen kan er in aan bijdragen dat je niet wordt aangenomen
Basisboek aanpak
schulden
Auteurs: Nadja Jungmann en Tamara Madern
Uitgever: Noordhoff
Jaar van uitgave: 2024, 3e druk
ISBN: 9789001039097
Inhoud: Het boek biedt een overzicht van de aanpak van schulden, van preventie tot
curatie, en integreert juridische kennis met inzicht in de psychologische effecten van
geldzorgen.
,Hoofdstuk 1: Inleiding op de schuldenproblematiek
1.1: Omvang van de problematiek
Huishoudens noemen verschillende redenen voor de moeite die zij hebben om
rond te komen:
1. De uitgaven stijgen terwijl de inkomsten gelijk
blijven 2. De vaste lasten zijn te hoog
3. De inkomsten zijn te laag
Moeilijk rondkomen hangt samen met ‘zachte’ factoren (financieel gedrag) en
‘harde’ factoren ( hoogte van inkomen). Ten aanzien van financieel gedrag geldt
dat mensen die moeite hebben met rondkomen vaker:
1. Hun administratie niet op orde hebben
2. Onbedachtzame aankopen doen ( niet gepland en niet
voorbereid) 3. Een geringe buffer hebben
4. Niet weten of ze recht hebben op tegemoetkomingen, zoals toeslagen.
Een onbetaalde rekening is niet gelijk een betalingsprobleem. Je kan het
natuurlijk door drukte een keer vergeten. Als betalingsproblemen ernstig zijn,
wordt er wel gesproken over problematische schulden.
Belangrijke zaken over zware schuldenproblematiek:
1. Veel huishoudens hebben al langdurig
schulden
2. Grote regionale verschillen
3. Klein deel van de huishoudens hebben hulpverlening
1.3: Achtergrondkenmerken
Huishoudens die moeite hebben met rondkomen wonen vaker in een huurhuis,
hebben een laag inkomen en zijn vaker afhankelijk van een uitkering. Mensen
tussen de leeftijden 15 en 65 hebben vaker last van geldproblemen dan mensen
ouder dan 65 jaar. Lager opgeleiden en mensen met kinderen hebben vaker
schulden dan hoogopgeleiden en mensen zonder kinderen.
Belangrijke ontwikkelingen in de incasso zorgden voor meer druk op mensen met
schulden;
♦ De marktwerking bij gerechtsdeurwaarders sinds 2021
♦ De toename van bijzondere incassobevoegdheden
♦ Meer doorverkoop van vorderingen
♦ Verspreiding van onduidelijke of onjuiste informatie door incassobureaus
,Hoofdstuk 2: Soorten schulden en verbanden
Soorten schulden:
Overlevingsschulden: overlevingsschulden spelen met name bij lage en
middeninkomens. Overlevingsschulden instaan als een huishouden te lang moet
rondkomen van een (te) laag inkomen.
Oorzaken:
Stijging van de huren: In de afgelopen jaren werden woningcorporaties
verplicht om de huren inkomstenafhankelijk te maken. Voor een koppel geldt
als eis dat het inkomen niet hoger mag zijn dan 39.874 bruto per jaar. Dat is
gelijk aan ongeveer 1.500 euro netto per maand
Toename zorg:
De zorgverzekeringen werden duurder, dit komt door:
§ Eigen risico is gestegen
§ Basispremie steeg
§ allerlei zorg vanuit de basisverzekering is verschoven naar de
aanvullende verzekering
Compensatieschulden: Er is sprake van weinig geld, maar de schulden zijn wel te
vermijden. Huishouden maken compensatieschulden doorgaans omdat ze de
stressvolle situatie waar ze in zitten willen compenseren Financiële problemen
geven doorgaans veel stress. Als gevolg van die stress gaan we slechter
functioneren. We vinden het bijvoorbeeld moeilijker om ons te beheersen. Wie te
veel stress heeft als gevolg van schulden is daardoor bijvoorbeeld bevattelijker voor
flitsende reclames.
Aanpassingsschulden: kunnen ontstaan als mensen plotseling minder inkomen
krijgen of als de vaste lasten flink stijgen
Overbestedingsschulden: ontstaan als mensen consequent te veel uitgeven. De
bron kan bijvoorbeeld liggen in een verslaving, onvermogen om de administratie
goed bij te houden, niet om kunnen gaan met de druk van de omgeving of
overkreditering. Er is ook een groep die niet in staat is om bij te houden hoeveel ze
te besteden hebben. Dit kan bijvoorbeeld komen door een lichtverstandelijke
beperking, maar ook door een zeer gebrekkige beheersing van de Nederlandse taal.
Anderen maken overbestedingsschulden omdat ze de druk van de omgeving niet
aankunnen. Er is ook een groep huishoudens die de verleiding van de marketing niet
kan weerstaan.
Bureaucratische schulden: Bureaucratisch onvermogen omschrijft de moeite die
mensen hebben om hun zaken met de overheid goed te regelen. Bijvoorbeeld omdat
ze niet voldoende kunnen lezen of schrijven, niet voldoende computervaardig zijn of
niet begrijpen dat regel van de overheid hard worden toegepast.
Voor de meeste schuldenaren geldt dat hun schuldenpakket kenmerken vertoont
van meerdere typen schuld. Het type schuld zegt is veel gevallen iets over de
oorzaak. Een life-event vindt plaats in een context van gedrag. Een life-event is vaak
wel een trigger voor schulden dat is iets anders dan de oorzaak.
, Psychologische factoren om in schulden te belanden:
Als mensen hun administratie niet (voldoende) bijhouden, de kans op financiële
problemen groter is
als mensen niet goed weten waar belangrijke papieren liggen, de kans op financiële
problemen groter is
Als mensen minder vooruitplannen, de kans op financiële problemen groter is
Minder logisch klinkende verbanden:
Klanten die op de prijs letten en prijzen vergelijken, zitten vaker in financiële
problemen
Klanten die de voorwaarden van hun financiële producten controleren, hebben een
grotere kans op financiële problemen
Er is een samenhang tussen bepaalde gedragingen (zoals het niet bijhouden van de
post of moeite hebben met het letten op de uitgaven) en psychologische kenmerken van
mensen, zoals lage zelfcontrole. Zelfcontrole is het vermogen van mensen om hun
gedrag te sturen. Het niet bijhouden van de post staat niet op zichzelf, maar is een
uiting van lage zelfcontrole. Naast zelfcontrole zijn er nog andere variabelen van invloed
op de kans dat er financiële problemen komen:
Tijdoriëntatie: aandacht gericht op korteretermijn
self-efficacy: vertrouwen in het kunnen uitvoeren van een bepaalde taak
een positievere houding ten aanzien van geld lenen
minder (goede) kennis over financiën
geringe sociale steun
Schulden zijn zelden een opzichzelfstaand probleem. Bij veel huishouden spelen er
naast schulden ook andere problemen. Financiële problemen en
uitkeringsafhankelijkheid:
de problematiek is het grootst bij mensen met een bijstandsuitkering
Mensen met een bijstandsuitkering, hebben vaker betalingsachterstanden dan mensen
met een UWV-uitkering
Mensen met een bijstandsuitkering zeggen vaker dat het maken van schulden
noodzakelijk is om rond te komen dan klanten met een UWV-uitkering
Mensen met een bijstandsuitkering maken 30 keer vaker gebruik van een
schuldenregeling dan degene die geen uitkering krijgen. Mensen die een
arbeidsongeschiktheidsuitkering of WW-uitkering krijgen maken tie keer vaker gebruik
van een schuldregeling dan mensen die geen uitkering krijgen
schulden vormen een belemmering om werk te vinden Gemiddeld genomen maken
uitkeringsgerechtigden met schulden langer gebruikt van de uitkering dan
uitkeringsgerechtigden zonder schulden. Er is nog geen scherp zicht op de oorzaken
van de langere uitkeringsafhankelijkheid. Bij mensen met schulden ligt het in de rede
dat er wellicht ook andere problemen spelen die de langere uitkeringsduur verklaren.
(medische problemen)
Verklaringen:
De ontmoedigende werking van schulden
de impact van schulden op gedrag
werkgever zijn terughoudender bij financiële problemen. Eerlijk vertellen over de
financiële problemen kan er in aan bijdragen dat je niet wordt aangenomen
