Studiestof Week 4a
Pensioenrecht
College(s)
Videocollege 1 – Pensioenrecht
Vooraf
- Pensioenrecht is een zeer breed rechtsgebied
o Het gaat over de arbeidsvoorwaarde pensioen
o Maar ook over verbintenissen in het algemeen (Boek 3 en 6 BW)
Algemene delen van het BW zijn gewoon van toepassing. Je moet je houden aan de afspraken die
je maakt, ook ingeval van pensioen.
o We hebben te maken met een financieel product
o Er zijn zeer grote financiële belangen mee gemoeid
Micro: voor individu is het veel geld
Macro: voor het land gaat het ook om veel geld.
- De focus ligt op:
o Juridische kant van het pensioen
Arbeidsvoorwaarde
Individuele en collectieve verbintenisrechtelijke kant
Enkele specifieke thema’s
o Het gaat vooral om het raamwerk/de context: het begrip van het product pensioen.
o Proberen nadruk te leggen op kritisch denkvermogen: waarom … ?
- Het gaat over het arbeidsvoorwaardelijk pensioen. Bedenk goed dat dit een aansluiting heeft op de wettelijke
sociale zekerheid. Je kunt pensioenen zien als een vorm van sociale zekerheid, dat is dan sociale zekerheid
zoals geregeld door sociale partners (arbeidsvoorwaarden). Maar deze sluit aan op de wettelijke sociale
zekerheid zoals we in de eerste 3 weken hebben besproken.
o Wettelijke sociale zekerheid vs. Contractuele sociale zekerheid
- Tentamenstof:
o Met name de Reader van Heemskerk bevat een aantal paragrafen die we niet hoeven te bestuderen
(wordt in de laatste WG benoemd).
o Sheets zijn leidend. De reader van Heemskerk dekt dit grotendeels.
Pensioenbewustzijn
- Is er sprake van een pensioenherziening? JA.
- Momenteel is een wetsvoorstel in voorbereiding over toekomst pensioenen. Er komt een internetconsultatie
aan. Dit zal de komende tijd tot veel consternatie leiden. Maar het tentamen zal hier niet over gaan. De
herziening zal pas in 2026 in werking treden.
Onderwerpen
- Wat is pensioen/product en risico’s?
- Hoe ziet dat ‘Pensioenland’ eruit?
- Arbeidsvoorwaardelijke kant van het pensioenrecht
- Pensioenwetgeving: welke en betekenis
- Enkele specifieke, deels zeer actuele onderwerpen
- De toekomst: stelselherziening
Videocollege 2 – Drie pijlers en driehoek
Drie pijlers
- Wat is pensioen eigenlijk? Geldelijke uitkering. We denken vooral aan het ouderdomspensioen, maar dat is
niet de enige vorm van pensioen.
- Er zijn drie vormen in NL waarop mensen aan pensioen zouden kunnen komen – 3 pijlers:
1. Overheidspensioen
AOW – als het gaat om ouderdom. Hierin word geregeld dat iedere Nederlander recht heeft op
een bepaalde uitkering vanaf een bepaalde leeftijd (in de richting van 67 jaar), welke je krijgt van
de overheid. Krijgen in die zin dat hij wordt gefinancierd uit de belastinginkomsten van het land.
Dat noemen we het omslagstelsel.
2. Arbeidsvoorwaardenpensioen
Dit komt bovenop het AOW-pensioen. Dit is wat wordt afgesproken tussen werkgevers en
werknemers. Daar gaat dit vak in essentie over.
3. Individuele oudedagsvoorziening (uit netto inkomen)
1
, Dit regelen mensen voor zichzelf. Denk hierbij aan verzekeringen.
Dit is erg weinig geworden, dus stelt niet zo veel meer voor.
- Vraag: is de term ‘pijlers’ wel een goede omschrijving?
- Vraag: drie pijlers? Moeten er niet 4 of wellicht 5 pijlers zijn?
- De tweede pijler is het onderwerp van het pensioen-deel van het vak.
o Arbeidsvoorwaarde pensioen dus
o Dus: het deel van het inkomen dat mensen boven (bijv.) AOW verkrijgen, maar onder eventuele
individuele voorzieningen.
AOW en Fiscaal
- AOW – hebben we het voor een deel al over gehad in de eerste drie weken
o Financieringswijze – omslagstelsel
o Omvang AOW uitkering per maand – art. 9: 70% van het netto-minimumloon per maand.
o Ingangsmoment – art. 7a: in 2020 66 jaar en 4 maanden (of 16 jaar en 4 maanden)
o Ontwikkeling daarin? – net gefixeerd op 66 jaar en 6 maanden tot en met 2021
o Levenslange uitkering?
- Fiscale aspecten 2 e pijler pensioen
o Het tweede pijler pensioen is een kwestie van werkgevers en werknemers, maar daar heeft ook de
overheid sterk mee te maken.
De overheid maakt daar niet de afspraken, maar de overheid faciliteert wel het maken van
afspraken. Dat is gebeurt doordat er fiscale faciliteiten zijn gecreëerd (met name in de Wet
Loonbelasting, maar ook Wet inkomstenbelasting). Daar is de omkeerregel opgenomen: het
moment van heffing is niet al het moment dat mensen hun loon ontvangen en dat er dan
pensioenpremie wordt ingehouden en afgedragen, maar die heffing van belasting vindt vast plaats
op het moment van uitkering.
Omkeerregel = het moment van heffing wordt uitgesteld. Bij de opbouw hoeft nog geen
loonbelasting te worden afgedragen over de uitkering die pas in de toekomst zal worden genoten,
maar die heffing vindt pas plaats als de uitkering er daadwerkelijk is.
Waarom? Om mensen te stimuleren om aan pensioenopbouw te doen.
o Een tweede fiscaal aspect is de vraag wat de overheid ervan vind wanneer enorme bedragen aan
pensioen worden opgebouwd, en dat daarmee ook enorme bedragen buiten de loonheffing blijven?
Vind de overheid dat goed? Want daarmee wordt pensioenopbouw gefaciliteerd, wat goed is voor
later zodat minder mensen arm zijn. Maar misschien vinden zij dat wel weer helemaal niet leuk
want dat betekent dat er nu veel minder geld in kas komt via belastingheffing.
De overheid probeert hierin een middenweg te vinden, en stelt maxima aan de opbouw van
pensioen.
Maximum is ongeveer 1 ton.
o Over de maxima is de laatste 10 jaar veel aan gedaan, en behoorlijk naar beneden gaan. het is dus een
forse fiscale versobering geweest (ook de derde pijler).
Opbouwpercentages, maximale grondslag 1 ton.
Pensioenwetten tweede pijler
- Met name:
o Pensioenwet (PW)
o Wet BPF 2000
- We hebben het hier dus niet over AOW, ANW en Arbeidsongeschiktheidswetten, want dat gaat over de eerste
pijler!
- Verder algemeen:
o BW Boek 3, 5 en 6
o BW Boek 7 titel 10
- En pensioen specifiek, maar niet in dit vak:
o BW Boek 7 titel 17
o Wet VPS
o Fiscale wetten
De pensioendriehoek
- Bij pensioen is er sprake van een driehoeksverhouding – drie relaties, vier begrippen:
1. Deelnemer – werkgever: het schema is gemaakt vanuit het beeld van de werknemer. De werknemer is in
dienst bij een werkgever, en de werkgever heeft met de werknemer een pensioenovereenkomst te
sluiten, op basis van de bij die werkgever geldende pensioenregeling.
2
, 2. Werkgever – uitvoerder: de werkgever moet de verplichtingen uit de pensioenovereenkomst
overbrengen naar een pensioenuitvoerder. Dit is dus de relatie tussen uitvoerder en werkgever: de
uitvoeringsovereenkomst.
3. Uitvoerder – deelnemer: werknemer is deelnemer geworden, doordat er een pensioenovereenkomst
met hem is geworden. Hij is daardoor deelnemer geworden in de pensioenregeling van de werkgever.
Deze relatie tussen uitvoerder en deelnemer is belichaamt in het pensioenreglement.
Uitvoeringsovereenkomst
Uitvoerder Werkgever
Pensioenregeling
Pensioenreglement Pensioenovereenkomst
Werknemers/Deelnemers
Driehoek: opmerkingen
- Drie relaties; vier begrippen:
1. Deelnemer – werkgever:
Verhouding pensioenovereenkomst/pensioenregeling?
Deelnemer heeft relatie met werkgever, en dat noemen we de pensioenovereenkomst.
Pensioenovereenkomst is afgeleid van de pensioenregeling.
Je kunt ook zeggen dat de pensioenregeling belangrijker is dan de pensioenovereenkomst. Daar
komen we nog over te spreken.
Verschil pensioenreglement en pensioenregeling:
Door het woord regeling te gebruiken wordt je in de war gebracht. De pensioenregeling moet
je in de context van werkgever werknemer plaatsen. Zij maken afspraken in de
pensioenregeling. De pensioenregeling wordt uitgewerkt in het pensioenreglement door de
pensioenuitvoerder.
2. Werkgever – uitvoerder: uitvoeringsovereenkomst
3. Uitvoerder – deelnemer: pensioenreglement
Aard: contractueel? Nee, eenzijdig Er is geen sprake van een contract. Er is wel een contract
tussen werkgever en werknemer, en ook tussen werkgever en uitvoerder, maar er is geen contract
tussen uitvoerder en deelnemer. Daar is sprake van een eenzijdige rechtsverhouding die is
belichaamt in het pensioenreglement.
Rechten: deelnemingsverhouding je moet die situatie zien als een soort
deelnemingsverhouding.
In de pensioenovereenkomst wordt de afspraak gemaakt, maar uit het pensioenreglement zou
moeten blijken hoe en wanneer er uiteindelijk betaald gaat worden. Daar heeft de deelnemer het
grootste belang bij, dat helder is wanneer hij wat gaat krijgen en aan welke voorwaarden dan
moet zijn voldaan.
- Altijd dezelfde vorm? De driehoek wordt in verschillende vormen getekend. Heemskerk (§3.4.1) gebruikt
een andere manier van inrichten.
o Je kunt jezelf afvragen wat een reden is om die driehoek anders vorm te geven.
Videocollege 3 – Pensioenwet
De Pensioenwet
- In de wetgevingsbundel staan art. 1 t/m 59 en 125a t/m 140
- De Pensioenwet gaat over het pensioen dat tot stand komt in het kader van de arbeidsvoorwaarden
pensioen.
- Doel van die wet is zekerheid en transparantie
o Zekerheid: de gedachte is dat wanneer je vandaag als werkgever en werknemer iets afspreekt over het
pensioen wat de werknemer over een tijd gaat krijgen, hoe zeker het dan is dat die werknemer dat ook
gaat krijgen. Zeker gesteld moet worden dat wat vandaag wordt afgesproken, dat er ook echt komt.
o Transparantie: Pensioenwet probeert te zorgen dat wat wordt afgesproken zo helder mogelijk, dat de
manier waarop wordt nagekomen zo helder mogelijk is, dat eigenlijk alle aspecten van de
arbeidsvoorwaarde pensioen zo helder en transparant mogelijk zijn.
3
Pensioenrecht
College(s)
Videocollege 1 – Pensioenrecht
Vooraf
- Pensioenrecht is een zeer breed rechtsgebied
o Het gaat over de arbeidsvoorwaarde pensioen
o Maar ook over verbintenissen in het algemeen (Boek 3 en 6 BW)
Algemene delen van het BW zijn gewoon van toepassing. Je moet je houden aan de afspraken die
je maakt, ook ingeval van pensioen.
o We hebben te maken met een financieel product
o Er zijn zeer grote financiële belangen mee gemoeid
Micro: voor individu is het veel geld
Macro: voor het land gaat het ook om veel geld.
- De focus ligt op:
o Juridische kant van het pensioen
Arbeidsvoorwaarde
Individuele en collectieve verbintenisrechtelijke kant
Enkele specifieke thema’s
o Het gaat vooral om het raamwerk/de context: het begrip van het product pensioen.
o Proberen nadruk te leggen op kritisch denkvermogen: waarom … ?
- Het gaat over het arbeidsvoorwaardelijk pensioen. Bedenk goed dat dit een aansluiting heeft op de wettelijke
sociale zekerheid. Je kunt pensioenen zien als een vorm van sociale zekerheid, dat is dan sociale zekerheid
zoals geregeld door sociale partners (arbeidsvoorwaarden). Maar deze sluit aan op de wettelijke sociale
zekerheid zoals we in de eerste 3 weken hebben besproken.
o Wettelijke sociale zekerheid vs. Contractuele sociale zekerheid
- Tentamenstof:
o Met name de Reader van Heemskerk bevat een aantal paragrafen die we niet hoeven te bestuderen
(wordt in de laatste WG benoemd).
o Sheets zijn leidend. De reader van Heemskerk dekt dit grotendeels.
Pensioenbewustzijn
- Is er sprake van een pensioenherziening? JA.
- Momenteel is een wetsvoorstel in voorbereiding over toekomst pensioenen. Er komt een internetconsultatie
aan. Dit zal de komende tijd tot veel consternatie leiden. Maar het tentamen zal hier niet over gaan. De
herziening zal pas in 2026 in werking treden.
Onderwerpen
- Wat is pensioen/product en risico’s?
- Hoe ziet dat ‘Pensioenland’ eruit?
- Arbeidsvoorwaardelijke kant van het pensioenrecht
- Pensioenwetgeving: welke en betekenis
- Enkele specifieke, deels zeer actuele onderwerpen
- De toekomst: stelselherziening
Videocollege 2 – Drie pijlers en driehoek
Drie pijlers
- Wat is pensioen eigenlijk? Geldelijke uitkering. We denken vooral aan het ouderdomspensioen, maar dat is
niet de enige vorm van pensioen.
- Er zijn drie vormen in NL waarop mensen aan pensioen zouden kunnen komen – 3 pijlers:
1. Overheidspensioen
AOW – als het gaat om ouderdom. Hierin word geregeld dat iedere Nederlander recht heeft op
een bepaalde uitkering vanaf een bepaalde leeftijd (in de richting van 67 jaar), welke je krijgt van
de overheid. Krijgen in die zin dat hij wordt gefinancierd uit de belastinginkomsten van het land.
Dat noemen we het omslagstelsel.
2. Arbeidsvoorwaardenpensioen
Dit komt bovenop het AOW-pensioen. Dit is wat wordt afgesproken tussen werkgevers en
werknemers. Daar gaat dit vak in essentie over.
3. Individuele oudedagsvoorziening (uit netto inkomen)
1
, Dit regelen mensen voor zichzelf. Denk hierbij aan verzekeringen.
Dit is erg weinig geworden, dus stelt niet zo veel meer voor.
- Vraag: is de term ‘pijlers’ wel een goede omschrijving?
- Vraag: drie pijlers? Moeten er niet 4 of wellicht 5 pijlers zijn?
- De tweede pijler is het onderwerp van het pensioen-deel van het vak.
o Arbeidsvoorwaarde pensioen dus
o Dus: het deel van het inkomen dat mensen boven (bijv.) AOW verkrijgen, maar onder eventuele
individuele voorzieningen.
AOW en Fiscaal
- AOW – hebben we het voor een deel al over gehad in de eerste drie weken
o Financieringswijze – omslagstelsel
o Omvang AOW uitkering per maand – art. 9: 70% van het netto-minimumloon per maand.
o Ingangsmoment – art. 7a: in 2020 66 jaar en 4 maanden (of 16 jaar en 4 maanden)
o Ontwikkeling daarin? – net gefixeerd op 66 jaar en 6 maanden tot en met 2021
o Levenslange uitkering?
- Fiscale aspecten 2 e pijler pensioen
o Het tweede pijler pensioen is een kwestie van werkgevers en werknemers, maar daar heeft ook de
overheid sterk mee te maken.
De overheid maakt daar niet de afspraken, maar de overheid faciliteert wel het maken van
afspraken. Dat is gebeurt doordat er fiscale faciliteiten zijn gecreëerd (met name in de Wet
Loonbelasting, maar ook Wet inkomstenbelasting). Daar is de omkeerregel opgenomen: het
moment van heffing is niet al het moment dat mensen hun loon ontvangen en dat er dan
pensioenpremie wordt ingehouden en afgedragen, maar die heffing van belasting vindt vast plaats
op het moment van uitkering.
Omkeerregel = het moment van heffing wordt uitgesteld. Bij de opbouw hoeft nog geen
loonbelasting te worden afgedragen over de uitkering die pas in de toekomst zal worden genoten,
maar die heffing vindt pas plaats als de uitkering er daadwerkelijk is.
Waarom? Om mensen te stimuleren om aan pensioenopbouw te doen.
o Een tweede fiscaal aspect is de vraag wat de overheid ervan vind wanneer enorme bedragen aan
pensioen worden opgebouwd, en dat daarmee ook enorme bedragen buiten de loonheffing blijven?
Vind de overheid dat goed? Want daarmee wordt pensioenopbouw gefaciliteerd, wat goed is voor
later zodat minder mensen arm zijn. Maar misschien vinden zij dat wel weer helemaal niet leuk
want dat betekent dat er nu veel minder geld in kas komt via belastingheffing.
De overheid probeert hierin een middenweg te vinden, en stelt maxima aan de opbouw van
pensioen.
Maximum is ongeveer 1 ton.
o Over de maxima is de laatste 10 jaar veel aan gedaan, en behoorlijk naar beneden gaan. het is dus een
forse fiscale versobering geweest (ook de derde pijler).
Opbouwpercentages, maximale grondslag 1 ton.
Pensioenwetten tweede pijler
- Met name:
o Pensioenwet (PW)
o Wet BPF 2000
- We hebben het hier dus niet over AOW, ANW en Arbeidsongeschiktheidswetten, want dat gaat over de eerste
pijler!
- Verder algemeen:
o BW Boek 3, 5 en 6
o BW Boek 7 titel 10
- En pensioen specifiek, maar niet in dit vak:
o BW Boek 7 titel 17
o Wet VPS
o Fiscale wetten
De pensioendriehoek
- Bij pensioen is er sprake van een driehoeksverhouding – drie relaties, vier begrippen:
1. Deelnemer – werkgever: het schema is gemaakt vanuit het beeld van de werknemer. De werknemer is in
dienst bij een werkgever, en de werkgever heeft met de werknemer een pensioenovereenkomst te
sluiten, op basis van de bij die werkgever geldende pensioenregeling.
2
, 2. Werkgever – uitvoerder: de werkgever moet de verplichtingen uit de pensioenovereenkomst
overbrengen naar een pensioenuitvoerder. Dit is dus de relatie tussen uitvoerder en werkgever: de
uitvoeringsovereenkomst.
3. Uitvoerder – deelnemer: werknemer is deelnemer geworden, doordat er een pensioenovereenkomst
met hem is geworden. Hij is daardoor deelnemer geworden in de pensioenregeling van de werkgever.
Deze relatie tussen uitvoerder en deelnemer is belichaamt in het pensioenreglement.
Uitvoeringsovereenkomst
Uitvoerder Werkgever
Pensioenregeling
Pensioenreglement Pensioenovereenkomst
Werknemers/Deelnemers
Driehoek: opmerkingen
- Drie relaties; vier begrippen:
1. Deelnemer – werkgever:
Verhouding pensioenovereenkomst/pensioenregeling?
Deelnemer heeft relatie met werkgever, en dat noemen we de pensioenovereenkomst.
Pensioenovereenkomst is afgeleid van de pensioenregeling.
Je kunt ook zeggen dat de pensioenregeling belangrijker is dan de pensioenovereenkomst. Daar
komen we nog over te spreken.
Verschil pensioenreglement en pensioenregeling:
Door het woord regeling te gebruiken wordt je in de war gebracht. De pensioenregeling moet
je in de context van werkgever werknemer plaatsen. Zij maken afspraken in de
pensioenregeling. De pensioenregeling wordt uitgewerkt in het pensioenreglement door de
pensioenuitvoerder.
2. Werkgever – uitvoerder: uitvoeringsovereenkomst
3. Uitvoerder – deelnemer: pensioenreglement
Aard: contractueel? Nee, eenzijdig Er is geen sprake van een contract. Er is wel een contract
tussen werkgever en werknemer, en ook tussen werkgever en uitvoerder, maar er is geen contract
tussen uitvoerder en deelnemer. Daar is sprake van een eenzijdige rechtsverhouding die is
belichaamt in het pensioenreglement.
Rechten: deelnemingsverhouding je moet die situatie zien als een soort
deelnemingsverhouding.
In de pensioenovereenkomst wordt de afspraak gemaakt, maar uit het pensioenreglement zou
moeten blijken hoe en wanneer er uiteindelijk betaald gaat worden. Daar heeft de deelnemer het
grootste belang bij, dat helder is wanneer hij wat gaat krijgen en aan welke voorwaarden dan
moet zijn voldaan.
- Altijd dezelfde vorm? De driehoek wordt in verschillende vormen getekend. Heemskerk (§3.4.1) gebruikt
een andere manier van inrichten.
o Je kunt jezelf afvragen wat een reden is om die driehoek anders vorm te geven.
Videocollege 3 – Pensioenwet
De Pensioenwet
- In de wetgevingsbundel staan art. 1 t/m 59 en 125a t/m 140
- De Pensioenwet gaat over het pensioen dat tot stand komt in het kader van de arbeidsvoorwaarden
pensioen.
- Doel van die wet is zekerheid en transparantie
o Zekerheid: de gedachte is dat wanneer je vandaag als werkgever en werknemer iets afspreekt over het
pensioen wat de werknemer over een tijd gaat krijgen, hoe zeker het dan is dat die werknemer dat ook
gaat krijgen. Zeker gesteld moet worden dat wat vandaag wordt afgesproken, dat er ook echt komt.
o Transparantie: Pensioenwet probeert te zorgen dat wat wordt afgesproken zo helder mogelijk, dat de
manier waarop wordt nagekomen zo helder mogelijk is, dat eigenlijk alle aspecten van de
arbeidsvoorwaarde pensioen zo helder en transparant mogelijk zijn.
3
