H16 Kapitaalbelangen JVG
16.1 Mogelijke waarderingsgrondslagen
Als een onderneming participeert in het eigen vermogen van een andere onderneming, heeft zij daarin een
kapitaalbelang. Bij de waardering van het kapitaalbelang kan een onderscheid gemaakt worden tussen een
rechtstreekse waardering van de aandelen zelf en een waardering van de achterliggende activa en verplichtingen
die door die aandelen vertegenwoordigd worden. We komen tot vijf waarderingsgrondslagen:
1. Rechtstreekse waardering kapitaalbelang:
Aanschafprijs
Actuele waarde
Reële waarde
2. Waardering achterliggende activa en verplichtingen
Nettovermogenswaarde
Equitymethode
Zichtbare intrinsieke waarde
Gegevens Voorbeeld
- A neemt op 1 januari 2009 tegen contante betaling van € 4mln 40% van de aandelen van B over. De
balans van B op 1/1 2009:
Activa Passiva
Pand € 5.000.000 Aandelenkapitaal € 1.000.000
Voorraad € 4.000.000 Winstreserve € 4.000.000
Schulden € 4.000.000
€ 9.000.000 € 9.000.000
- B behaalt over 2009 een winst van € 1,8 mln en keert in de loop van 2009 een interimdividend uit van €
500.000
- A waardeert volgens haar richtlijnen het pand op € 7 mln en wordt in 10 jaar afgeschreven.
- Per 31 december 2009 luidt de balans van B als volgt:
Activa Passiva
Pand € 4.500.000 Aandelenkapitaal € 1.000.000
Voorraad € 4.200.000 Winstreserve € 3.500.000
LM € 1.300.000 Winst 2009 € 1.800.000
Schulden € 3.700.000
€ 10.000.000 € 10.000.000
- Aan het 40%-belang in B wordt door A per 31 december 2009 een waarde toegekend van € 5 mln.
- Betaalde goodwill wordt in 20 jaar afgeschreven.
Aanschafprijs (vervangingswaarde)
Bij waardering tegen aanschafprijs wordt het kapitaalbelang te boek gesteld voor het betaalde bedrag. De
waardering verandert later niet meer, tenzij zich een duurzame waardedaling voordoet; in dat geval dient
afboeking naar lagere werkelijke waarde plaats te vinden. Als resultaat wordt het gedeclareerde dividend
verantwoord.
Aankoop:
0 Kapitaalbelang € 4.000.000
Aan/ 1 Liquide middelen € 4.000.000
Resultaat:
Geen boeking
Mutaties 2010:
1 Liquide middelen € 200.000
Aan/ 9 Resultaat uit kapitaalbelang €200.000
(40% van € 500.000 (het interimdividend)
Voordeel:
Er wordt een objectieve waardemaatstaf gebruikt.
,Nadelen:
o Een stijging van de werkelijke waarde van het kapitaalbelang komt in de boekwaarde niet tot uiting
grote stille reserve in de post ‘kapitaalbelang’.
o De op moment van overname betaalde goodwill blijft in principe permanent geactiveerd in de balanspost
‘kapitaalbelang’.
o Als de houder een zodanig groot aandelenpakket in zijn bezit heeft dat hij invloed op het dividendbeleid
kan uitoefenen, bestaat het gevaar dat er door de houder van het pakket winststuring gedaan wordt: in
jaren dat de winst uit eigen bedrijfsactiviteiten van de houder tegenvalt, kan deze zich een extra groot
dividend laten uitkeren, terwijl in goede jaren wordt afgezien van dividenduitkering. Schommelingen in
het totale resultaat van de houder worden dan kunstmatig afgezwakt.
Actuele waarde (vervangingswaarde)
Bij de actuele waarde wordt een waardeverandering van het kapitaalbelang aan de passiefzijde van de balans
verwerkt in de post ‘herwaarderingsreserve’. Als resultaat wordt het gedeclareerde dividend verantwoord.
Aankoop:
0 Kapitaalbelang € 4.000.000
Aan/ 1 Liquide middelen € 4.000.000
Resultaat:
Geen boeking
Dividend:
1 Liquide middelen € 200.000
Aan/ 9 Resultaat uit kapitaalbelang € 200.000
Herwaardering:
0 Kapitaalbelang € 1.000.000
Aan/ 0 Herwaarderingsreserve € 1.000.000
Voordeel:
Zorgt ervoor dat er geen stille reserves in de post ‘kapitaalbelang’ bevinden.
Nadeel:
Het bepalen van de actuele waarde is niet eenvoudig. Bij de beursgenoteerde ondernemingen kan de beursprijs
hiertoe dienen, maar in andere gevallen zal er sprake zijn van een schatting die gebaseerd is op een veelvoud
veronderstellingen.
De waardestijging wordt in de herwaarderingsreserve verwerkt, hierdoor wordt de winst niet beïnvloed door deze
subjectiviteit.
Reële waarde (verkoopwaarde)
In geval van aandelen zullen de reële waarde en de actuele waarde in principe samenvallen. Bij toepassing van de
reële waarde wordt de waardeverandering van het kapitaalbelang echter als winst beschouwd en niet verwerkt in
de herwaarderingsreserve. Het resultaat kapitaalbelang bestaat uit de som van het gedeclareerde dividend en de
waardemutatie van het kapitaalbelang.
Aankoop:
0 Kapitaalbelang € 4.000.000
Aan/ 1 Liquide middelen € 4.000.000
Resultaat:
Geen boeking
Dividend:
1 Liquide middelen € 200.000
Aan/ 9 Resultaat uit kapitaalbelang € 200.000
, Herwaardering:
0 Kapitaalbelang € 1.000.000
Aan/ 9 Resultaat uit kapitaalbelang € 1.000.000
Bij de reële waarde heeft de schatting van de waarde van het kapitaalbelang per einde boekjaar wel invloed op de
winst.
Nettovermogenswaarde
De nettovermogenswaarde heeft als uitgangspunt dat ‘door de aandelen heen wordt gekeken’ naar de
achterliggende activa en verplichtingen die verworven zijn met het kapitaalbelang. Het kapitaalbelang wordt
gewaardeerd op het bedrag waarvoor de activa en verplichtingen per saldo in de balans van de deelnemer zouden
zijn opgenomen, als hij niet de aandelen had verworven. Als de koper van het belang een bedrag betaalt dat geen
betrekking heeft op een aanwezige post, is er sprake van goodwill.
Veronderstelling dat 40% van activa en verplichtingen is overgenomen
Activa: Pand 40% van € 7.000.000 = € 2.800.000
Voorraad 40% van € 4.000.000 = € 1.600.000
€ 4.400.000
Passiva: Schulden 40% van € 4.000.000 = € 1.600.000
Per saldo: € 2.800.000
Aankoop:
0 Kapitaalbelang € 2.800.000
0 Goodwill € 1.200.000
Aan/ 1 Liquide middelen € 4.000.000
Resultaat:
0 Kapitaalbelang € 640.000
Aan/ 9 Resultaat kapitaalbelang € 640.000
Aandeel A ‘zichtbare winst’ B: 40% * € 1.800.000= € 720.000
Hogere afschrijvingen: 40% * 1/10 * (€ 7.000.000 – € 5.000.000) = € 80.000 -/-
=€ 640.000
Dividend:
1 Liquide middelen € 200.000
Aan/ 0 Kapitaalbelang € 200.000
Afschrijving goodwill:
4 Afschrijving goodwill € 60.000
Aan/ 0 Goodwill € 60.000
Vermogensmutatiemethode: bij toepassing van het nettovermogenswaarde wordt de waardering van het
kapitaalbelang aangepast aan de mutaties in het eigen vermogen van de onderneming waarin wordt deelgenomen,
vandaar dat deze methode ook wel wordt aangeduid als vermogensmutatiemethode. Er kunnen zich drie
verschillende mutaties voordoen:
- Resultaten van het kapitaalbelang
- Gedeclareerde dividenden
- Rechtstreekse vermogensmutaties
Nadeel:
Het kan zijn dat door geaccumuleerde verliezen de waardering van een kapitaalbelang op een negatief bedrag zou
uitkomen. In dat geval wordt het op nihil gewaardeerd.
Dochtermaatschappij: bij bovenstaande situatie dient ook een onderzoek gestart te worden om uit te zoeken of
de onderneming risico loopt om aangesproken te worden voor schulden van de onderneming waarin wordt
deelgenomen. Moedermaatschappijen bijv. zijn vaak hoofdelijk aansprakelijk gesteld voor de schulden van de
dochtermaatschappij. Bij verliezen dient de moeder dan ook een voorziening op te nemen in de balans ter grootte
van de mogelijke financiële gevolgen van de garantiestelling.
16.1 Mogelijke waarderingsgrondslagen
Als een onderneming participeert in het eigen vermogen van een andere onderneming, heeft zij daarin een
kapitaalbelang. Bij de waardering van het kapitaalbelang kan een onderscheid gemaakt worden tussen een
rechtstreekse waardering van de aandelen zelf en een waardering van de achterliggende activa en verplichtingen
die door die aandelen vertegenwoordigd worden. We komen tot vijf waarderingsgrondslagen:
1. Rechtstreekse waardering kapitaalbelang:
Aanschafprijs
Actuele waarde
Reële waarde
2. Waardering achterliggende activa en verplichtingen
Nettovermogenswaarde
Equitymethode
Zichtbare intrinsieke waarde
Gegevens Voorbeeld
- A neemt op 1 januari 2009 tegen contante betaling van € 4mln 40% van de aandelen van B over. De
balans van B op 1/1 2009:
Activa Passiva
Pand € 5.000.000 Aandelenkapitaal € 1.000.000
Voorraad € 4.000.000 Winstreserve € 4.000.000
Schulden € 4.000.000
€ 9.000.000 € 9.000.000
- B behaalt over 2009 een winst van € 1,8 mln en keert in de loop van 2009 een interimdividend uit van €
500.000
- A waardeert volgens haar richtlijnen het pand op € 7 mln en wordt in 10 jaar afgeschreven.
- Per 31 december 2009 luidt de balans van B als volgt:
Activa Passiva
Pand € 4.500.000 Aandelenkapitaal € 1.000.000
Voorraad € 4.200.000 Winstreserve € 3.500.000
LM € 1.300.000 Winst 2009 € 1.800.000
Schulden € 3.700.000
€ 10.000.000 € 10.000.000
- Aan het 40%-belang in B wordt door A per 31 december 2009 een waarde toegekend van € 5 mln.
- Betaalde goodwill wordt in 20 jaar afgeschreven.
Aanschafprijs (vervangingswaarde)
Bij waardering tegen aanschafprijs wordt het kapitaalbelang te boek gesteld voor het betaalde bedrag. De
waardering verandert later niet meer, tenzij zich een duurzame waardedaling voordoet; in dat geval dient
afboeking naar lagere werkelijke waarde plaats te vinden. Als resultaat wordt het gedeclareerde dividend
verantwoord.
Aankoop:
0 Kapitaalbelang € 4.000.000
Aan/ 1 Liquide middelen € 4.000.000
Resultaat:
Geen boeking
Mutaties 2010:
1 Liquide middelen € 200.000
Aan/ 9 Resultaat uit kapitaalbelang €200.000
(40% van € 500.000 (het interimdividend)
Voordeel:
Er wordt een objectieve waardemaatstaf gebruikt.
,Nadelen:
o Een stijging van de werkelijke waarde van het kapitaalbelang komt in de boekwaarde niet tot uiting
grote stille reserve in de post ‘kapitaalbelang’.
o De op moment van overname betaalde goodwill blijft in principe permanent geactiveerd in de balanspost
‘kapitaalbelang’.
o Als de houder een zodanig groot aandelenpakket in zijn bezit heeft dat hij invloed op het dividendbeleid
kan uitoefenen, bestaat het gevaar dat er door de houder van het pakket winststuring gedaan wordt: in
jaren dat de winst uit eigen bedrijfsactiviteiten van de houder tegenvalt, kan deze zich een extra groot
dividend laten uitkeren, terwijl in goede jaren wordt afgezien van dividenduitkering. Schommelingen in
het totale resultaat van de houder worden dan kunstmatig afgezwakt.
Actuele waarde (vervangingswaarde)
Bij de actuele waarde wordt een waardeverandering van het kapitaalbelang aan de passiefzijde van de balans
verwerkt in de post ‘herwaarderingsreserve’. Als resultaat wordt het gedeclareerde dividend verantwoord.
Aankoop:
0 Kapitaalbelang € 4.000.000
Aan/ 1 Liquide middelen € 4.000.000
Resultaat:
Geen boeking
Dividend:
1 Liquide middelen € 200.000
Aan/ 9 Resultaat uit kapitaalbelang € 200.000
Herwaardering:
0 Kapitaalbelang € 1.000.000
Aan/ 0 Herwaarderingsreserve € 1.000.000
Voordeel:
Zorgt ervoor dat er geen stille reserves in de post ‘kapitaalbelang’ bevinden.
Nadeel:
Het bepalen van de actuele waarde is niet eenvoudig. Bij de beursgenoteerde ondernemingen kan de beursprijs
hiertoe dienen, maar in andere gevallen zal er sprake zijn van een schatting die gebaseerd is op een veelvoud
veronderstellingen.
De waardestijging wordt in de herwaarderingsreserve verwerkt, hierdoor wordt de winst niet beïnvloed door deze
subjectiviteit.
Reële waarde (verkoopwaarde)
In geval van aandelen zullen de reële waarde en de actuele waarde in principe samenvallen. Bij toepassing van de
reële waarde wordt de waardeverandering van het kapitaalbelang echter als winst beschouwd en niet verwerkt in
de herwaarderingsreserve. Het resultaat kapitaalbelang bestaat uit de som van het gedeclareerde dividend en de
waardemutatie van het kapitaalbelang.
Aankoop:
0 Kapitaalbelang € 4.000.000
Aan/ 1 Liquide middelen € 4.000.000
Resultaat:
Geen boeking
Dividend:
1 Liquide middelen € 200.000
Aan/ 9 Resultaat uit kapitaalbelang € 200.000
, Herwaardering:
0 Kapitaalbelang € 1.000.000
Aan/ 9 Resultaat uit kapitaalbelang € 1.000.000
Bij de reële waarde heeft de schatting van de waarde van het kapitaalbelang per einde boekjaar wel invloed op de
winst.
Nettovermogenswaarde
De nettovermogenswaarde heeft als uitgangspunt dat ‘door de aandelen heen wordt gekeken’ naar de
achterliggende activa en verplichtingen die verworven zijn met het kapitaalbelang. Het kapitaalbelang wordt
gewaardeerd op het bedrag waarvoor de activa en verplichtingen per saldo in de balans van de deelnemer zouden
zijn opgenomen, als hij niet de aandelen had verworven. Als de koper van het belang een bedrag betaalt dat geen
betrekking heeft op een aanwezige post, is er sprake van goodwill.
Veronderstelling dat 40% van activa en verplichtingen is overgenomen
Activa: Pand 40% van € 7.000.000 = € 2.800.000
Voorraad 40% van € 4.000.000 = € 1.600.000
€ 4.400.000
Passiva: Schulden 40% van € 4.000.000 = € 1.600.000
Per saldo: € 2.800.000
Aankoop:
0 Kapitaalbelang € 2.800.000
0 Goodwill € 1.200.000
Aan/ 1 Liquide middelen € 4.000.000
Resultaat:
0 Kapitaalbelang € 640.000
Aan/ 9 Resultaat kapitaalbelang € 640.000
Aandeel A ‘zichtbare winst’ B: 40% * € 1.800.000= € 720.000
Hogere afschrijvingen: 40% * 1/10 * (€ 7.000.000 – € 5.000.000) = € 80.000 -/-
=€ 640.000
Dividend:
1 Liquide middelen € 200.000
Aan/ 0 Kapitaalbelang € 200.000
Afschrijving goodwill:
4 Afschrijving goodwill € 60.000
Aan/ 0 Goodwill € 60.000
Vermogensmutatiemethode: bij toepassing van het nettovermogenswaarde wordt de waardering van het
kapitaalbelang aangepast aan de mutaties in het eigen vermogen van de onderneming waarin wordt deelgenomen,
vandaar dat deze methode ook wel wordt aangeduid als vermogensmutatiemethode. Er kunnen zich drie
verschillende mutaties voordoen:
- Resultaten van het kapitaalbelang
- Gedeclareerde dividenden
- Rechtstreekse vermogensmutaties
Nadeel:
Het kan zijn dat door geaccumuleerde verliezen de waardering van een kapitaalbelang op een negatief bedrag zou
uitkomen. In dat geval wordt het op nihil gewaardeerd.
Dochtermaatschappij: bij bovenstaande situatie dient ook een onderzoek gestart te worden om uit te zoeken of
de onderneming risico loopt om aangesproken te worden voor schulden van de onderneming waarin wordt
deelgenomen. Moedermaatschappijen bijv. zijn vaak hoofdelijk aansprakelijk gesteld voor de schulden van de
dochtermaatschappij. Bij verliezen dient de moeder dan ook een voorziening op te nemen in de balans ter grootte
van de mogelijke financiële gevolgen van de garantiestelling.
