College 11 maart
Ethiek en Moraal
Morele oordelen kan je systematiseren. Je kan bijvoorbeeld codes opstellen zoals de
beroepscode, je kan ook wetten opstellen of bijvoorbeeld de 10 geboden.
Een moraal kan ook op reflecteren en je kan ook de principes eruit proberen te halen, dan kom je
uit bij een filosofische ethiek.
Voorbeeld: Schilderij van Jasques-Louis David over de dood van Socrates. Socrates hielt zich
bezig met de vraag „Hoe te leven” als je dit wilt omzetten in de psychologie krijg je de vraag „Hoe
te handelen als psycholoog”?
Ethiek gaat deels over dilemma’s. Dus een situatie waar je twee kanten op getrokken wordt. Dus
bijvoorbeeld: Een client van jou vraagt of hij geld van je mag lenen, het dilemma is: Je wilt iemand
helpen, maar je wilt niet de machtsongelijkheid vergroten.
De NIP zegt dat je dit soort dingen niet mag doen, je schaadt namelijk de therapie en als je iemand
geld uitleent kom je in een rollenconflict terecht want je bent niet alleen therapeut maar ook een
soort geldlener.
Heeft het zin om iemand bang te maken over bijvoorbeeld roken? Raken ze dan eerder overtuigd?
Dit ook een ethische kwestie, maar vele mensen zeggen wel dat dit afhankelijk is van de context
waarin het wordt geplaatst dus de kosten/baten.
Vooraan in de beroepscode staan een altijd overwegingen waaronder:
- Als psycholoog moet je altijd ervan bewust zijn dat je macht hebt, meer macht dan de mensen
waarmee je te maken hebt.
De psycholoog heeft op bepaalde punten macht:
- Psychologisch rapport: Het rapport wat een psycholoog opstelt heeft consequenties voor
degene waarover je het schrijft, de psycholoog heeft dus macht.
- Therapie
- Onderzoek: Proefpersonen zijn tot op zekere hoogte aan jou overgeleverd.
- Psychologie en beleid
De beroepscode is een handleiding niet alleen over wat je moet doen maar ook hoe je erover na
moet denken en hoe je daarover verantwoording kan afleggen. Het is geen excuus als er wat
misgaat om te zeggen dat je goede bedoelingen had, want je moet altijd verantwoording kunnen
afleggen.
3 filosofische benaderingen van ethiek:
1. Plichtenethiek van Emanuel Kant.
Kant was een verlichtingspsycholoog: „De mens is een autonoom, redelijk denkend wezen”.
Zijn motto is „Durf te denken”
- Moraal is een kwestie van plichten. Je bent wel een autonoom redelijk denkend individu,
maar je bevind jezelf in een samenleving en deze hebben bepaalde eisen aan individuen. De
samenleving legt dus plichten op. Kant zegt dus dat als je vrijwillig deze plichten voldoet en
hier rationeel mee omgaat dan handel je moreel. Als je dit uit gewoonte, dwang of uit gevoel de
plichten voelt dan ben je dus niet moreel.
- De belangrijkste imperatief is de categorische imperatief. Deze plicht geld dus altijd: „Handel
volgens de regel die je ook als universele regel zou willen”.
- Kant: De leugen schaadt de menselijkheid in het algemeen (Als iemand mag liegen, dan zou
iedereen mogen liegen volgens de imperatieven van Kant en dat zou niet werken in een
samenleving)
- Benjamin Constant: Hij zegt dat niet iedereen recht heeft op de waarheid. Stel je voor je zit
thuis en er komt iemand aan de deur en die zegt „help mij er zit een moordenaar achter me
aan” en jij zegt „oke verstop je maar in de schuur” 15 min later komt de moordenaar aan de
, deur en vraagt „heb jij dat figuur verstopt in de schuur?” Volgens Kant moet je eerlijk zijn en
zeggen dat die persoon in de schuur zit, maar Constant zegt „nee dat is immoreel”. Kant
reageerde hierop dat je niet mag liegen maar wel dingen mag verzwijgen.
2. Gevolgenethiek van Jeremy Benthem. Bij Kant ging het over plichten maar er werd niet
nagedacht over de gevolgen. Moraliteit is een kwestie van rekenen.
- Utilitarisme: Je moet een handeling beoordelen naar de gevolgen die het heeft.
- Alleen gevolgen tellen: Het gaat om het calculeren van het geluk
- Het grootste geluk voor het grootste aantal
Problemen: Het kan ook zo zijn dat iemand iets totaal immoreels doet maar dat er toch een
goed gevolg uitrolt, volgens deze theorie is het dan alsnog moreel.
Als wetenschappers over moreel nadenken dan hebben ze het over gedachten experimenten. ‚The
Trolley Problem': Je hebt een trein en het denderend de helling af, en onderaan de helling liggen
5 mensen. Als er niks gebeurt dat rijd de trein over de 5 mensen en zijn ze dood. Er staat 1
persoon bij de wissel. als diegene de hendel overhaalt gaat er maar 1tje dood. Wat moet je doen?
Variatie: ‚The Fat Man Problem’ Je kan van een brug een dikke man gooien om de 5 mensen te
sparen, maar de dikke man gaat wel dood.
3. Deugdenethiek van Aristotles. Een deugd bijvoorbeeld ‚moed’ is het redelijke midden tussen
twee uiterste.
- Moraal is een kwestie van individuele eigenschappen. Het beoordeelt de personen en niet de
handelingen. Het voordeel van deze ethiek is dat het heel nuanceert is.
- Afhankelijk van een situatie, rol.
Beroepscode
De beroepscode heeft 3 functies:
- Leidraad voor het handelen van psychologen
- Informatiegids voor klanten van psychologen
- Wetboek voor bijvoorbeeld klachtenprocedures.
Als je in NL lid bent bij de NIP dan ben je gebonden aan de beroepscode. Ben je geen lid dan heb
je niks te maken met die code. De zogenaamde BIG psychologen hebben hun eigen tuchtrecht en
zijn zelf een beschermt beroep. Maar je kan prima psycholoog zijn zonder de NIP, maar het is wel
moeilijker want lidmaatschap geld ook een beetje als een bewijs van goed gedrag. In Amerika
moet je een licentie hebben als je psycholoog wilt zijn, zonder die licentie kan je niks.
Klachten worden behandeld door College van Toezicht.
- Bestaat uit kamers die bestaan uit juristen en psychologen. De psychologen zijn in de
meerderheid.
- Klaagschrift (beschrijving van wat er is gebeurt), verweer (de beklaagde schrijft een antwoord),
repliek (reactie van de klant die klaagt), dupliek (de beklaagde reageert weer op e dupliek), evt.
mondelinge behandeling als er na het papierwerk nog geen conclusie is.
- De klacht kan worden geseponeerd (Bijv. als de klant geen belang heeft hierbij), waarschuwing,
berisping (hele strenge waarschuwing), schorsing (bepaalde tijd uit het NIP), ontzetting (Nooit
meer lid van NIP worden). Alle uitspraken die de College van Toezicht doet staan op de website
van de NIP alleen wel zonder namen.
- Als je het als klager of beklaagde niet er mee eens bent dan mag je altijd in beroep naar het
College van Beroep.
Als je in het BIG-register staat dan sta je onder het medisch tuchtrecht, daar kan je bijvoorbeeld
een geld boete krijgen wat niet bestaat bij de NIP.
De NIP code
Ethiek en Moraal
Morele oordelen kan je systematiseren. Je kan bijvoorbeeld codes opstellen zoals de
beroepscode, je kan ook wetten opstellen of bijvoorbeeld de 10 geboden.
Een moraal kan ook op reflecteren en je kan ook de principes eruit proberen te halen, dan kom je
uit bij een filosofische ethiek.
Voorbeeld: Schilderij van Jasques-Louis David over de dood van Socrates. Socrates hielt zich
bezig met de vraag „Hoe te leven” als je dit wilt omzetten in de psychologie krijg je de vraag „Hoe
te handelen als psycholoog”?
Ethiek gaat deels over dilemma’s. Dus een situatie waar je twee kanten op getrokken wordt. Dus
bijvoorbeeld: Een client van jou vraagt of hij geld van je mag lenen, het dilemma is: Je wilt iemand
helpen, maar je wilt niet de machtsongelijkheid vergroten.
De NIP zegt dat je dit soort dingen niet mag doen, je schaadt namelijk de therapie en als je iemand
geld uitleent kom je in een rollenconflict terecht want je bent niet alleen therapeut maar ook een
soort geldlener.
Heeft het zin om iemand bang te maken over bijvoorbeeld roken? Raken ze dan eerder overtuigd?
Dit ook een ethische kwestie, maar vele mensen zeggen wel dat dit afhankelijk is van de context
waarin het wordt geplaatst dus de kosten/baten.
Vooraan in de beroepscode staan een altijd overwegingen waaronder:
- Als psycholoog moet je altijd ervan bewust zijn dat je macht hebt, meer macht dan de mensen
waarmee je te maken hebt.
De psycholoog heeft op bepaalde punten macht:
- Psychologisch rapport: Het rapport wat een psycholoog opstelt heeft consequenties voor
degene waarover je het schrijft, de psycholoog heeft dus macht.
- Therapie
- Onderzoek: Proefpersonen zijn tot op zekere hoogte aan jou overgeleverd.
- Psychologie en beleid
De beroepscode is een handleiding niet alleen over wat je moet doen maar ook hoe je erover na
moet denken en hoe je daarover verantwoording kan afleggen. Het is geen excuus als er wat
misgaat om te zeggen dat je goede bedoelingen had, want je moet altijd verantwoording kunnen
afleggen.
3 filosofische benaderingen van ethiek:
1. Plichtenethiek van Emanuel Kant.
Kant was een verlichtingspsycholoog: „De mens is een autonoom, redelijk denkend wezen”.
Zijn motto is „Durf te denken”
- Moraal is een kwestie van plichten. Je bent wel een autonoom redelijk denkend individu,
maar je bevind jezelf in een samenleving en deze hebben bepaalde eisen aan individuen. De
samenleving legt dus plichten op. Kant zegt dus dat als je vrijwillig deze plichten voldoet en
hier rationeel mee omgaat dan handel je moreel. Als je dit uit gewoonte, dwang of uit gevoel de
plichten voelt dan ben je dus niet moreel.
- De belangrijkste imperatief is de categorische imperatief. Deze plicht geld dus altijd: „Handel
volgens de regel die je ook als universele regel zou willen”.
- Kant: De leugen schaadt de menselijkheid in het algemeen (Als iemand mag liegen, dan zou
iedereen mogen liegen volgens de imperatieven van Kant en dat zou niet werken in een
samenleving)
- Benjamin Constant: Hij zegt dat niet iedereen recht heeft op de waarheid. Stel je voor je zit
thuis en er komt iemand aan de deur en die zegt „help mij er zit een moordenaar achter me
aan” en jij zegt „oke verstop je maar in de schuur” 15 min later komt de moordenaar aan de
, deur en vraagt „heb jij dat figuur verstopt in de schuur?” Volgens Kant moet je eerlijk zijn en
zeggen dat die persoon in de schuur zit, maar Constant zegt „nee dat is immoreel”. Kant
reageerde hierop dat je niet mag liegen maar wel dingen mag verzwijgen.
2. Gevolgenethiek van Jeremy Benthem. Bij Kant ging het over plichten maar er werd niet
nagedacht over de gevolgen. Moraliteit is een kwestie van rekenen.
- Utilitarisme: Je moet een handeling beoordelen naar de gevolgen die het heeft.
- Alleen gevolgen tellen: Het gaat om het calculeren van het geluk
- Het grootste geluk voor het grootste aantal
Problemen: Het kan ook zo zijn dat iemand iets totaal immoreels doet maar dat er toch een
goed gevolg uitrolt, volgens deze theorie is het dan alsnog moreel.
Als wetenschappers over moreel nadenken dan hebben ze het over gedachten experimenten. ‚The
Trolley Problem': Je hebt een trein en het denderend de helling af, en onderaan de helling liggen
5 mensen. Als er niks gebeurt dat rijd de trein over de 5 mensen en zijn ze dood. Er staat 1
persoon bij de wissel. als diegene de hendel overhaalt gaat er maar 1tje dood. Wat moet je doen?
Variatie: ‚The Fat Man Problem’ Je kan van een brug een dikke man gooien om de 5 mensen te
sparen, maar de dikke man gaat wel dood.
3. Deugdenethiek van Aristotles. Een deugd bijvoorbeeld ‚moed’ is het redelijke midden tussen
twee uiterste.
- Moraal is een kwestie van individuele eigenschappen. Het beoordeelt de personen en niet de
handelingen. Het voordeel van deze ethiek is dat het heel nuanceert is.
- Afhankelijk van een situatie, rol.
Beroepscode
De beroepscode heeft 3 functies:
- Leidraad voor het handelen van psychologen
- Informatiegids voor klanten van psychologen
- Wetboek voor bijvoorbeeld klachtenprocedures.
Als je in NL lid bent bij de NIP dan ben je gebonden aan de beroepscode. Ben je geen lid dan heb
je niks te maken met die code. De zogenaamde BIG psychologen hebben hun eigen tuchtrecht en
zijn zelf een beschermt beroep. Maar je kan prima psycholoog zijn zonder de NIP, maar het is wel
moeilijker want lidmaatschap geld ook een beetje als een bewijs van goed gedrag. In Amerika
moet je een licentie hebben als je psycholoog wilt zijn, zonder die licentie kan je niks.
Klachten worden behandeld door College van Toezicht.
- Bestaat uit kamers die bestaan uit juristen en psychologen. De psychologen zijn in de
meerderheid.
- Klaagschrift (beschrijving van wat er is gebeurt), verweer (de beklaagde schrijft een antwoord),
repliek (reactie van de klant die klaagt), dupliek (de beklaagde reageert weer op e dupliek), evt.
mondelinge behandeling als er na het papierwerk nog geen conclusie is.
- De klacht kan worden geseponeerd (Bijv. als de klant geen belang heeft hierbij), waarschuwing,
berisping (hele strenge waarschuwing), schorsing (bepaalde tijd uit het NIP), ontzetting (Nooit
meer lid van NIP worden). Alle uitspraken die de College van Toezicht doet staan op de website
van de NIP alleen wel zonder namen.
- Als je het als klager of beklaagde niet er mee eens bent dan mag je altijd in beroep naar het
College van Beroep.
Als je in het BIG-register staat dan sta je onder het medisch tuchtrecht, daar kan je bijvoorbeeld
een geld boete krijgen wat niet bestaat bij de NIP.
De NIP code
