1.1 Social Psychology – People in Groups
THEMA 1: HOW DO YOU FEEL TODAY?
1
,Kassin et al., p62-64, p110-113, p396-397
Two-Factor Theory of emotion
De twee-factoren theorie van emotie, ontwikkeld door Stanley Schachter en zijn
collega's, stelt dat mensen twee factoren nodig hebben om een specifieke emotie te
voelen: fysiologische opwinding en een cognitieve interpretatie van die opwinding. In
situaties waarin mensen onzeker zijn over hun gevoelens, kunnen ze hun emotionele
toestand afleiden uit de reacties van anderen om hen heen.
In een klassiek experiment injecteerden Schachter en Singer mannelijke vrijwilligers
met epinefrine, een stof die fysiologische opwinding verhoogt. Sommige deelnemers
werden geïnformeerd over de verwachte effecten van de injectie, terwijl anderen dat
niet werden. Er was ook een controlegroep die een placebo kreeg. De onderzoekers
ontdekten dat de deelnemers die niet waren geïnformeerd over de effecten van de
injectie, hun emotionele reacties afleidden uit het gedrag van een andere persoon in
de kamer, een zogenaamde confederate, die ofwel euforisch of boos gedrag
vertoonde.
De resultaten lieten zien dat de geïnformeerde deelnemers minder beïnvloed werden
door de sociale signalen, omdat ze hun opwinding konden verklaren door de
informatie die ze hadden ontvangen. Daarentegen werden de niet-geïnformeerde
deelnemers beïnvloed door het gedrag van de confederate, wat hun emoties
bepaalde.
Hoewel de twee-factoren theorie controversieel is en niet in alle studies wordt
ondersteund, lijkt er een beperkte maar belangrijke conclusie te kunnen worden
getrokken: wanneer mensen onduidelijk zijn over hun eigen emotionele staat, kunnen
ze soms bepalen hoe ze zich voelen door te observeren hoe anderen zich gedragen.
Echter, voor andere mensen om je emotie te beïnvloeden, mag je fysiologische
opwinding niet te intens zijn, en moeten anderen aanwezig zijn voordat de opwinding
begint.
Deze theorie heeft verstrekkende implicaties voor ons begrip van liefde, woede,
agressie, en andere emotionele ervaringen.
Nonverbal Behavior
Non-verbale signalen, zoals gezichtsuitdrukkingen, worden gebruikt om niet alleen
fysieke acties te identificeren, maar ook om iemands innerlijke gevoelens te begrijpen.
Mensen proberen vaak hun emoties te verbergen, waardoor het soms moeilijk is om
hun ware gevoelens te herkennen. Daarom letten we vaak op non-verbale
communicatie, zoals lichaamstaal en gezichtsuitdrukkingen.
Charles Darwin stelde dat gezichtsuitdrukkingen van emoties universeel en
aangeboren zijn. Uit onderzoek blijkt dat mensen wereldwijd zes basisemoties kunnen
herkennen: geluk, verdriet, woede, angst, verrassing en walging. Er is echter een
“ingroup-voordeel”, waarbij mensen emoties nauwkeuriger herkennen bij individuen
uit hun eigen cultuur of etnische groep.
De herkenning van emoties, zoals woede, kan evolutionaire voordelen hebben.
Mensen zijn bijvoorbeeld sneller in het spotten van boze gezichten omdat woede een
dreiging kan vormen. Studies tonen aan dat mensen boze gezichten sneller opmerken
2
,en langer blijven bekijken dan neutrale of gelukkige gezichten. De perceptie van
walging is ook belangrijk, bijvoorbeeld bij het vermijden van bedorven voedsel.
Moderne technologieën zoals fMRI tonen aan dat de hersenen niet alleen reageren
wanneer we zelf iets walgelijks ruiken, maar ook wanneer we anderen walging zien
ervaren. Dit wijst erop dat we emoties zoals walging niet alleen herkennen, maar ook
neurologisch meebeleven.
Ook in digitale communicatie, zoals e-mails en berichten, wordt non-verbale
communicatie belangrijk. Om misverstanden te voorkomen, gebruiken mensen
emoticons en emoji’s om hun emoties duidelijk te maken.
Onderzoek naar korte observaties van gedrag, zogenaamde "thin slices", laat zien dat
mensen snel en vaak nauwkeurig conclusies kunnen trekken over anderen. Korte
fragmenten van iemands gedrag kunnen bijvoorbeeld inzicht geven in iemands
persoonlijkheid, intelligentie of emotionele staat. Deze snelle oordelen zijn efficiënt en
vaak verrassend accuraat.
Passionate Love
Passionele liefde is een intense emotionele staat van volledige absorptie in een ander
persoon, vaak gekenmerkt door snelle ontwikkeling en extreme gevoelens, van
gelukzaligheid tot diepe pijn. Volgens Ellen Berscheid en Elaine Walster wordt
passionele liefde aangedreven door twee factoren: (1) verhoogde fysiologische
opwinding en (2) de overtuiging dat deze opwinding wordt veroorzaakt door de
geliefde persoon. Dit kan soms leiden tot misattributie, waarbij opwinding door iets
anders (zoals angst of een fysieke activiteit) wordt toegeschreven aan de geliefde
persoon, wat het gevoel van verliefdheid versterkt.
Dit werd aangetoond in experimenten, zoals het beroemde brugexperiment van
Dutton en Aron (1974), waarbij mannen die een angstaanjagende brug overstaken
eerder geneigd waren contact te zoeken met een aantrekkelijke vrouw dan mannen
die een veilige brug overstaken. Dit principe, waarbij opwinding gevoelens van liefde
versterkt, werd verder bevestigd door studies in pretparken en met fysieke
oefeningen. Arousal vergroot emoties, zowel positief als negatief, afhankelijk van de
situatie.
Onderzoek heeft ook aangetoond dat passionele liefde vaak sterk seksueel is en als
een soort "natuurlijke verslaving" kan worden ervaren. Mensen onderscheiden vaak
"liefde" van "verliefdheid", waarbij verliefdheid meestal gepaard gaat met sterke
seksuele aantrekkingskracht. Hoewel passionele liefde in de loop der tijd kan
afnemen, betekent dit niet dat het volledig verdwijnt. Langetermijnrelaties kunnen
romantische liefde behouden, zelfs nadat de obsessieve aspecten afgenomen zijn.
Hersenscans van mensen die lange tijd getrouwd waren, toonden aan dat er nog
steeds activiteit was in beloningsgebieden van de hersenen wanneer ze naar hun
partner keken, wat erop wijst dat intense liefde lang kan duren voor sommige mensen.
Hogg et al., H3 paragraph "explaining our emotions", H15 paragraph "using the face
to express emotions"
Explaining our emotions
De theorie van causale attributie speelt mogelijk een rol in hoe we emoties ervaren
(Schachter, 1964, 1971; zie Reisenzein, 1983 voor een overzicht). Emoties bestaan uit
twee componenten: een ongedifferentieerde staat van fysiologische opwinding en
3
, cognities die deze opwinding labelen en bepalen welke emotie wordt ervaren.
Normaal gesproken gaan opwinding en label samen, en kunnen onze gedachten de
bijbehorende opwinding genereren (bijvoorbeeld het zien van een Rottweiler kan
opwinding veroorzaken die als angst wordt ervaren). Soms is er echter sprake van
onverklaarde opwinding, die afhankelijk van de attributies die we maken, als
verschillende emoties kan worden ervaren. Dit idee van 'emotionele labiliteit' werd
onderzocht in een klassieke studie van Schachter en Singer (1962).
Schachter's werk bood aanvankelijk mogelijkheden voor therapie (Valins & Nisbett,
1972). Als emoties afhankelijk zijn van het cognitieve label dat aan opwinding wordt
gegeven, zou het bijvoorbeeld mogelijk kunnen zijn om depressie om te zetten in
vrolijkheid door opwinding anders te labelen. Dit leidde tot het misattributie-
paradigma (Valins, 1966), waarbij mensen werden aangemoedigd om hun opwinding
aan externe factoren toe te schrijven in plaats van aan interne, zoals
persoonlijkheidsgebreken. Experimentele interventies met dit paradigma hadden enig
succes (bijvoorbeeld Olson, 1988; Storms & Nisbett, 1970).
In Box 3.1 wordt verwezen naar William James, die stelde dat de lichamelijke reactie
op een stimulus voorafgaat aan het ervaren van een emotie, en dat we onze
lichamelijke reacties interpreteren op basis van de omgeving. Schachter en Singer
brachten dit idee naar het laboratorium met hun experiment, waarbij studenten
adrenaline of een placebo kregen toegediend. Deelnemers die de adrenaline kregen
en niet wisten dat ze opwinding zouden ervaren, zochten naar een verklaring in hun
omgeving. De emotie die ze ervoeren (euforie of woede) werd beïnvloed door het
gedrag van een acteur in hun omgeving. De resultaten bevestigden grotendeels deze
hypothese.
Echter, kritiek op emotionele labiliteit en misattributie leidde ertoe dat het
enthousiasme voor dit idee afnam. Het effect bleek onbetrouwbaar, kortdurend en
beperkt tot laboratoriumomstandigheden (Parkinson, 1985). Toch heeft de bredere
idee dat cognitie, en met name de beoordeling van situaties, een belangrijke rol
speelt in emoties, geleid tot verder onderzoek naar affect en emotie (bijv. Blascovich,
2008; Forgas, 2006; Lazarus, 1991).
Using the face to express emotions
Emoties spelen een grote rol in het communiceren van onze gevoelens via ons
lichaam en vooral onze gezichtsuitdrukkingen. Het is belangrijk om te weten wanneer
en hoe we onze emoties moeten tonen (Keltner & Lerner, 2010). Zowel
lichaamshouding als gezichtsuitdrukkingen kunnen anderen iets vertellen over onze
persoonlijkheid en sociale acties, zoals of we samenwerkend of prosociaal zijn
(Niedenthal & Brauer, 2012). Wanneer gezichtsuitdrukkingen verborgen zijn,
bijvoorbeeld achter een masker, wordt communicatie aanzienlijk verstoord, zoals we
tijdens de COVID-19-pandemie hebben ervaren.
De wetenschappelijke studie van gezichtsuitdrukkingen richt zich vooral op hoe
verschillende uitdrukkingen emoties communiceren. Darwin (1872) stelde dat er een
beperkt aantal universele emoties bestaat met bijbehorende gezichtsuitdrukkingen.
Later onderzoek identificeerde zes basisemoties (geluk, verrassing, verdriet, angst,
walging en woede), waaruit complexere emoties voortkomen (Ekman, 1982, 2003). Er
is ook onderzoek dat onderscheid maakt tussen bijvoorbeeld minachting, schaamte,
trots en verlangen (Keltner & Lerner, 2010). Cross-cultureel onderzoek toont
daarnaast geslachtsverschillen aan: vrouwen rapporteren vaker 'machteloze' emoties
4
THEMA 1: HOW DO YOU FEEL TODAY?
1
,Kassin et al., p62-64, p110-113, p396-397
Two-Factor Theory of emotion
De twee-factoren theorie van emotie, ontwikkeld door Stanley Schachter en zijn
collega's, stelt dat mensen twee factoren nodig hebben om een specifieke emotie te
voelen: fysiologische opwinding en een cognitieve interpretatie van die opwinding. In
situaties waarin mensen onzeker zijn over hun gevoelens, kunnen ze hun emotionele
toestand afleiden uit de reacties van anderen om hen heen.
In een klassiek experiment injecteerden Schachter en Singer mannelijke vrijwilligers
met epinefrine, een stof die fysiologische opwinding verhoogt. Sommige deelnemers
werden geïnformeerd over de verwachte effecten van de injectie, terwijl anderen dat
niet werden. Er was ook een controlegroep die een placebo kreeg. De onderzoekers
ontdekten dat de deelnemers die niet waren geïnformeerd over de effecten van de
injectie, hun emotionele reacties afleidden uit het gedrag van een andere persoon in
de kamer, een zogenaamde confederate, die ofwel euforisch of boos gedrag
vertoonde.
De resultaten lieten zien dat de geïnformeerde deelnemers minder beïnvloed werden
door de sociale signalen, omdat ze hun opwinding konden verklaren door de
informatie die ze hadden ontvangen. Daarentegen werden de niet-geïnformeerde
deelnemers beïnvloed door het gedrag van de confederate, wat hun emoties
bepaalde.
Hoewel de twee-factoren theorie controversieel is en niet in alle studies wordt
ondersteund, lijkt er een beperkte maar belangrijke conclusie te kunnen worden
getrokken: wanneer mensen onduidelijk zijn over hun eigen emotionele staat, kunnen
ze soms bepalen hoe ze zich voelen door te observeren hoe anderen zich gedragen.
Echter, voor andere mensen om je emotie te beïnvloeden, mag je fysiologische
opwinding niet te intens zijn, en moeten anderen aanwezig zijn voordat de opwinding
begint.
Deze theorie heeft verstrekkende implicaties voor ons begrip van liefde, woede,
agressie, en andere emotionele ervaringen.
Nonverbal Behavior
Non-verbale signalen, zoals gezichtsuitdrukkingen, worden gebruikt om niet alleen
fysieke acties te identificeren, maar ook om iemands innerlijke gevoelens te begrijpen.
Mensen proberen vaak hun emoties te verbergen, waardoor het soms moeilijk is om
hun ware gevoelens te herkennen. Daarom letten we vaak op non-verbale
communicatie, zoals lichaamstaal en gezichtsuitdrukkingen.
Charles Darwin stelde dat gezichtsuitdrukkingen van emoties universeel en
aangeboren zijn. Uit onderzoek blijkt dat mensen wereldwijd zes basisemoties kunnen
herkennen: geluk, verdriet, woede, angst, verrassing en walging. Er is echter een
“ingroup-voordeel”, waarbij mensen emoties nauwkeuriger herkennen bij individuen
uit hun eigen cultuur of etnische groep.
De herkenning van emoties, zoals woede, kan evolutionaire voordelen hebben.
Mensen zijn bijvoorbeeld sneller in het spotten van boze gezichten omdat woede een
dreiging kan vormen. Studies tonen aan dat mensen boze gezichten sneller opmerken
2
,en langer blijven bekijken dan neutrale of gelukkige gezichten. De perceptie van
walging is ook belangrijk, bijvoorbeeld bij het vermijden van bedorven voedsel.
Moderne technologieën zoals fMRI tonen aan dat de hersenen niet alleen reageren
wanneer we zelf iets walgelijks ruiken, maar ook wanneer we anderen walging zien
ervaren. Dit wijst erop dat we emoties zoals walging niet alleen herkennen, maar ook
neurologisch meebeleven.
Ook in digitale communicatie, zoals e-mails en berichten, wordt non-verbale
communicatie belangrijk. Om misverstanden te voorkomen, gebruiken mensen
emoticons en emoji’s om hun emoties duidelijk te maken.
Onderzoek naar korte observaties van gedrag, zogenaamde "thin slices", laat zien dat
mensen snel en vaak nauwkeurig conclusies kunnen trekken over anderen. Korte
fragmenten van iemands gedrag kunnen bijvoorbeeld inzicht geven in iemands
persoonlijkheid, intelligentie of emotionele staat. Deze snelle oordelen zijn efficiënt en
vaak verrassend accuraat.
Passionate Love
Passionele liefde is een intense emotionele staat van volledige absorptie in een ander
persoon, vaak gekenmerkt door snelle ontwikkeling en extreme gevoelens, van
gelukzaligheid tot diepe pijn. Volgens Ellen Berscheid en Elaine Walster wordt
passionele liefde aangedreven door twee factoren: (1) verhoogde fysiologische
opwinding en (2) de overtuiging dat deze opwinding wordt veroorzaakt door de
geliefde persoon. Dit kan soms leiden tot misattributie, waarbij opwinding door iets
anders (zoals angst of een fysieke activiteit) wordt toegeschreven aan de geliefde
persoon, wat het gevoel van verliefdheid versterkt.
Dit werd aangetoond in experimenten, zoals het beroemde brugexperiment van
Dutton en Aron (1974), waarbij mannen die een angstaanjagende brug overstaken
eerder geneigd waren contact te zoeken met een aantrekkelijke vrouw dan mannen
die een veilige brug overstaken. Dit principe, waarbij opwinding gevoelens van liefde
versterkt, werd verder bevestigd door studies in pretparken en met fysieke
oefeningen. Arousal vergroot emoties, zowel positief als negatief, afhankelijk van de
situatie.
Onderzoek heeft ook aangetoond dat passionele liefde vaak sterk seksueel is en als
een soort "natuurlijke verslaving" kan worden ervaren. Mensen onderscheiden vaak
"liefde" van "verliefdheid", waarbij verliefdheid meestal gepaard gaat met sterke
seksuele aantrekkingskracht. Hoewel passionele liefde in de loop der tijd kan
afnemen, betekent dit niet dat het volledig verdwijnt. Langetermijnrelaties kunnen
romantische liefde behouden, zelfs nadat de obsessieve aspecten afgenomen zijn.
Hersenscans van mensen die lange tijd getrouwd waren, toonden aan dat er nog
steeds activiteit was in beloningsgebieden van de hersenen wanneer ze naar hun
partner keken, wat erop wijst dat intense liefde lang kan duren voor sommige mensen.
Hogg et al., H3 paragraph "explaining our emotions", H15 paragraph "using the face
to express emotions"
Explaining our emotions
De theorie van causale attributie speelt mogelijk een rol in hoe we emoties ervaren
(Schachter, 1964, 1971; zie Reisenzein, 1983 voor een overzicht). Emoties bestaan uit
twee componenten: een ongedifferentieerde staat van fysiologische opwinding en
3
, cognities die deze opwinding labelen en bepalen welke emotie wordt ervaren.
Normaal gesproken gaan opwinding en label samen, en kunnen onze gedachten de
bijbehorende opwinding genereren (bijvoorbeeld het zien van een Rottweiler kan
opwinding veroorzaken die als angst wordt ervaren). Soms is er echter sprake van
onverklaarde opwinding, die afhankelijk van de attributies die we maken, als
verschillende emoties kan worden ervaren. Dit idee van 'emotionele labiliteit' werd
onderzocht in een klassieke studie van Schachter en Singer (1962).
Schachter's werk bood aanvankelijk mogelijkheden voor therapie (Valins & Nisbett,
1972). Als emoties afhankelijk zijn van het cognitieve label dat aan opwinding wordt
gegeven, zou het bijvoorbeeld mogelijk kunnen zijn om depressie om te zetten in
vrolijkheid door opwinding anders te labelen. Dit leidde tot het misattributie-
paradigma (Valins, 1966), waarbij mensen werden aangemoedigd om hun opwinding
aan externe factoren toe te schrijven in plaats van aan interne, zoals
persoonlijkheidsgebreken. Experimentele interventies met dit paradigma hadden enig
succes (bijvoorbeeld Olson, 1988; Storms & Nisbett, 1970).
In Box 3.1 wordt verwezen naar William James, die stelde dat de lichamelijke reactie
op een stimulus voorafgaat aan het ervaren van een emotie, en dat we onze
lichamelijke reacties interpreteren op basis van de omgeving. Schachter en Singer
brachten dit idee naar het laboratorium met hun experiment, waarbij studenten
adrenaline of een placebo kregen toegediend. Deelnemers die de adrenaline kregen
en niet wisten dat ze opwinding zouden ervaren, zochten naar een verklaring in hun
omgeving. De emotie die ze ervoeren (euforie of woede) werd beïnvloed door het
gedrag van een acteur in hun omgeving. De resultaten bevestigden grotendeels deze
hypothese.
Echter, kritiek op emotionele labiliteit en misattributie leidde ertoe dat het
enthousiasme voor dit idee afnam. Het effect bleek onbetrouwbaar, kortdurend en
beperkt tot laboratoriumomstandigheden (Parkinson, 1985). Toch heeft de bredere
idee dat cognitie, en met name de beoordeling van situaties, een belangrijke rol
speelt in emoties, geleid tot verder onderzoek naar affect en emotie (bijv. Blascovich,
2008; Forgas, 2006; Lazarus, 1991).
Using the face to express emotions
Emoties spelen een grote rol in het communiceren van onze gevoelens via ons
lichaam en vooral onze gezichtsuitdrukkingen. Het is belangrijk om te weten wanneer
en hoe we onze emoties moeten tonen (Keltner & Lerner, 2010). Zowel
lichaamshouding als gezichtsuitdrukkingen kunnen anderen iets vertellen over onze
persoonlijkheid en sociale acties, zoals of we samenwerkend of prosociaal zijn
(Niedenthal & Brauer, 2012). Wanneer gezichtsuitdrukkingen verborgen zijn,
bijvoorbeeld achter een masker, wordt communicatie aanzienlijk verstoord, zoals we
tijdens de COVID-19-pandemie hebben ervaren.
De wetenschappelijke studie van gezichtsuitdrukkingen richt zich vooral op hoe
verschillende uitdrukkingen emoties communiceren. Darwin (1872) stelde dat er een
beperkt aantal universele emoties bestaat met bijbehorende gezichtsuitdrukkingen.
Later onderzoek identificeerde zes basisemoties (geluk, verrassing, verdriet, angst,
walging en woede), waaruit complexere emoties voortkomen (Ekman, 1982, 2003). Er
is ook onderzoek dat onderscheid maakt tussen bijvoorbeeld minachting, schaamte,
trots en verlangen (Keltner & Lerner, 2010). Cross-cultureel onderzoek toont
daarnaast geslachtsverschillen aan: vrouwen rapporteren vaker 'machteloze' emoties
4
