Samenvatting Klinische psychologie
Hoofdstuk 1
Mensen worden als abnormaal beschouwd als ze afwijken van de
verwachte norm. Psychopathologie: houdt zich bezig met afwijkingen van
normaal dagelijks psychisch functioneren (abnormaal gedrag).
Klinische psychologie: onderzoek naar psychopathologie en de
behandeling. Als iemands gedrag afwijkt van de norm heeft diegene niet
gelijk een mentale stoornis. Veel vormen van psychopathologie zijn
extreme uitingen van normaal gedrag. Kenmerk: het beïnvloedt iemands
dagelijks leven negatief.
Demonologie: veranderingen in gedrag komen door kwade geesten en
demonen. Gestoord gedrag toegeschreven aan hekserij en demonische
bezetenheid. Alleen in Engeland sympathie voor demonische slachtoffers,
ze werden beschermd (voorloper van ontoerekeningsvatbaarheid).
In 19e eeuw werd helder dat abnormaal biologische oorzaken had, vaak
ontstaan na beroerte/infectie. Syfillis was bekend en heeft verandering in
persoonlijkheid, dementie of verlamming als gevolg → general paresis.
Somatogene hypothese: psychische ziekte heeft medische oorzaak ipv
demonische.
Medisch model: psychopathologische aandoeningen hebben biologische
oorzaak en zijn te behandelen met medicatie en chirurgische ingrepen.
Hieruit psychiatrie ontstaan. Is niet altijd het geval, heeft ook
tekortkomingen:
- Impliceert dat psychopathologie wordt veroorzaakt door iets dat niet
naar behoren werkt. Er is echter lang niet altijd sprake van een
beschadigd systeem.
- Gezonde mensen met normale leerprocessen kunnen ook bizar
gedrag ontwikkelen. Ze hebben geen abnormale manier van leren,
maar een normaal leerproces waardoor disfunctioneel gedrag wordt
aangeleerd.
- Medisch model probeert alle aspecten terug te brengen op simpele
biologische verklaringen, dit is echter lang niet altijd zo (biologisch
reductionisme)
In 18e eeurw werden mensen verzorgd door familie of naar een asylum
(gesticht) gestuurd. Phillippe Pinel: begon humane behandeling door
patiënten als mensen te behandelen ipv dieren. Droeg bij aan morele
behandeling (begrijpen van patiënten, morele verantwoordelijkheid en
bezigheidstherapie). Sommige patiënten ontwikkelden echter social
breakdown syndrome (agressief, uitdagend gedrag en desinteresse in
persoonlijke hygiëne en welzijn.)
Milieutherapie: voor zelfstandigheid, verantwoordelijkheid en
productiviteit. Zo hebben patiënten minder kans om terug te vallen in
symptomen. Hierna werd token economy ingevoerd (gebaseerd op
operante conditionering). Patiënten worden beloond met gewilde
voorwerpen zoals chocola.
Vroeger: psychopathologie werd abnormale psychologie genoemd. Dit
impliceert dat gedrag afwijkt van standaard maar dit hoeft niet. Beter:
, - Afwijking statistische norm: iets is pas afwijkend als het significant
afwijkt van gemiddelde statistische norm. Bijv intelligentie.
- Afwijking van sociale norm: vaak is iets psychopathologisch als het
van sociaal acceptabele afwijkt. Lastig omdat cultuur grote invloed
heeft. Veel cultuurgebonden symptomen. Op caribische eilanden
vaak ataque de nervios (paniekstoornis) en haïti vaan seizisman-
stoornis (psychische verlamming). Cultuur heeft ook invloed op
verloop van psychopathologie. Schizofrene patiënten in
ontwikkelingslanden zijn beter behandelbaar dan patiënten in
ontwikkelde landen.
- Onaangepast gedrag: harmful dysfunction: onaangepast gedrag is
schadelijk voor persoon zelf of omgeving. Niet elk onaangepast
gedrag is echter een stoornis.
- Persoonlijk lijden: patiënt ondervindt er zelf last van.
Meerdere genen spelen vaak een rol, niet een individueel gen.
Diathese-stress model: psychische gezondheidsproblemen ontstaan door
de interactie tussen genetische aanleg en omgevingsstressoren.
Genetica: bestudeert erfelijkheid en variatie van kenmerken. Human
genome project: wetenschappers proberen genen te identificeren die
verantwoordelijk zijn voor menselijk eeigenschappen.
Onderzoeksmethoden in biologische model van psychopathologie:
- Concordantiestudies: de kans dat familieleden symptomen vertonen,
afhankelijk van hoe dicht ze genetisch verwant zijn. Hoe meer
genetisch verwant, hoe waarschijnlijker dat ze dezelfde symptomen
vertonen.
- Tweelingstudies: vergelijken kans dat monozygotische tweelingen
(delen 100 % van genen, en dizygotische tweelingen (delen 50% van
genen) psychopathologie ontwikkelen. Als MZ een grotere kans
heeft, bewijst dat de genetische invloed.
- Genetic linkage analyse: erfelijkheidspatroon van bekende
eigenschappen (oogkleur) met psychopathologisch stoornissen.
- Moleculaire genetica: specifieke genen identificeren
- Epigenetica: onderzoekt hoe omgevingsfactoren de expressie van
genen kan beïnvloeden.
Neurowetenschappen vormen ook biologisch model. Brein als oorsprong
van gedachten en gedrag. Frontale kwabben invloedrijkst als het gaat om
persoonlijkheid, gedrag en situaties. Psychologische klachten vaak
gepaard met mankement in frontale kwabben.
Limbisch systeem, hippocampus en amygdala ook belangrijk. Amygdala
beïnvloedt emotie(gerelateerd gedrag). Neurotransmitters ook gelinkt aan
verschillende gedragingen. Afwijkingen in norepinefrine en gaba voor
angststoornissen. Afwijking in dopamine aan schizofrenie en psychotisme.
Serotonine en noradrenaline aan stemmingsstoornissen.
Medisch model ziet mensen met psychische klachten als slachtoffers, zo
gaan patiënten zich ook voelen. Gevolg: hulpeloosheid en depressie.
Psychologische modellen: benadert patiënten als personen die
ziektesymptomen hebben. Het psychologische model zegt dat psychische
aandoeningen normale reacties om met dageljkse gebeurtenissen om te
gaan zijn, en niet het gevolg van kapotte of gestoorde cognitieve
mechanismen.
, Siegmund Freud: psychoanalytisch model. Hypnose. Praten helpt.
Persoonlijkheid opgebouwd uit 3 niveaus:
- Id: instinctieve en seksuele verlangens
- Ego: probeert id onder controle te houden door
verdedigingsmechanismes
- Superego: integreert wisselwerking tussen id en ego dmv
maatschappelijke normen en waarden. Bij het niet voldoen eraan
ervaar je stress en schaamte. Als het allemaal in balans is, ben je
gezond. Bij conflict heb je psychopathologie. Om conflicten te
voorkomen gebruiken we ego verdedigingsmechanismes.
Freud: verschillende ontwikkelingsstadia veroorzaken psychopathologie.
Men moest een vast aantal fases doorlopen om volwassen en mentaal
gezond te worden. Orale fase, anaal, fallisch, latentie en genitaal. Bij het
niet goed doorlopen krijg je later problemen.
Gedragsmodel: psychopathologie reflecteert onze aangeleerde reacties op
gebeurtenissen. In jaren 50 en 60 richtte men zich op leertheorie → gedrag
wordt aangeleerd, dus ook disfunctioneel gedrag. Gebaseerd op klassieke
conditionering (aanleren van associatie tussen twee stimuli: on en ge) en
operante conditionering (aanleren van gewenst gedrag door straf en
beloningen).
Gedragsmodel leidt tot behandelingsmethoden zoals gedragstherapie en
gedragsmodificatie. Hier proberen ze het leerproces ongedaan te maken
door dezelfde manier waarop het gedrag is aangeleerd.
Cognitief model: tegenwoordig vaak gebruikt. Emotionele stress wordt
veroorzaakt doordat mensen irrationele overtuigingen ontwikkelen. Hoge
verwachtingen van zichzelf. Bij vergelijken met ideale ik leidt dit tot stress.
Cognitieve gedragstherapie om depressie te behandelen.
Humanistisch-existentialistische benadering: mensen zijn van nature goed.
Angsten voorkomen en genezen door zelfbewustzijn, eigenwaarde en
levensdoelen.
Cliëntcentrale therapie (Carl Rogers) benadert patiënten op humanistische
manier, waarbij therapeut onvoorwaardelijk positieve houding toont,
empathie en ondersteunende omgeving. Patiënt leert zelfacceptatie.
Twee soorten stigmatisering van psychopathologie
- Veroordelende, discriminerende houding tegenover mensen met
psychologische ziekte → sociaal stigma. Gebeurt door iedereen.
- Zelf geloven in deze discriminerende gedachten. Zelfstigmatisering.
Roept schaamte en sociale isolatie op.
Stigmatisering wordt veroorzaakt door beeld dat men heeft van mensen
met een psychopathologische stoornis. Ook suggereert medisch model dat
zulke mensen een defect hebben, dit onderscheidt ze van ‘normale’
mensen.
Hoofdstuk 2
Emil Kraepelin: eerste vorm van classificatie voor ziektes. Eerst:
international list of causes of deaths. In 1952: DSM (diagnostic and
statistical manual).
- Definieert mentale stoornissen adhv persoonlijk lijden.
Cultuurgebonden en sociaal afwijkend gedrag zo min mogelijk als
kenmerkend. Vier doelen:
Hoofdstuk 1
Mensen worden als abnormaal beschouwd als ze afwijken van de
verwachte norm. Psychopathologie: houdt zich bezig met afwijkingen van
normaal dagelijks psychisch functioneren (abnormaal gedrag).
Klinische psychologie: onderzoek naar psychopathologie en de
behandeling. Als iemands gedrag afwijkt van de norm heeft diegene niet
gelijk een mentale stoornis. Veel vormen van psychopathologie zijn
extreme uitingen van normaal gedrag. Kenmerk: het beïnvloedt iemands
dagelijks leven negatief.
Demonologie: veranderingen in gedrag komen door kwade geesten en
demonen. Gestoord gedrag toegeschreven aan hekserij en demonische
bezetenheid. Alleen in Engeland sympathie voor demonische slachtoffers,
ze werden beschermd (voorloper van ontoerekeningsvatbaarheid).
In 19e eeuw werd helder dat abnormaal biologische oorzaken had, vaak
ontstaan na beroerte/infectie. Syfillis was bekend en heeft verandering in
persoonlijkheid, dementie of verlamming als gevolg → general paresis.
Somatogene hypothese: psychische ziekte heeft medische oorzaak ipv
demonische.
Medisch model: psychopathologische aandoeningen hebben biologische
oorzaak en zijn te behandelen met medicatie en chirurgische ingrepen.
Hieruit psychiatrie ontstaan. Is niet altijd het geval, heeft ook
tekortkomingen:
- Impliceert dat psychopathologie wordt veroorzaakt door iets dat niet
naar behoren werkt. Er is echter lang niet altijd sprake van een
beschadigd systeem.
- Gezonde mensen met normale leerprocessen kunnen ook bizar
gedrag ontwikkelen. Ze hebben geen abnormale manier van leren,
maar een normaal leerproces waardoor disfunctioneel gedrag wordt
aangeleerd.
- Medisch model probeert alle aspecten terug te brengen op simpele
biologische verklaringen, dit is echter lang niet altijd zo (biologisch
reductionisme)
In 18e eeurw werden mensen verzorgd door familie of naar een asylum
(gesticht) gestuurd. Phillippe Pinel: begon humane behandeling door
patiënten als mensen te behandelen ipv dieren. Droeg bij aan morele
behandeling (begrijpen van patiënten, morele verantwoordelijkheid en
bezigheidstherapie). Sommige patiënten ontwikkelden echter social
breakdown syndrome (agressief, uitdagend gedrag en desinteresse in
persoonlijke hygiëne en welzijn.)
Milieutherapie: voor zelfstandigheid, verantwoordelijkheid en
productiviteit. Zo hebben patiënten minder kans om terug te vallen in
symptomen. Hierna werd token economy ingevoerd (gebaseerd op
operante conditionering). Patiënten worden beloond met gewilde
voorwerpen zoals chocola.
Vroeger: psychopathologie werd abnormale psychologie genoemd. Dit
impliceert dat gedrag afwijkt van standaard maar dit hoeft niet. Beter:
, - Afwijking statistische norm: iets is pas afwijkend als het significant
afwijkt van gemiddelde statistische norm. Bijv intelligentie.
- Afwijking van sociale norm: vaak is iets psychopathologisch als het
van sociaal acceptabele afwijkt. Lastig omdat cultuur grote invloed
heeft. Veel cultuurgebonden symptomen. Op caribische eilanden
vaak ataque de nervios (paniekstoornis) en haïti vaan seizisman-
stoornis (psychische verlamming). Cultuur heeft ook invloed op
verloop van psychopathologie. Schizofrene patiënten in
ontwikkelingslanden zijn beter behandelbaar dan patiënten in
ontwikkelde landen.
- Onaangepast gedrag: harmful dysfunction: onaangepast gedrag is
schadelijk voor persoon zelf of omgeving. Niet elk onaangepast
gedrag is echter een stoornis.
- Persoonlijk lijden: patiënt ondervindt er zelf last van.
Meerdere genen spelen vaak een rol, niet een individueel gen.
Diathese-stress model: psychische gezondheidsproblemen ontstaan door
de interactie tussen genetische aanleg en omgevingsstressoren.
Genetica: bestudeert erfelijkheid en variatie van kenmerken. Human
genome project: wetenschappers proberen genen te identificeren die
verantwoordelijk zijn voor menselijk eeigenschappen.
Onderzoeksmethoden in biologische model van psychopathologie:
- Concordantiestudies: de kans dat familieleden symptomen vertonen,
afhankelijk van hoe dicht ze genetisch verwant zijn. Hoe meer
genetisch verwant, hoe waarschijnlijker dat ze dezelfde symptomen
vertonen.
- Tweelingstudies: vergelijken kans dat monozygotische tweelingen
(delen 100 % van genen, en dizygotische tweelingen (delen 50% van
genen) psychopathologie ontwikkelen. Als MZ een grotere kans
heeft, bewijst dat de genetische invloed.
- Genetic linkage analyse: erfelijkheidspatroon van bekende
eigenschappen (oogkleur) met psychopathologisch stoornissen.
- Moleculaire genetica: specifieke genen identificeren
- Epigenetica: onderzoekt hoe omgevingsfactoren de expressie van
genen kan beïnvloeden.
Neurowetenschappen vormen ook biologisch model. Brein als oorsprong
van gedachten en gedrag. Frontale kwabben invloedrijkst als het gaat om
persoonlijkheid, gedrag en situaties. Psychologische klachten vaak
gepaard met mankement in frontale kwabben.
Limbisch systeem, hippocampus en amygdala ook belangrijk. Amygdala
beïnvloedt emotie(gerelateerd gedrag). Neurotransmitters ook gelinkt aan
verschillende gedragingen. Afwijkingen in norepinefrine en gaba voor
angststoornissen. Afwijking in dopamine aan schizofrenie en psychotisme.
Serotonine en noradrenaline aan stemmingsstoornissen.
Medisch model ziet mensen met psychische klachten als slachtoffers, zo
gaan patiënten zich ook voelen. Gevolg: hulpeloosheid en depressie.
Psychologische modellen: benadert patiënten als personen die
ziektesymptomen hebben. Het psychologische model zegt dat psychische
aandoeningen normale reacties om met dageljkse gebeurtenissen om te
gaan zijn, en niet het gevolg van kapotte of gestoorde cognitieve
mechanismen.
, Siegmund Freud: psychoanalytisch model. Hypnose. Praten helpt.
Persoonlijkheid opgebouwd uit 3 niveaus:
- Id: instinctieve en seksuele verlangens
- Ego: probeert id onder controle te houden door
verdedigingsmechanismes
- Superego: integreert wisselwerking tussen id en ego dmv
maatschappelijke normen en waarden. Bij het niet voldoen eraan
ervaar je stress en schaamte. Als het allemaal in balans is, ben je
gezond. Bij conflict heb je psychopathologie. Om conflicten te
voorkomen gebruiken we ego verdedigingsmechanismes.
Freud: verschillende ontwikkelingsstadia veroorzaken psychopathologie.
Men moest een vast aantal fases doorlopen om volwassen en mentaal
gezond te worden. Orale fase, anaal, fallisch, latentie en genitaal. Bij het
niet goed doorlopen krijg je later problemen.
Gedragsmodel: psychopathologie reflecteert onze aangeleerde reacties op
gebeurtenissen. In jaren 50 en 60 richtte men zich op leertheorie → gedrag
wordt aangeleerd, dus ook disfunctioneel gedrag. Gebaseerd op klassieke
conditionering (aanleren van associatie tussen twee stimuli: on en ge) en
operante conditionering (aanleren van gewenst gedrag door straf en
beloningen).
Gedragsmodel leidt tot behandelingsmethoden zoals gedragstherapie en
gedragsmodificatie. Hier proberen ze het leerproces ongedaan te maken
door dezelfde manier waarop het gedrag is aangeleerd.
Cognitief model: tegenwoordig vaak gebruikt. Emotionele stress wordt
veroorzaakt doordat mensen irrationele overtuigingen ontwikkelen. Hoge
verwachtingen van zichzelf. Bij vergelijken met ideale ik leidt dit tot stress.
Cognitieve gedragstherapie om depressie te behandelen.
Humanistisch-existentialistische benadering: mensen zijn van nature goed.
Angsten voorkomen en genezen door zelfbewustzijn, eigenwaarde en
levensdoelen.
Cliëntcentrale therapie (Carl Rogers) benadert patiënten op humanistische
manier, waarbij therapeut onvoorwaardelijk positieve houding toont,
empathie en ondersteunende omgeving. Patiënt leert zelfacceptatie.
Twee soorten stigmatisering van psychopathologie
- Veroordelende, discriminerende houding tegenover mensen met
psychologische ziekte → sociaal stigma. Gebeurt door iedereen.
- Zelf geloven in deze discriminerende gedachten. Zelfstigmatisering.
Roept schaamte en sociale isolatie op.
Stigmatisering wordt veroorzaakt door beeld dat men heeft van mensen
met een psychopathologische stoornis. Ook suggereert medisch model dat
zulke mensen een defect hebben, dit onderscheidt ze van ‘normale’
mensen.
Hoofdstuk 2
Emil Kraepelin: eerste vorm van classificatie voor ziektes. Eerst:
international list of causes of deaths. In 1952: DSM (diagnostic and
statistical manual).
- Definieert mentale stoornissen adhv persoonlijk lijden.
Cultuurgebonden en sociaal afwijkend gedrag zo min mogelijk als
kenmerkend. Vier doelen:
