Strafrecht 3 hoorcolleges
Week 1A
Aard en doel strafproces
- Hoofddoel: verzekeren juiste toepassing materieel Sr.
- Tweeledig: bestraffing schuldige, voorkomen bestraffen onschuldige.
Brengt altijd de kostprijs dat mensen die schuldig zijn niet
worden gevangen. “Liever 10 schuldigen vrij dan 1 schuldige
vast”. Maar waar ligt de grens?
o Laatste doelstelling weegt zwaar. Vgl. 338 Sv.
o Welke twijfel is aanvaardbaar?
o Waarborgen bij zware en lichte delicten verschillen.
Bij zware delicten meer waarborgen dan bij lichte delicten.
Nevendoelen strafproces
1. Eerbiedigen rechten en vrijheden verdachte
a. Onschuldig tot tegendeel bewezen is.
b. Zwijgrecht, cautie (29 Sv) = cautie is wijzen van verdachte op zijn
zwijgrecht.
c. Onderdeel van niet hoeven meewerken aan je eigen veroordeling.
d. Zo kort mogelijk houden voorarrest is een voorbeeld. Belangrijk
omdat het gaat om iemand die onschuldig moet worden geacht.
2. Eerbiediging rechten en vrijheden anderen
a. Slachtoffer is bijzonder belanghebbende bij strafzaak.
b. Bv. Beperking getuigplichten
c. Bv. Slachtoffer als benadeelde partij
3. Procedurele rechtvaardigheid
a. Bv recht op laatste woord (verdachte)
b. Bv spreekrecht slachtoffer: zou beter later kunnen plaatsvinden
i.v.m. de onschuldpresumptie van de verdachte. Want die is nog
geen dader.
c. We willen dat het goed verloopt en volgens de regels verloopt.
4. Demonstratiefunctie
a. Externer dan de procedurele rechtvaardigheid.
b. Justice must not only be done, it must also be seen to be done. Het
moet er ook rechtvaardig uitzien.
c. Ook schijn van partijdigheid is voldoende voor wraking van een
rechter.
Vaststelling schuld
Bestraffing schuldige “is deze persoon schuldig?”
- Materiële waarheid centraal
o 1 getuige is geen getuige.
- Omvang onderzoek evt. afhankelijk van procesopstelling
- Illustraties oriëntatie op materiële waarheid
o Actieve rol rechter;
o Magistratelijke rol OM;
, OvJ moet letten op belastende dingen, maar ook op ontlastend
materiaal.
o Regeling rechtsmiddelen.
Actieve rol rechter
- Bijv. bij verhoren:
o Artt. 286/1; 286/4; 292/1; 292/2; 315/1
- Actieve rechter past in inquisitoir strafproces
o VK en VS meer accusatoir.
- ‘Wij’ wel meer contradictoir geworden door EHRM
Magistratelijke rol OM
- OM komt uit een inquisitoir stelsel
o Oorspronkelijk verlengstuk rechters
o Nu anders: leider opsporing;
Dominus litus; belast met OM-afdoening
- Taakopvatting nog altijd magistratelijk
o OM beslissen o.g.v. materiële waarheid nastreven oog voor
gerechtvaardigde belangen verdachte.
o Vb: kennisneming processtukken (art 30 e.v. Sv)
- Gevaar van tunnelvisie van OM
- Wij mogen mensen veroordelen op basis van 1 proces-verbaal. In
praktijk wordt de soep nooit zo heet gegeten.
Rechtsmiddelen
- Hoger beroep
o Nieuwe behandeling; van groot belang in verband met de materiële
waarheid.
- Cassatie
o i.b. 79 RO, maar nu ook belang centraal (80a RO) en daarmee
materiële waarheid
o Art 80a Sv: als het aan belang ontbreekt, dan is het onvoldoende
van belang om inhoudelijke behandeling te rechtvaardigen.
- Herziening ten voordele
o Art 457 Sv
o Als duidelijk is dat er fouten zijn gemaakt die tot een andere
uitspraak hadden geleid, die in het voordeel zou zijn van de
verdachte.
- Herziening ten nadele
o Art 482a Sv
o Verdachte is bijv. onterecht vrijgesproken. Dan kan de zaak alsnog
opnieuw worden opengebroken. Lijkt strijdig met ne bis in idem,
maar dat is niet zo.
Herziening: ‘Dronken broer’ (NJ 1996/23)
Twee broers + vriend in auto. Er ontstaat ongeval met schade. Bestuurder
rijdt door (een van de broers). Heeft alcohol op en heeft geen rijbewijs.
Wanneer politie komt doet de broer van de bestuurder alsof hij gereden
,heeft. Het is niet zo gegaan zoals in de betreffende uitspraak werd
verondersteld.
Nadat zaak in gezag van gewijsde was gegaan werd verzoek tot herziening
gedaan. Want broer die bestuurder was geweest bekende dat hij
bestuurder was geweest. Toen bleek dat broer die nu veroordeeld is, met
de nieuwe informatie nooit veroordeeld was geweest.
Herziening goedkeuren of niet? Daadwerkelijke bestuurder zou dronken
zijn geweest, maar destijds is daar geen blaastest voor gedaan en de
feiten die wel te bewijzen zouden kunnen zijn, waren inmiddels verjaard.
HR: veroordeling ging onderuit. Daadwerkelijk schuldige kon niet meer ter
verantwoording worden geroepen. De veroordeelde broer kwam vrij,
omdat we maatschappelijk het niet oké vinden als een onschuldige vast
zit.
Inleiding EVRM
Het ‘Grote Europa’ is behoorlijk anders dan het ‘Kleine Europa’.
Grote Europa Kleine Europa
Raad van Europa EU
46 lidstaten 27 lidstaten
EVRM VEU/VWEU
Themaverdragen Handvest
Richtlijnen
EVRM/EHRM
a. Veroordeling van de staat
b. Methode nakoming is vrij
c. Margin of appreciation
d. Procedurele toetsing van feitelijke oordelen
a. Hof kan niet treden in waarheid van feitelijk oordeel.
e. Geen toetsing van wettelijke regelingen
a. Ook al gaat het om uitspraak richting andere lidstaten en gaan
de details niet over NL, je kan wel bepaalde signalen opvatten
dat jouw eigen regelgeving niet voldoet. Ook al geldt die
uitspraak dus niet direct voor jou.
f. Casusgebonden oordeel
g. Uitleg gericht op daadwerkelijke rechtsbescherming
a. Praktisch en effectief.
b. Teleologische interpretatie.
h. Autonome begripsvorming
a. Bijv. ‘criminal charge’
b. Uitleg EVRM trekt EHRM naar zich toe. Het is niet aan
verdragsstaat om begrippen uit te leggen, maar het EHRM.
i. EVRM is living document.
Ozturk t. Duitsland
Casus: Duitse Turk was met auto tegen iets aangebotst. Boete van 60
Duitse Mark. Hiertegen in verzet. Openbaar verhoor, man kon niet goed
, Duits. Dus tolk. Trok verzet in, maar kreeg wel rekening van de tolk.
Hiertegen kwam hij in beroep.
Art 6 EVRM: is van essentieel belang in het strafrecht. Als er sprake is van
een criminal charge, dan kosteloze tolk. Volgens Duitsland is er geen
sprake van criminal charge, want overgeheveld naar bestuursrecht. Dus
tolk niet kosteloos.
EHRM:
Par 49: onderscheid tussen strafbare feiten mogen landen maken. Maar als
lidstaten door een feit anders te benoemen toepassing van 6 EVRM
konden uitsluiten zou dat tot resultaten leiden die onverenigbaar zijn met
object and purpose van verdrag.
Par. 50: engelcriteria voor bepalen of sprake is van criminal charge.
1. Behoort het feit nationaal tot strafrecht?
2. Wat is karakter overtreding?
3. Aard en zwaarte van de straf?
Par. 53: crit. 2 hier doorslaggevend.
In casu was karakter punitief, toevoegen van leed. Dit was voor Hof
doorslaggevend.
Consequenties arresten als Öztürk t. Duitsland
- Wetgever:
o Kan dus niet door vormgeving regels aan EHRM ontsnappen/
- (OM en) rechter:
o Rechtspraak EHRM eigen kader (doorwerking)
o Bij toepassing NL-Sv steeds rekening mee houden.
Week 1BVoorbereidend onderzoek
Legaliteit
Art 1 Sv strikt genomen niet nodig. Grondwet en EVRM bieden een
kader.
Gw en EVRM
Niet elke opsporing of opsporingsmethode moet letterlijk woord voor
woord terug te vinden zijn in het wetboek.
Stellingen
- “Wat de burger mag, mag de politie ook”
o Nee, is niet zo. Het volgen of uitgebreid onderzoeken van iemand
kan al behoorlijk wat inbreuken opleveren. Wij zijn gebonden aan
6:162 BW en Wetboek van Strafrecht. Ons gedrag behoeft geen
grondslag in wet in formele zin.
Week 1A
Aard en doel strafproces
- Hoofddoel: verzekeren juiste toepassing materieel Sr.
- Tweeledig: bestraffing schuldige, voorkomen bestraffen onschuldige.
Brengt altijd de kostprijs dat mensen die schuldig zijn niet
worden gevangen. “Liever 10 schuldigen vrij dan 1 schuldige
vast”. Maar waar ligt de grens?
o Laatste doelstelling weegt zwaar. Vgl. 338 Sv.
o Welke twijfel is aanvaardbaar?
o Waarborgen bij zware en lichte delicten verschillen.
Bij zware delicten meer waarborgen dan bij lichte delicten.
Nevendoelen strafproces
1. Eerbiedigen rechten en vrijheden verdachte
a. Onschuldig tot tegendeel bewezen is.
b. Zwijgrecht, cautie (29 Sv) = cautie is wijzen van verdachte op zijn
zwijgrecht.
c. Onderdeel van niet hoeven meewerken aan je eigen veroordeling.
d. Zo kort mogelijk houden voorarrest is een voorbeeld. Belangrijk
omdat het gaat om iemand die onschuldig moet worden geacht.
2. Eerbiediging rechten en vrijheden anderen
a. Slachtoffer is bijzonder belanghebbende bij strafzaak.
b. Bv. Beperking getuigplichten
c. Bv. Slachtoffer als benadeelde partij
3. Procedurele rechtvaardigheid
a. Bv recht op laatste woord (verdachte)
b. Bv spreekrecht slachtoffer: zou beter later kunnen plaatsvinden
i.v.m. de onschuldpresumptie van de verdachte. Want die is nog
geen dader.
c. We willen dat het goed verloopt en volgens de regels verloopt.
4. Demonstratiefunctie
a. Externer dan de procedurele rechtvaardigheid.
b. Justice must not only be done, it must also be seen to be done. Het
moet er ook rechtvaardig uitzien.
c. Ook schijn van partijdigheid is voldoende voor wraking van een
rechter.
Vaststelling schuld
Bestraffing schuldige “is deze persoon schuldig?”
- Materiële waarheid centraal
o 1 getuige is geen getuige.
- Omvang onderzoek evt. afhankelijk van procesopstelling
- Illustraties oriëntatie op materiële waarheid
o Actieve rol rechter;
o Magistratelijke rol OM;
, OvJ moet letten op belastende dingen, maar ook op ontlastend
materiaal.
o Regeling rechtsmiddelen.
Actieve rol rechter
- Bijv. bij verhoren:
o Artt. 286/1; 286/4; 292/1; 292/2; 315/1
- Actieve rechter past in inquisitoir strafproces
o VK en VS meer accusatoir.
- ‘Wij’ wel meer contradictoir geworden door EHRM
Magistratelijke rol OM
- OM komt uit een inquisitoir stelsel
o Oorspronkelijk verlengstuk rechters
o Nu anders: leider opsporing;
Dominus litus; belast met OM-afdoening
- Taakopvatting nog altijd magistratelijk
o OM beslissen o.g.v. materiële waarheid nastreven oog voor
gerechtvaardigde belangen verdachte.
o Vb: kennisneming processtukken (art 30 e.v. Sv)
- Gevaar van tunnelvisie van OM
- Wij mogen mensen veroordelen op basis van 1 proces-verbaal. In
praktijk wordt de soep nooit zo heet gegeten.
Rechtsmiddelen
- Hoger beroep
o Nieuwe behandeling; van groot belang in verband met de materiële
waarheid.
- Cassatie
o i.b. 79 RO, maar nu ook belang centraal (80a RO) en daarmee
materiële waarheid
o Art 80a Sv: als het aan belang ontbreekt, dan is het onvoldoende
van belang om inhoudelijke behandeling te rechtvaardigen.
- Herziening ten voordele
o Art 457 Sv
o Als duidelijk is dat er fouten zijn gemaakt die tot een andere
uitspraak hadden geleid, die in het voordeel zou zijn van de
verdachte.
- Herziening ten nadele
o Art 482a Sv
o Verdachte is bijv. onterecht vrijgesproken. Dan kan de zaak alsnog
opnieuw worden opengebroken. Lijkt strijdig met ne bis in idem,
maar dat is niet zo.
Herziening: ‘Dronken broer’ (NJ 1996/23)
Twee broers + vriend in auto. Er ontstaat ongeval met schade. Bestuurder
rijdt door (een van de broers). Heeft alcohol op en heeft geen rijbewijs.
Wanneer politie komt doet de broer van de bestuurder alsof hij gereden
,heeft. Het is niet zo gegaan zoals in de betreffende uitspraak werd
verondersteld.
Nadat zaak in gezag van gewijsde was gegaan werd verzoek tot herziening
gedaan. Want broer die bestuurder was geweest bekende dat hij
bestuurder was geweest. Toen bleek dat broer die nu veroordeeld is, met
de nieuwe informatie nooit veroordeeld was geweest.
Herziening goedkeuren of niet? Daadwerkelijke bestuurder zou dronken
zijn geweest, maar destijds is daar geen blaastest voor gedaan en de
feiten die wel te bewijzen zouden kunnen zijn, waren inmiddels verjaard.
HR: veroordeling ging onderuit. Daadwerkelijk schuldige kon niet meer ter
verantwoording worden geroepen. De veroordeelde broer kwam vrij,
omdat we maatschappelijk het niet oké vinden als een onschuldige vast
zit.
Inleiding EVRM
Het ‘Grote Europa’ is behoorlijk anders dan het ‘Kleine Europa’.
Grote Europa Kleine Europa
Raad van Europa EU
46 lidstaten 27 lidstaten
EVRM VEU/VWEU
Themaverdragen Handvest
Richtlijnen
EVRM/EHRM
a. Veroordeling van de staat
b. Methode nakoming is vrij
c. Margin of appreciation
d. Procedurele toetsing van feitelijke oordelen
a. Hof kan niet treden in waarheid van feitelijk oordeel.
e. Geen toetsing van wettelijke regelingen
a. Ook al gaat het om uitspraak richting andere lidstaten en gaan
de details niet over NL, je kan wel bepaalde signalen opvatten
dat jouw eigen regelgeving niet voldoet. Ook al geldt die
uitspraak dus niet direct voor jou.
f. Casusgebonden oordeel
g. Uitleg gericht op daadwerkelijke rechtsbescherming
a. Praktisch en effectief.
b. Teleologische interpretatie.
h. Autonome begripsvorming
a. Bijv. ‘criminal charge’
b. Uitleg EVRM trekt EHRM naar zich toe. Het is niet aan
verdragsstaat om begrippen uit te leggen, maar het EHRM.
i. EVRM is living document.
Ozturk t. Duitsland
Casus: Duitse Turk was met auto tegen iets aangebotst. Boete van 60
Duitse Mark. Hiertegen in verzet. Openbaar verhoor, man kon niet goed
, Duits. Dus tolk. Trok verzet in, maar kreeg wel rekening van de tolk.
Hiertegen kwam hij in beroep.
Art 6 EVRM: is van essentieel belang in het strafrecht. Als er sprake is van
een criminal charge, dan kosteloze tolk. Volgens Duitsland is er geen
sprake van criminal charge, want overgeheveld naar bestuursrecht. Dus
tolk niet kosteloos.
EHRM:
Par 49: onderscheid tussen strafbare feiten mogen landen maken. Maar als
lidstaten door een feit anders te benoemen toepassing van 6 EVRM
konden uitsluiten zou dat tot resultaten leiden die onverenigbaar zijn met
object and purpose van verdrag.
Par. 50: engelcriteria voor bepalen of sprake is van criminal charge.
1. Behoort het feit nationaal tot strafrecht?
2. Wat is karakter overtreding?
3. Aard en zwaarte van de straf?
Par. 53: crit. 2 hier doorslaggevend.
In casu was karakter punitief, toevoegen van leed. Dit was voor Hof
doorslaggevend.
Consequenties arresten als Öztürk t. Duitsland
- Wetgever:
o Kan dus niet door vormgeving regels aan EHRM ontsnappen/
- (OM en) rechter:
o Rechtspraak EHRM eigen kader (doorwerking)
o Bij toepassing NL-Sv steeds rekening mee houden.
Week 1BVoorbereidend onderzoek
Legaliteit
Art 1 Sv strikt genomen niet nodig. Grondwet en EVRM bieden een
kader.
Gw en EVRM
Niet elke opsporing of opsporingsmethode moet letterlijk woord voor
woord terug te vinden zijn in het wetboek.
Stellingen
- “Wat de burger mag, mag de politie ook”
o Nee, is niet zo. Het volgen of uitgebreid onderzoeken van iemand
kan al behoorlijk wat inbreuken opleveren. Wij zijn gebonden aan
6:162 BW en Wetboek van Strafrecht. Ons gedrag behoeft geen
grondslag in wet in formele zin.
