Samenvatting MEMO Geschiedenis vwo Historische Context Koude Oorlog

Geschiedenis
Historische context Koude Oorlog (1945 – 1991)
§1 Twee ideologische blokken (1945 – 1955)
Communisme en kapitalisme
- Communistische Partij van RL streefde naar klasseloze samenleving: arbeiders niet
langer uitgebuit door klasse die productiemiddelen bezat.
- Doel: wereldrevolutie, kapitalisme zou worden verslagen en iedereen gelijk zijn.
- Door Stalin veranderde SU in totalitaire staat  Communistische Partij had controle
over dagelijks leven van bewoners van SU.
- In VS en andere westerse landen: individuele vrijheid basis van goede samenleving.
 Politiek gebied: democratisch stelsel met bescherming van politieke rechten van
individu.
 Economisch gebied: vrijemarkteconomie/kapitalisme.
Een tijdelijk bondgenootschap
- Begin WOII: SU en VS nog niet bij strijd betrokken.
 VS: hielden zich het liefst ver van EUR geweld.
 SU: niet-aanvalsverdrag met Hitler.
- 1941: verandering, nazi-DL viel SU binnen  Hitler en Stalin vijanden.
- 1941: JA (bondgenoot Hitler) viel marinebasis VS aan en Hitler verklaarde VS oorlog.
- SU en VS besloten samen te strijden tegen asmogendheden (IT, DL, JA).
Samenwerking tussen SU en VS had succes.
- In slotfase van WOII liepen spanningen op  verschilden van mening over hoe EUR
bestuurd moest worden.
 VS: overal vrije verkiezingen.
 SU: hoopte in Oost-EUR op communistische regeringen.
- Conferentie van Potsdam, juli 1945: VS, GB en SU afspraken over DL.
- Vier militaire bezettingszones: Amerikaanse, Britse, Franse (westkant) en Sovjetzone
(oostkant). Berlijn ook in vieren verdeeld.
Het ontstaan van twee invloedssferen
- Twee invloedssferen: communistische & democratische/kapitalistische.
- Oost-EUR: ontstaan volksdemocratieën onder druk van Stalin.
 Burgers alleen stemmen op kandidaten die waren goedgekeurd door
communistische partij.
 Deze volksdemocratieën kregen karakter van ‘vazalstaten’ van SU.
- West-EUR: landen werden weer liberale democratieën met kapitalistische economie,
naar Amerikaans model (vooroorlogse situatie).
- Sprak niet vanzelf: in veel West-EUR landen trokken communistische partijen veel
kiezers en velen zagen in communisme oplossing voor armoede.
- VS president Harry Truman bang dat West-EUR communistisch zou worden  1947:
Trumandoctrine, economische en militaire steun aan alle landen ter wereld die
communisme buiten deur wilden houden.
- Gedachte Truman: economisch sterk land minder snel communistisch.
- Hierdoor ook Marshallplan (1947): EUR landen kregen financiële steun, West-EUR
ontving in 4 jaar miljarden dollars.
- Truman probeerde ook EUR samenwerking stimuleren, om communisme voorkomen.
- Blokkade van Berlijn, 1948-1949: Stalin niet mee eens dat west-DL eigen munt
(Duitse mark) invoerde  alle toegangswegen tot West-Berlijn afsluiten.
 Truman beantwoordde dit met luchtbrug  vliegtuigen vlogen om bevolking Berlijn te
bevoorraden  na 11 maanden hief Stalin blokkade op.

, - Kort daarna: DL en Berlijn in tweeën gedeeld en nu 2 ideologische machtsblokken.
 Westelijk DL: Bondsrepubliek Duitsland (BRD).
 Oostelijk DL: Duitse Democratische Republiek (DDR).
Angst voor de atoombom
- Wantrouwen groeide verder door opkomst van kernwapens.
- VS voelde zich onoverwinnelijk door atoombommen op Hiroshima en Nagasaki.
- Grote schok voor VS toen SU (vier jaar later) in staat bleken atoomwapens te maken.
- Landen probeerden elkaar te overtreffen  wapenwedloop begonnen.
- 1949: VS, CAN en landen in West-EUR vormden militair bondgenootschap uit angst
voor SU: Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO).
 Lidstaten beloofden elkaar militaire steun als een van hen werd aangevallen.
- 1955: SU en landen in Oost-EUR soortgelijk bondgenootschap: Warschaupact.
 Machtsblokken steeds meer tegenover elkaar.
- Begin jaren 50: in VS angst voor communisme. Republikeinse senator Joseph
McCarthy werd communistenjager  mccarthyisme.

§2 De Koude Oorlog in Azië en Afrika (1949 – 1975)
Dekolonisatie en communisme in Azië
- Ook in Azië, Afrika en Zuid-Amerika tegenstelling kapitalisme  communisme.
- Begon in Azië: Japan had EUR koloniën bezet, na Japanse nederlaag kwamen EUR
machthebbers terug, maar macht brokkelde af  dekolonisatie.
- Inheemse politici riepen onafhankelijkheid uit en maakten eind aan koloniale bestuur.
- Ze kregen steun van VS en SU, steun kwam deels voort uit ideologische motieven.
 Communisten principieel tegenstander van kapitalistische uitbuiting van
overzeese gebiedsdelen.
 VS waren zelf ontstaan uit strijd tegen koloniale GB.
- Ook pure machtspolitiek speelde mee, Oost en West waren bang dat ander zijn
machtsgebied uit zou breiden.
- 1949: Mao Zedong, leider van Chinese Communistische Partij, riep Volksrepubliek
China uit.
 Westerse vrees groeide hierdoor en er ontstond 2e communistisch blok in Azië.
Containmentpolitiek
- Verdere verspreiding van communisme te voorkomen: containmentpolitiek, steun
aan landen die door communisme werden bedreigd.
- Angst achter containmentpolitiek: dominotheorie, communistische machtsovername
in één land zou ertoe leiden dat alle omringende landen ook zouden ‘omvallen’.
- Communistische landen zagen dit als vorm van westers imperialisme.
Oorlogen in Korea en Vietnam
- Oorlog in Korea tussen communistische noorden en kapitalistische zuiden.
- Verenigde Naties grepen militair in en hielden Zuid-Korea kapitalistisch.
- 1945: in Franse kolonie Vietnam riepen communisten onafhankelijke Democratische
Republiek Vietnam uit, Fransen traden militair op.
- 1954: Slag bij Dien Bien phu, nederlaag Fransen en ze moesten akkoord gaan met
Vietnamese onafhankelijkheid.
- Volgens Akkoorden van Genève (1954) werd land opgedeeld in communistisch
noorden en kapitalistisch zuiden  akkoorden brachten geen vrede.
- 1964: Tonkinresolutie, voortaan mocht VS president in Zuidoost-Azië militair
ingrijpen zonder parlementaire goedkeuring vooraf.
- VS zette grote hoeveelheden manschappen in en begonnen regio te bombarderen.
 Slaagden er niet in communistische opmars in VS te stoppen.