Samenvatting Alle examenstof geschiedenis havo

Geschiedenis Havo 5
Geschiedenis hoofdstuk 1&2

Samenvatting paragraaf 1

Samenleving van Jagers- verzamelaars: maatschappij van nomaden die leven van wat ze
vinden in de natuur (woonden in Zuid- Europa, vooral zuid Frankrijk en Spanje)
 Taakverdeling
 Mannen: vissen, jagen op herten, beren, rendieren, kleine zoogdieren
 Vrouwen: voor de kinderen zorgen, verzamelen paddenstoelen, wortels,
noten, bessen en ander plantaardig voedsel
 Veel kennis van natuur (voedsel te vinden, gedrag dieren, wat kan je wel eten en wat
niet, wanneer kon je wat pukken)
 Kleine groepen (tientallen mensen) (natuur kon niet meer mensen voeden)
 Nomaden: iemand zonder vaste woonplaats
 Tenten, hutten
 Trokken verder als er niet genoeg eten meer was op de plaats waar ze waren
 Basiskamp
 Weinig bezit (alles wat ze hadden moest weer mee naar de volgende plek)


Jagers- verzamelaars maken verschillende dingen waardoor we kunnen zien dat ze hebben
bestaan:
 Grotten met rotswandschilderingen
 Werktuigen
 Wapens
 Kleding en tenten voor de kou
 Beeldjes  vorm van godsdienst???

Prehistorie/tijd van jagers en boeren (- tot 3000 v chr) : eerste periode vd geschiedenis die
duurde tot de uitvinding van het schrift

Archeologie: wetenschap die het verleden bestudeert aan de hand van ongeschreven
bronnen (botresten, voetafdrukken, potscherven, versteende voedselresten, etc)

Niet bekend:
 Hoe de mensen dachten
 Gebeurtenissen


Samenvatting paragraaf 2

Begin landbouw: nomaden ontdekten dat ze de vruchten ook zelf konden oogsten

Vruchtbare halvemaan: waar de landbouw ontstond (Irak, Syrië)

Mensen gingen geiten, schapen, zwijnen temmen  veeteelt

,Oorzaken landbouwrevolutie:
 Klimaatveranderingen (zachte natte winters, warme droge zomers)
 Minder dieren om op te jagen
 Dieren temmen  Huisdieren

Gevolgen
 Landbouw leverde meer voedsel op
 Bevolking groeide
 Meer opleveren
 Bij hun stuk grond blijven
 Bezit verzamelen
 Begraafplaats  geloven in leven na de dood

Agrarische/landbouwsamenleving: maatschappij met landbouw als belangrijkste middel van
bestaan.

Landbouw-/agrarische revolutie: ingrijpende verandering waarbij mensen overgaan van
jager-verzamelaar naar landbouwsamenleving.

Cultuur/beschaving: denken en doen van een groep.

Sedentaire levenswijze: leven op een vaste woonplaats  stevige huizen, bezit


Samenvatting paragraaf 3

Steden: van het platteland afgescheiden plaats waar relatief veel mensen woonden.

Altrahasis (bij Euffraat en Tigris) : verhaal van ark van Noach

Mythologisch: verhaal waarin goden of andere bovennatuurlijke verschijnselen een hoofdrol
spelen.

Polytheïsme: godsdienst met veel goden

Ontstaan landbouw stedelijke samenleving:

Smeltwater uit bergen zorgde voor ieder voorjaar overstromingen  dijken bouwen 
oevers heel vruchtbaar  dammen en kanalen bouwen voor bevloeien  steden.

Landbouw stedelijke samenleving:
 Banen (priesters, ambtenaren, kooplieden, etc)
 Sociale verschillen (sommige rijk en machtig)
 Ontstaan van bestuur (zorgde voor dijken, dammen, kanalen, voedsel opslaan en
verdelen, steden verdedigd)
 Rijkste en machtigste is koning (elke stad had eigen koning)

,Nijverheid: het maken en bewerken van goederen

Bestuur Soemerië  uitvinding (spijker) schrift (ambtenaren hielden bij wat de boeren
leverden, etc)


Samenvatting H2 paragraaf 1

Filosofen: wijsgeer, denker met een rationeel wetenschappelijk manier van denken
 Socrates
 Plato: ethiek (wat goed en fout is)
 Aristoteles: theorie hoe kennis tot stand komt en hoe wetenschap werkt

Rationeel: redelijk met behulp van het verstand
 zij dachten na i.p.v. alles overnemen

Wetenschap: kennis, systematisch en rationeel onderzoek (wiskunde, natuurkunde,
medische wetenschap en geschiedwetenschap)  stelling van Pythagoras

Stadsstaten (poleis): staat die bestaat uit een stad met het omliggende platteland

Poleis (grootste was Athene)
 Eigen bestuur
 Eigen leger
 Eigen wetten
 Eigen munt etc
 Volksvergadering



Monarchie Staat met 1 vorst aan het hoofd
Aristocratie/ oligarchie Staat geleid door een groep rijken
Tirannie Bestuur door alleenheerser die macht heeft
gekregen door geweld (tiran)
Democratie (Athene was de eerste) Het volk beslist

In de Atheense democratie beslisten de volksvergadering over:
 Wetten
 Koos bestuurders
 Controleerden de bestuurders

In de democratie hadden iedereen dezelfde rechten en mocht je zeggen wat je wilde.

Vrouwen, slaven, immigranten mochten niet stemmen en hadden allerlei andere rechten
niet

, Filosofen niet eens met democratie:
 Mensen met geen verstand mochten mee besluiten
 Willen mensen met persoonlijke kwaliteit of die door traditie de macht krijgen


Sparta aristocratie VS Athene democratie
Vechten om de macht in Griekenland
Einde aan de oorlog: Griekenland verovert door de vader van Alexander de Grote



Samenvatting H2 paragraaf 2

Republiek: staat zonder vorst aan het hoofd

Senaat: wetgevende vergadering van het romeinse rijk (rijke en families)

Expansie: groei, uitbereiding

Romeinse rijk:
Carthago  Spanje  Griekenland  Turkije, Syrië en andere delen west Azië

Burgeroorlogen: binnenlandse oorlog (tussen legeraanvoerders)

Dictator: alleenheerser (succesvolste generaal Caesar)

Caesar vermoordt door senatoren  lange burgeroorlog  gewonnen door achterneef
caesar  eind aan republiek  sticht Romeins keizerrijk (monarchie met keizer aan het
hoofd).

Imperium: groot rijk

Rome tot wereldrijk (rijk in meerdere continenten)??
 Militaire kracht (beroepsleger)
 Zucht naar roem en rijkdom
 Goede infrastructuur (verharde wegen)
 Tolerantie
o Overwonnen volken konden bondgenoot worden
o Cultuur en godsdienst gerespecteerd
o Overwonnen volkeren opname in leger
 Romaniseren: onder invloed vd Grieks romeinse cultuur brengen.

Pax Romana: de romeinse vrede, periode van rust en orde in de eerste eeuwen van het
keizerrijk.