1
Samenva'ng Klinische Psychologie
Master Klinische Psychologie, Tilburg University, Blok 1
Hoorcollege 1 | Introductie, Referentiekaders en Angststoornissen .................................................4
Introductie ...................................................................................................................................... 4
Referentiekaders ............................................................................................................................. 6
Angststoornissen ............................................................................................................................. 8
Hoorcollege 2 | Angstconditionering ............................................................................................. 15
Angst .............................................................................................................................................15
Klassieke conditioneringstheorie .....................................................................................................15
Moderne klassieke conditioneringstheorie .......................................................................................16
Pathologische angst behandelen: Extinctie en exposure ...................................................................17
Hoorcollege 3 & 4 | Stemmingsstoornissen ................................................................................... 21
Symptomen en diagnostiek .............................................................................................................21
Diagnostiek ....................................................................................................................................26
Suïcidaal gedrag .............................................................................................................................27
Epidemiologie ................................................................................................................................27
Beloop ...........................................................................................................................................28
Verklaringsmodellen .......................................................................................................................29
Behandeling ...................................................................................................................................31
Hoorcollege 5 | Schizofreniespectrum- en andere psychotische stoornissen.................................. 35
Klinisch beeld .................................................................................................................................35
Diagnostiek ....................................................................................................................................37
Epidemiologie ................................................................................................................................38
Stadiëringsmodel ...........................................................................................................................39
Theoretische kaders .......................................................................................................................40
Risicofactoren ................................................................................................................................40
Diagnostiek en behandeling ............................................................................................................41
Hoorcollege 6 | Eetstoornissen ..................................................................................................... 42
Anorexia Nervosa ...........................................................................................................................42
Boulimia Nervosa ...........................................................................................................................42
Eetbuistoornis/Binge Eating Disorder (BED)......................................................................................43
Andere (on)gespecifieerde eetstoornis ............................................................................................43
Vermijdende/restrictieve voedselinnamestoornis (AFRID) .................................................................44
Diagnostiek en beloop ....................................................................................................................44
Minnesota studie ............................................................................................................................44
, 2
Negen eetstoornis waarheden .........................................................................................................46
Behandeling ...................................................................................................................................47
Verklaringsmodellen .......................................................................................................................48
Hoorcollege 7 | Niet-suïcidale zelfverwoning ................................................................................ 49
Wat is zelfverwondend gedrag (ZVG)? ..............................................................................................49
Waarom verwondt iemand zich?......................................................................................................50
Hoe vaak komt ZVG voor en wanneer? .............................................................................................50
Wie heeft meer risico? ....................................................................................................................52
Het verloop van ZVG in het dagelijks leven........................................................................................54
Psychosociale gevolgen van ZVG .....................................................................................................55
De relatie tussen ZVG en suïcidaliteit ...............................................................................................56
Wat kunnen we doen als professionals?...........................................................................................57
Hoorcollege 8 | Persoonlijkheidsstoornissen ................................................................................ 59
Wat is een persoonlijkheidsstoornis? ...............................................................................................59
Alternatief DSM-5 model voor persoonlijkheidsstoornissen (AMPS) ...................................................60
Diagnostiek ....................................................................................................................................62
Mechanismen ................................................................................................................................62
Behandeling ...................................................................................................................................64
Beloop ...........................................................................................................................................64
Hoorcollege 9 | Middel-gerelateerde en verslavingsstoornissen ..................................................... 65
Wat zijn drugs? ...............................................................................................................................65
Prevalentie .....................................................................................................................................65
Diagnostiek ....................................................................................................................................65
Categorisatie middelen ...................................................................................................................67
Verklaringsmodellen .......................................................................................................................68
Behandeling ...................................................................................................................................71
Hoorcollege 10 | OCD en disruptieve en impulsbeheersingsstoornissen ........................................ 73
Obsessieve-Compulsieve Stoornis ..................................................................................................73
Verzamelstoornis of hoarding disorder .............................................................................................75
Morfodysfore stoornis (body dysmorphic disorder) ...........................................................................76
Trichotillomanie en Excoriatiestoornis .............................................................................................76
Disruptieve-, impulsbeheersings- en andere gedragsstoornissen ......................................................77
Hoorcollege 11 | Trauma-gerelateerde stoornissen........................................................................ 81
Posttraumatische-stressstoornis (PTSS) ..........................................................................................81
Prevalentie .....................................................................................................................................82
Theoretische modellen ...................................................................................................................84
Preventie........................................................................................................................................85
, 3
Diagnostiek ....................................................................................................................................86
Behandeling ...................................................................................................................................86
Acute-stressstoornis.......................................................................................................................88
Aanpassingsstoornis ......................................................................................................................89
Hoorcollege 12 | Dissociatieve stoornissen ................................................................................... 90
Dissociatieve amnesie ....................................................................................................................91
Dissociatieve Identiteitsstoornis (DIS) ..............................................................................................91
On-/Andere gespecificeerde dissociatieve stoornis ..........................................................................92
Epidemiologie ................................................................................................................................92
Beloop ...........................................................................................................................................92
Risico- en prognostische factoren ...................................................................................................93
Diagnostiek ....................................................................................................................................93
Theoretische modellen ...................................................................................................................95
Behandeling ...................................................................................................................................97
Hoofdstuk 11 | Neurobiologische ontwikkelingsstoornissen bij volwassenen ................................. 98
Autismespectrumstoornis (ASS) ......................................................................................................98
Aandachtsdeficiëntie-/hyperactiviteitsstoornis (ADHD) .................................................................. 100
Hoofdstuk 18 | Somatisch-symptoomstoornis en verwante stoornissen....................................... 103
Somatisch-symptoomstoornis ...................................................................................................... 103
Ziekteangststoornis ...................................................................................................................... 103
Functioneel-neurologische symptoomstoornis .............................................................................. 103
Psychische factoren die somatische aandoeningen beïnvloeden .................................................... 104
Nagebootste stoornis (opgedrongen aan iemand anders) ............................................................... 104
Theoretische visies ....................................................................................................................... 104
Cultuur en gender ......................................................................................................................... 106
Comorbiditeit en diderentiële diagnostiek ...................................................................................... 106
Diagnostiek en behandeling .......................................................................................................... 106
, 4
Hoorcollege 1 | Introduc0e, Referen0ekaders en Angststoornissen
HC1 + Hoofdstukken 1, 3, 4, 6, 7, 8 en 14
Introduc0e
Klinische psychologie houdt zich bezig met het ontstaan, diagnosBek en behandeling van
psychische stoornissen. Afwijkingen in de 3G’s (gedachten, gevoelens, gedragingen) kunnen
alleen worden verklaard tegen de achtergrond van normale processen. Gedrag dat afwijkt van
de norm dat betrekking heeL op de verschillende aspecten van funcBoneren:
• Individuele persoon (bijv. excessief drinken, dwanggedachten of extreme angsten/zelf
verwondend gedrag)
• RelaBe met andere mensen (overbezorgd, extreem agressief of extreem
teruggetrokken)
Factoren die bepalen of gedrag als pathologisch wordt beschouwd:
1. Persoonlijk lijden (belangrijkste, zowel voor de persoon als diens omgeving)
2. (Dis)funcBonaliteit van het gedrag: de mate waarin gedrag het dagelijks funcBoneren en
het welbevinden van het individu ondermijnt.
3. IrraBoneel en onbegrijpelijk gedrag: in het gedrag van een ander geen logica of zin
kunnen ontdekken
4. Onvoorspelbaarheid en controleverlies
5. Opvallend en onconvenBoneel gedrag: gedrag dat sterkt afwijkt van de wijze waarop
zijzelf zich gedragen, zeker als het gedrag opvallend is.
6. Gedrag dat een ongemakkelijk gevoel bij andere teweegbrengt: als ongeschreven regels
worden overschreden in een bepaalde cultuur.
7. Overtreden van normen
DefiniBe psychische stoornis volgens DSM-5-TR: ‘Een syndroom gekenmerkt door klinische
significante symptomen op het gebied van cogniBeve funcBes, de affecBeve of conaBeve
funcBes (= (moBvaBoneel) gedrag) van een persoon, dat een uiBng is van de disfuncBe in de
psychosociale, biologische of ontwikkelingsprocessen die ten grondslag liggen aan het psychisch
funcBoneren’. Uitsluitende omstandigheden: te verwachten en cultureel aanvaardbare reacBes
en deviant gedrag dat voortvloeit uit het behoren tot poliBeke, religieuze of seksuele
minderheid.
Normaal vs. Abnormaal
1. StaBsBsch model
Menselijke eigenschappen zijn min of meer normaal verdeeld in de algemene bevolking;
er is sprake van abnormaliteit bij extreem lage of hoge scores op deze eigenschappen.
KriBek:
§ Grens tussen ‘normaal’ en ‘abnormaal’ is arbitrair (waar ligt exact de grens?)
§ Specifieert niet hoe ongewoon gedrag moet zijn (uitzonderlijke dx hebben
geen normaalverdeling)
§ Onduidelijk of er sprake is van
individueel lijden
Samenva'ng Klinische Psychologie
Master Klinische Psychologie, Tilburg University, Blok 1
Hoorcollege 1 | Introductie, Referentiekaders en Angststoornissen .................................................4
Introductie ...................................................................................................................................... 4
Referentiekaders ............................................................................................................................. 6
Angststoornissen ............................................................................................................................. 8
Hoorcollege 2 | Angstconditionering ............................................................................................. 15
Angst .............................................................................................................................................15
Klassieke conditioneringstheorie .....................................................................................................15
Moderne klassieke conditioneringstheorie .......................................................................................16
Pathologische angst behandelen: Extinctie en exposure ...................................................................17
Hoorcollege 3 & 4 | Stemmingsstoornissen ................................................................................... 21
Symptomen en diagnostiek .............................................................................................................21
Diagnostiek ....................................................................................................................................26
Suïcidaal gedrag .............................................................................................................................27
Epidemiologie ................................................................................................................................27
Beloop ...........................................................................................................................................28
Verklaringsmodellen .......................................................................................................................29
Behandeling ...................................................................................................................................31
Hoorcollege 5 | Schizofreniespectrum- en andere psychotische stoornissen.................................. 35
Klinisch beeld .................................................................................................................................35
Diagnostiek ....................................................................................................................................37
Epidemiologie ................................................................................................................................38
Stadiëringsmodel ...........................................................................................................................39
Theoretische kaders .......................................................................................................................40
Risicofactoren ................................................................................................................................40
Diagnostiek en behandeling ............................................................................................................41
Hoorcollege 6 | Eetstoornissen ..................................................................................................... 42
Anorexia Nervosa ...........................................................................................................................42
Boulimia Nervosa ...........................................................................................................................42
Eetbuistoornis/Binge Eating Disorder (BED)......................................................................................43
Andere (on)gespecifieerde eetstoornis ............................................................................................43
Vermijdende/restrictieve voedselinnamestoornis (AFRID) .................................................................44
Diagnostiek en beloop ....................................................................................................................44
Minnesota studie ............................................................................................................................44
, 2
Negen eetstoornis waarheden .........................................................................................................46
Behandeling ...................................................................................................................................47
Verklaringsmodellen .......................................................................................................................48
Hoorcollege 7 | Niet-suïcidale zelfverwoning ................................................................................ 49
Wat is zelfverwondend gedrag (ZVG)? ..............................................................................................49
Waarom verwondt iemand zich?......................................................................................................50
Hoe vaak komt ZVG voor en wanneer? .............................................................................................50
Wie heeft meer risico? ....................................................................................................................52
Het verloop van ZVG in het dagelijks leven........................................................................................54
Psychosociale gevolgen van ZVG .....................................................................................................55
De relatie tussen ZVG en suïcidaliteit ...............................................................................................56
Wat kunnen we doen als professionals?...........................................................................................57
Hoorcollege 8 | Persoonlijkheidsstoornissen ................................................................................ 59
Wat is een persoonlijkheidsstoornis? ...............................................................................................59
Alternatief DSM-5 model voor persoonlijkheidsstoornissen (AMPS) ...................................................60
Diagnostiek ....................................................................................................................................62
Mechanismen ................................................................................................................................62
Behandeling ...................................................................................................................................64
Beloop ...........................................................................................................................................64
Hoorcollege 9 | Middel-gerelateerde en verslavingsstoornissen ..................................................... 65
Wat zijn drugs? ...............................................................................................................................65
Prevalentie .....................................................................................................................................65
Diagnostiek ....................................................................................................................................65
Categorisatie middelen ...................................................................................................................67
Verklaringsmodellen .......................................................................................................................68
Behandeling ...................................................................................................................................71
Hoorcollege 10 | OCD en disruptieve en impulsbeheersingsstoornissen ........................................ 73
Obsessieve-Compulsieve Stoornis ..................................................................................................73
Verzamelstoornis of hoarding disorder .............................................................................................75
Morfodysfore stoornis (body dysmorphic disorder) ...........................................................................76
Trichotillomanie en Excoriatiestoornis .............................................................................................76
Disruptieve-, impulsbeheersings- en andere gedragsstoornissen ......................................................77
Hoorcollege 11 | Trauma-gerelateerde stoornissen........................................................................ 81
Posttraumatische-stressstoornis (PTSS) ..........................................................................................81
Prevalentie .....................................................................................................................................82
Theoretische modellen ...................................................................................................................84
Preventie........................................................................................................................................85
, 3
Diagnostiek ....................................................................................................................................86
Behandeling ...................................................................................................................................86
Acute-stressstoornis.......................................................................................................................88
Aanpassingsstoornis ......................................................................................................................89
Hoorcollege 12 | Dissociatieve stoornissen ................................................................................... 90
Dissociatieve amnesie ....................................................................................................................91
Dissociatieve Identiteitsstoornis (DIS) ..............................................................................................91
On-/Andere gespecificeerde dissociatieve stoornis ..........................................................................92
Epidemiologie ................................................................................................................................92
Beloop ...........................................................................................................................................92
Risico- en prognostische factoren ...................................................................................................93
Diagnostiek ....................................................................................................................................93
Theoretische modellen ...................................................................................................................95
Behandeling ...................................................................................................................................97
Hoofdstuk 11 | Neurobiologische ontwikkelingsstoornissen bij volwassenen ................................. 98
Autismespectrumstoornis (ASS) ......................................................................................................98
Aandachtsdeficiëntie-/hyperactiviteitsstoornis (ADHD) .................................................................. 100
Hoofdstuk 18 | Somatisch-symptoomstoornis en verwante stoornissen....................................... 103
Somatisch-symptoomstoornis ...................................................................................................... 103
Ziekteangststoornis ...................................................................................................................... 103
Functioneel-neurologische symptoomstoornis .............................................................................. 103
Psychische factoren die somatische aandoeningen beïnvloeden .................................................... 104
Nagebootste stoornis (opgedrongen aan iemand anders) ............................................................... 104
Theoretische visies ....................................................................................................................... 104
Cultuur en gender ......................................................................................................................... 106
Comorbiditeit en diderentiële diagnostiek ...................................................................................... 106
Diagnostiek en behandeling .......................................................................................................... 106
, 4
Hoorcollege 1 | Introduc0e, Referen0ekaders en Angststoornissen
HC1 + Hoofdstukken 1, 3, 4, 6, 7, 8 en 14
Introduc0e
Klinische psychologie houdt zich bezig met het ontstaan, diagnosBek en behandeling van
psychische stoornissen. Afwijkingen in de 3G’s (gedachten, gevoelens, gedragingen) kunnen
alleen worden verklaard tegen de achtergrond van normale processen. Gedrag dat afwijkt van
de norm dat betrekking heeL op de verschillende aspecten van funcBoneren:
• Individuele persoon (bijv. excessief drinken, dwanggedachten of extreme angsten/zelf
verwondend gedrag)
• RelaBe met andere mensen (overbezorgd, extreem agressief of extreem
teruggetrokken)
Factoren die bepalen of gedrag als pathologisch wordt beschouwd:
1. Persoonlijk lijden (belangrijkste, zowel voor de persoon als diens omgeving)
2. (Dis)funcBonaliteit van het gedrag: de mate waarin gedrag het dagelijks funcBoneren en
het welbevinden van het individu ondermijnt.
3. IrraBoneel en onbegrijpelijk gedrag: in het gedrag van een ander geen logica of zin
kunnen ontdekken
4. Onvoorspelbaarheid en controleverlies
5. Opvallend en onconvenBoneel gedrag: gedrag dat sterkt afwijkt van de wijze waarop
zijzelf zich gedragen, zeker als het gedrag opvallend is.
6. Gedrag dat een ongemakkelijk gevoel bij andere teweegbrengt: als ongeschreven regels
worden overschreden in een bepaalde cultuur.
7. Overtreden van normen
DefiniBe psychische stoornis volgens DSM-5-TR: ‘Een syndroom gekenmerkt door klinische
significante symptomen op het gebied van cogniBeve funcBes, de affecBeve of conaBeve
funcBes (= (moBvaBoneel) gedrag) van een persoon, dat een uiBng is van de disfuncBe in de
psychosociale, biologische of ontwikkelingsprocessen die ten grondslag liggen aan het psychisch
funcBoneren’. Uitsluitende omstandigheden: te verwachten en cultureel aanvaardbare reacBes
en deviant gedrag dat voortvloeit uit het behoren tot poliBeke, religieuze of seksuele
minderheid.
Normaal vs. Abnormaal
1. StaBsBsch model
Menselijke eigenschappen zijn min of meer normaal verdeeld in de algemene bevolking;
er is sprake van abnormaliteit bij extreem lage of hoge scores op deze eigenschappen.
KriBek:
§ Grens tussen ‘normaal’ en ‘abnormaal’ is arbitrair (waar ligt exact de grens?)
§ Specifieert niet hoe ongewoon gedrag moet zijn (uitzonderlijke dx hebben
geen normaalverdeling)
§ Onduidelijk of er sprake is van
individueel lijden
