Samenvatting literatuur gezondheid, media en publiek (artikelen)
Minor communicatie over gezondheid
Vrije universiteit Amsterdam
Chapter 1: What is Health Communication (Schiavo, 2007)
Wat is gezondheidscommunicatie?
Gezondheidscommunicatie is het vakgebied dat onderzoekt en toepast hoe communicatie kan
bijdragen aan betere gezondheid. Het doel is mensen, gemeenschappen, professionals en
beleidsmakers te informeren, beïnvloeden en ondersteunen om gedrag of beleid te veranderen dat
gezondheidsuitkomsten verbetert.
Belangrijkste kenmerken
● Multidisciplinair: Gebaseerd op o.a. psychologie, sociologie, marketing,
gezondheidsvoorlichting.
● Publieksgericht: De doelgroep is actief betrokken bij het ontwerp en de uitvoering van
communicatie.
● Onderzoeksgebaseerd: Effectieve communicatie begint met onderzoek naar context, cultuur,
attitudes en gedragingen van doelgroepen.
● Strategisch: Elke boodschap of activiteit dient een duidelijk doel dat past binnen een bredere
strategie.
● Procesgericht: Gedragsverandering kost tijd; communicatie is een continu proces met
feedback en aanpassing.
● Kosteneffectief: Slim omgaan met beperkte middelen door samenwerking en hergebruik van
bestaande initiatieven.
● Creatief: Creativiteit wordt ingezet om doelgroepen effectief en cultureel passend te
bereiken, niet enkel om ‘op te vallen’.
● Relatiegericht: Vertrouwen en samenwerking met belanghebbenden zijn cruciaal.
● Gericht op gedrags- en sociale verandering: Uiteindelijk doel is duurzame verandering in
gedrag en sociale normen.
Belang in de 21e eeuw
Gezondheidscommunicatie is uitgegroeid van een ondersteunende vaardigheid tot een
wetenschappelijke discipline en essentieel onderdeel van publieke gezondheidsprogramma’s.
Communicatieprofessionals zijn integraal onderdeel van gezondheidsteams en niet slechts
uitvoerders van campagnes.
Rol in het marketingmixmodel (4 P’s)
Gezondheidscommunicatie ondersteunt het sociale marketingproces via Product, Prijs, Plaats en
Promotie. Ze beïnvloedt attitudes, kennis, en sociale normen die bepalend zijn voor
gezondheidsgedrag.
,Toepassingsgebieden
● Interpersoonlijke communicatie: bv. arts-patiëntgesprekken.
● Publieke relaties & advocacy: media, beleidsbeïnvloeding.
● Community mobilization: lokale betrokkenheid stimuleren.
● Professionele communicatie: kennisdeling tussen zorgverleners.
● Constituency relations: coalities, netwerken en partnerschappen.
Wat gezondheidscommunicatie wel en niet kan
Kan wel: bewustwording vergroten, gedrag beïnvloeden, vraag naar zorg stimuleren, politieke steun
creëren, relaties verbeteren.
Kan niet: infrastructuur of zorgtekorten compenseren, ziektes oplossen zonder medische interventie,
of in isolatie werken zonder bredere gezondheidsprogramma’s.
Kernbegrippen
● Gezondheidscommunicatie = multifaceted approach om informatie te delen en
gedragsverandering te stimuleren.
● Succes vereist publieksgerichtheid, onderzoek, strategie, samenwerking en lange termijn
visie.
● Geen “magic bullet”: duurzame verandering vraagt tijd, participatie en contextbegrip.
Kort gezegd: gezondheidscommunicatie is de brug tussen kennis en gedrag — een strategisch,
onderzoekend en mensgericht proces dat gezondheid wil verbeteren via effectieve, empathische
communicatie.
, Glanz, Rimer & Viswanath (Hoofdstukken 3–5)
Hoofdstuk 3 – The Health Belief Model (HBM)
Ontwikkeld in de jaren 1950 om te verklaren waarom mensen niet deelnemen aan preventieve
programma’s. Het model gaat uit van cognitieve processen: mensen nemen gezondheidsmaatregelen
als ze geloven dat ze risico lopen en dat hun actie verschil maakt.
Kernconstructen:
● Perceived Susceptibility – mate waarin iemand denkt vatbaar te zijn voor een ziekte.
● Perceived Severity – hoe ernstig iemand de gevolgen van ziekte inschat.
● Perceived Benefits – geloof dat een handeling (bijv. vaccinatie, screening) effectief is.
● Perceived Barriers – wat iemand tegenhoudt (kosten, angst, ongemak).
● Cues to Action – prikkels die actie aanzetten (artsadvies, campagne, symptomen).
● Self-Efficacy – vertrouwen in eigen vermogen om het gedrag uit te voeren.
Kernidee: gedrag = resultaat van afweging tussen dreiging (susceptibility + severity), baten,
barrières en eigen kunnen.
Belangrijkste voorspeller: barrières blijken het sterkst; self-efficacy is later toegevoegd en
cruciaal voor gedrag.
Toepassing: succesvol bij o.a. borstkankerscreening (mammografie) en hiv-preventie.
Interventies werken beter als ze inspelen op specifieke percepties (bijv. angst wegnemen,
voordelen benadrukken, vaardigheden trainen).
Kritiek: mist emotionele factoren (zoals angst), onduidelijke relaties tussen constructen, en
beperkt empirisch getest verband tussen “cues to action” en gedrag.
Hoofdstuk 4 – Theory of Reasoned Action (TRA), Theory of Planned Behavior (TPB), Integrated
Behavioral Model (IBM)
Kernidee: gedrag is vooral afhankelijk van intentie – hoe sterk iemand van plan is het gedrag te doen.
TRA:
● Intention → directe voorspeller van gedrag.
● Attitude toward behavior (positieve/negatieve beoordeling).
● Subjective Norm (sociale druk of verwachtingen van anderen).
TPB: voegt toe:
● Perceived Behavioral Control (PBC) – geloof in eigen controle over gedrag (vergelijkbaar met
self-efficacy).
→ Samen bepalen attitude, norm en controle de intentie, en daarmee het gedrag.
IBM: uitgebreid model dat ook kennis, vaardigheden en omgevingsfactoren meeneemt.
Toepassing: verklaart o.a. condoomgebruik, sporten, stoppen met roken.
Belangrijk: gedrag treedt alleen op als men: 1) het wil doen, 2) zich daartoe bekwaam voelt,
3) geen externe belemmeringen heeft.
Kritiek: focust sterk op rationele besluitvorming, onderschat emoties en gewoontegedrag.
Minor communicatie over gezondheid
Vrije universiteit Amsterdam
Chapter 1: What is Health Communication (Schiavo, 2007)
Wat is gezondheidscommunicatie?
Gezondheidscommunicatie is het vakgebied dat onderzoekt en toepast hoe communicatie kan
bijdragen aan betere gezondheid. Het doel is mensen, gemeenschappen, professionals en
beleidsmakers te informeren, beïnvloeden en ondersteunen om gedrag of beleid te veranderen dat
gezondheidsuitkomsten verbetert.
Belangrijkste kenmerken
● Multidisciplinair: Gebaseerd op o.a. psychologie, sociologie, marketing,
gezondheidsvoorlichting.
● Publieksgericht: De doelgroep is actief betrokken bij het ontwerp en de uitvoering van
communicatie.
● Onderzoeksgebaseerd: Effectieve communicatie begint met onderzoek naar context, cultuur,
attitudes en gedragingen van doelgroepen.
● Strategisch: Elke boodschap of activiteit dient een duidelijk doel dat past binnen een bredere
strategie.
● Procesgericht: Gedragsverandering kost tijd; communicatie is een continu proces met
feedback en aanpassing.
● Kosteneffectief: Slim omgaan met beperkte middelen door samenwerking en hergebruik van
bestaande initiatieven.
● Creatief: Creativiteit wordt ingezet om doelgroepen effectief en cultureel passend te
bereiken, niet enkel om ‘op te vallen’.
● Relatiegericht: Vertrouwen en samenwerking met belanghebbenden zijn cruciaal.
● Gericht op gedrags- en sociale verandering: Uiteindelijk doel is duurzame verandering in
gedrag en sociale normen.
Belang in de 21e eeuw
Gezondheidscommunicatie is uitgegroeid van een ondersteunende vaardigheid tot een
wetenschappelijke discipline en essentieel onderdeel van publieke gezondheidsprogramma’s.
Communicatieprofessionals zijn integraal onderdeel van gezondheidsteams en niet slechts
uitvoerders van campagnes.
Rol in het marketingmixmodel (4 P’s)
Gezondheidscommunicatie ondersteunt het sociale marketingproces via Product, Prijs, Plaats en
Promotie. Ze beïnvloedt attitudes, kennis, en sociale normen die bepalend zijn voor
gezondheidsgedrag.
,Toepassingsgebieden
● Interpersoonlijke communicatie: bv. arts-patiëntgesprekken.
● Publieke relaties & advocacy: media, beleidsbeïnvloeding.
● Community mobilization: lokale betrokkenheid stimuleren.
● Professionele communicatie: kennisdeling tussen zorgverleners.
● Constituency relations: coalities, netwerken en partnerschappen.
Wat gezondheidscommunicatie wel en niet kan
Kan wel: bewustwording vergroten, gedrag beïnvloeden, vraag naar zorg stimuleren, politieke steun
creëren, relaties verbeteren.
Kan niet: infrastructuur of zorgtekorten compenseren, ziektes oplossen zonder medische interventie,
of in isolatie werken zonder bredere gezondheidsprogramma’s.
Kernbegrippen
● Gezondheidscommunicatie = multifaceted approach om informatie te delen en
gedragsverandering te stimuleren.
● Succes vereist publieksgerichtheid, onderzoek, strategie, samenwerking en lange termijn
visie.
● Geen “magic bullet”: duurzame verandering vraagt tijd, participatie en contextbegrip.
Kort gezegd: gezondheidscommunicatie is de brug tussen kennis en gedrag — een strategisch,
onderzoekend en mensgericht proces dat gezondheid wil verbeteren via effectieve, empathische
communicatie.
, Glanz, Rimer & Viswanath (Hoofdstukken 3–5)
Hoofdstuk 3 – The Health Belief Model (HBM)
Ontwikkeld in de jaren 1950 om te verklaren waarom mensen niet deelnemen aan preventieve
programma’s. Het model gaat uit van cognitieve processen: mensen nemen gezondheidsmaatregelen
als ze geloven dat ze risico lopen en dat hun actie verschil maakt.
Kernconstructen:
● Perceived Susceptibility – mate waarin iemand denkt vatbaar te zijn voor een ziekte.
● Perceived Severity – hoe ernstig iemand de gevolgen van ziekte inschat.
● Perceived Benefits – geloof dat een handeling (bijv. vaccinatie, screening) effectief is.
● Perceived Barriers – wat iemand tegenhoudt (kosten, angst, ongemak).
● Cues to Action – prikkels die actie aanzetten (artsadvies, campagne, symptomen).
● Self-Efficacy – vertrouwen in eigen vermogen om het gedrag uit te voeren.
Kernidee: gedrag = resultaat van afweging tussen dreiging (susceptibility + severity), baten,
barrières en eigen kunnen.
Belangrijkste voorspeller: barrières blijken het sterkst; self-efficacy is later toegevoegd en
cruciaal voor gedrag.
Toepassing: succesvol bij o.a. borstkankerscreening (mammografie) en hiv-preventie.
Interventies werken beter als ze inspelen op specifieke percepties (bijv. angst wegnemen,
voordelen benadrukken, vaardigheden trainen).
Kritiek: mist emotionele factoren (zoals angst), onduidelijke relaties tussen constructen, en
beperkt empirisch getest verband tussen “cues to action” en gedrag.
Hoofdstuk 4 – Theory of Reasoned Action (TRA), Theory of Planned Behavior (TPB), Integrated
Behavioral Model (IBM)
Kernidee: gedrag is vooral afhankelijk van intentie – hoe sterk iemand van plan is het gedrag te doen.
TRA:
● Intention → directe voorspeller van gedrag.
● Attitude toward behavior (positieve/negatieve beoordeling).
● Subjective Norm (sociale druk of verwachtingen van anderen).
TPB: voegt toe:
● Perceived Behavioral Control (PBC) – geloof in eigen controle over gedrag (vergelijkbaar met
self-efficacy).
→ Samen bepalen attitude, norm en controle de intentie, en daarmee het gedrag.
IBM: uitgebreid model dat ook kennis, vaardigheden en omgevingsfactoren meeneemt.
Toepassing: verklaart o.a. condoomgebruik, sporten, stoppen met roken.
Belangrijk: gedrag treedt alleen op als men: 1) het wil doen, 2) zich daartoe bekwaam voelt,
3) geen externe belemmeringen heeft.
Kritiek: focust sterk op rationele besluitvorming, onderschat emoties en gewoontegedrag.
