Forensische Orthopedagogiek:
Leerdoelen:
1. De student heeft inzicht in oorzaken en achtergronden van ernstige gedrag- en
opvoedingsproblemen die om justitieel ingrijpen vragen of waar justitieel ingrijpen
dreigt (eindterm PW: 1).
2. De student heeft inzicht in effectiviteit van interventie bij kindermishandeling en
ernstigegedrags- en opvoedingsproblemen (eindterm PW: 1).
3. De student heeft inzicht in overheidsbeleid en dilemma’s ten aanzien van
maatschappelijk ingrijpen (eindterm PW: 10)
Tentamen: 17 oktober 2025 in IWO 55 vragen met drie antwoordopties.
Literatuur:
Boek: Handboek Forensische Orthopedagogiek
College Literatuur
1 Introductie Forensische Orthopedagogiek:
Hoofdstuk 1
Hoofdstuk 14
Hoofdstuk 23
Ernstige gedragsproblemen bekeken vanuit zelfdeterminatie:
Hoofdstuk 2
Hoofdstuk 3
artikelen op Canvas
2 Hoofdstuk 6
Hoofdstuk 7
Hoofdstuk 11
artikelen op Canvas
3 Artikelen op Canvas
Adolescense, eerste artikel nog doen!
4 Hoofdstuk 5
Hoofdstuk 9
artikelen op Canvas
5 Hoofdstuk 29
Hoofdstuk 31
artikelen op Canvas
6
artikelen op Canvas
,Hoorcollege 1:
Ernstige gedragsproblemen bekeken vanuit de ZDT
Een moreel beraad is als behandelaren met elkaar om de tafel gaan als ze ‘het niet meer weten’.
Wat kenmerkt gedrag? = een veilige plek
Bio-psycho-sociale invloeden zijn niet medisch bepaald. ‘De afwijking kan een aanwijzing zijn, maar toch is
de patiënt niet ziek
Bij kinderen die in een ongunstige omgeving opgroeien, zie je als dat de kinderen in de buik hier al de
invloeden van merken. 90% van de gedragsproblemen komen rond de 13/14e leeftijd tot uiting.
Biologisch gezien is het glutamaat hormoon te hoog, waardoor kinderen vaak geïrriteerd zijn.
Sociale uitsluiting bevordert antisociaal gedrag > weglopen/vermijden of agressie of berusting (Karen
Horney). Er treden permanente veranderingen aan in de prefrontale cortex, deze wordt kleiner
waardoor de zelfregulatie minder wordt.
Dus sociale uitsluiting voor hersenbeschadiging. Een belangrijk medicijn is daarom ook
verbondenheid.
Internaliseren en externaliseren bij jongens en meisjes beide aanwezig
Oorzaak: (vroeg)kinderlijk trauma
Komt meestal rond 14 jaar naar voren.
Rotterdam onderzoek Juni 2025:
Hier zijn 22 complexe casussen onderzocht die jaarlijks stuk voor stuk een miljoen voor de overheid
kosten en niet beter lijken te worden. Leeftijd tussen 14 en 25 jaar. Gevonden oorzaken hiervoor zijn
dat er constant eenzelfde behandeling gegeven werd, die niet werkte. Ze had autisme en ze werd
constant behandeld voor autisme.
Mensen zijn evolutionair gevormd door samenleven in groepen.
Een van de redenen dat de verbondenheid tegenwoordig omlaag gaat, komt door social media.
Meisjes voelen zich ongeveer ⅓ meer eenzaam dan jongens.
We zien dat de eenzaamheid altijd al is geweest. We zien een bio-psycho-sociale kwetsbaarheid.
Kinderen die rond de 14 jaar onderuit gaan, hebben zowel een psychologische als een biologische
kwetsbaarheid.
Volgens nieuw onderzoek heeft 20/30% van de populatie een maatschappelijke kwetsbaarheid
,Wat werkt wel?
Schoolfactoren
➔ Goede schoolprestaties en leermotivatie
➔ Positief schoolklimaat (Beld, 2018)
➔ Goede relatie met leerkracht
Relaties met leeftijdsgenoten
➔ Prosociale vrienden
Buurtfactoren
➔ Goede buurt
➔ Sociale cohesie
Individuele factoren
➔ Bovengemiddelde intelligentie
➔ Prosociale attitude
➔ Gemakkelijke temperament
➔ Zelfcontrole (zelfregulatie)
➔ Oplossingsvaardigheden
➔ Hoge hartslag en/of hoge MAO-A activiteit
Gezinsfactoren
➔ Goede relatie met ten minste een ouder
➔ Ouderlijke steun en controle
Hebben we meer interventies nodig?
1. Interventies zijn meestal niet op bewijs gebaseerd (omdat context ertoe doet).
2. Slechts 5% is effectief.
3. Pillen werken ook niet zoals zou moeten (omdat context ertoe doet).
Wat werkt wel?
Hoe minder dwang, hoe beter. Hoe meer dwang, hoe slechter.
Psycho-educatie
Ondersteuning van peers
Begeleiding
Sociaal klimaat en schuldvermindering
Kleine effecten: EMDR, CGT NET-blootstelling
Uithuisplaatsing is beter bij familie dan bij vreemden
Samenwerkende transdiagnostische behandeling is beter dan een enkelvoudige behandeling.
Psychosociale hulphond: de effectiviteit werkt net zo goed als traumatherapie. Het positieve is dat
een hulphond er altijd is, en therapeuten maar op momenten. Dit vergroot de verbondenheid.
Wat werkt niet?
De beperking van ruimte in het hoofd staat onder invloed van een aantal hormonen in de hersenen
zoals serotonine, noradrenaline en dopamine. Als er geen ruimte in het hoofd is, is er ook geen
, ruimte om te ontwikkelen. Dwang zorgt voor beperking van ruimte en stagnatie. Vrijheid en
autonomie zorgen voor ontwikkeling. Creativiteit, filosofie en kunst worden beschouwd als uitingen
van vrijheid en ruimte in het denken. Om ruimte in het hoofd te creëren heb je de drie pijlers van de
ZDT nodig.
Drie soorten hersenen:
Primitieve hersenen (gedrags zelfregulatie) (krokodillen hersenen) ; fight flight of freeze. Deze kan
alleen maar instinctief reageren. Hoe meer stress, hoe meer de primitieve hersenen de overhand
nemen?
Emotionele zelfregulatie (paarden brein (omdat emoties in het brein snel op hol slaan)): dit is
adaptief, heeft culturele aspecten. Gaat ook over contact zoeken met anderen. Mensen aardig
vinden, dingen leuk vinden.
Cognitieve zelfregulatie (ruiter brein) ; functie is om te ontwikkelen. De ruiter en het paard werken
samen voor een goede balans. Ruiter is doelgericht, creatief, gaat over motivatie.
We moeten in de jeugdzorg naar een nieuw model gaan waarbij we geen schade aan moeten richten.
We weten dat 95% van de kosten van de jeugdzorg opgaan aan kleine problemen. We moeten meer
gaan kijken naar verbinding in de samenleving in plaats van therapie. Residentiële zorg moet altijd
een laatste oplossing zijn, eerst kijken naar andere oplossingen.
EMDR werkt vaak niet omdat het krokodillenbrein primitief aan het werk is en constant alert is voor
gevaar.
Complexe zorg is vooral risico gestuurd, waar plek is en weinig oplossingsgericht.
Door gebrek aan regie krijg je waterbedeffecten.
Uithuisplaatsen van kinderen doet vaak meer schade.
Eenmaal uit huis geplaatst, altijd uit huis geplaatst.
Handboek Forensische Orthopedagogiek
Hoofdstuk 1:
Forensische orthopedagogiek bestudeert de ontwikkeling en het in stand blijven van complexe
problematiek van kinderen, jongeren en jongvolwassenen - waaronder delinquentie, ernstige
internaliserende, externaliserende en sociale problemen, naast trauma's - en daarmee
samenhangende opvoedings- en gezinsproblemen, waaronder kindermidhandeling en verwaarlozing.
Het heet forensisch omdat wij het hebben over straf- en civielrechtelijke maatregelen.
Strafrechtelijk is als iemand in aanraking is gekomen met de politie vanwege een strafbaar feit en als
er binnen de strafrechtketen wordt bepaald welke interventie er nodig is om recidive te voorkomen.
Civielrechtelijk gaat over de zorgen om ontwikkelingskansen of veiligheid en hierbij gaat het om
maatregelen en interventies ter bescherming van het kind.
Leerdoelen:
1. De student heeft inzicht in oorzaken en achtergronden van ernstige gedrag- en
opvoedingsproblemen die om justitieel ingrijpen vragen of waar justitieel ingrijpen
dreigt (eindterm PW: 1).
2. De student heeft inzicht in effectiviteit van interventie bij kindermishandeling en
ernstigegedrags- en opvoedingsproblemen (eindterm PW: 1).
3. De student heeft inzicht in overheidsbeleid en dilemma’s ten aanzien van
maatschappelijk ingrijpen (eindterm PW: 10)
Tentamen: 17 oktober 2025 in IWO 55 vragen met drie antwoordopties.
Literatuur:
Boek: Handboek Forensische Orthopedagogiek
College Literatuur
1 Introductie Forensische Orthopedagogiek:
Hoofdstuk 1
Hoofdstuk 14
Hoofdstuk 23
Ernstige gedragsproblemen bekeken vanuit zelfdeterminatie:
Hoofdstuk 2
Hoofdstuk 3
artikelen op Canvas
2 Hoofdstuk 6
Hoofdstuk 7
Hoofdstuk 11
artikelen op Canvas
3 Artikelen op Canvas
Adolescense, eerste artikel nog doen!
4 Hoofdstuk 5
Hoofdstuk 9
artikelen op Canvas
5 Hoofdstuk 29
Hoofdstuk 31
artikelen op Canvas
6
artikelen op Canvas
,Hoorcollege 1:
Ernstige gedragsproblemen bekeken vanuit de ZDT
Een moreel beraad is als behandelaren met elkaar om de tafel gaan als ze ‘het niet meer weten’.
Wat kenmerkt gedrag? = een veilige plek
Bio-psycho-sociale invloeden zijn niet medisch bepaald. ‘De afwijking kan een aanwijzing zijn, maar toch is
de patiënt niet ziek
Bij kinderen die in een ongunstige omgeving opgroeien, zie je als dat de kinderen in de buik hier al de
invloeden van merken. 90% van de gedragsproblemen komen rond de 13/14e leeftijd tot uiting.
Biologisch gezien is het glutamaat hormoon te hoog, waardoor kinderen vaak geïrriteerd zijn.
Sociale uitsluiting bevordert antisociaal gedrag > weglopen/vermijden of agressie of berusting (Karen
Horney). Er treden permanente veranderingen aan in de prefrontale cortex, deze wordt kleiner
waardoor de zelfregulatie minder wordt.
Dus sociale uitsluiting voor hersenbeschadiging. Een belangrijk medicijn is daarom ook
verbondenheid.
Internaliseren en externaliseren bij jongens en meisjes beide aanwezig
Oorzaak: (vroeg)kinderlijk trauma
Komt meestal rond 14 jaar naar voren.
Rotterdam onderzoek Juni 2025:
Hier zijn 22 complexe casussen onderzocht die jaarlijks stuk voor stuk een miljoen voor de overheid
kosten en niet beter lijken te worden. Leeftijd tussen 14 en 25 jaar. Gevonden oorzaken hiervoor zijn
dat er constant eenzelfde behandeling gegeven werd, die niet werkte. Ze had autisme en ze werd
constant behandeld voor autisme.
Mensen zijn evolutionair gevormd door samenleven in groepen.
Een van de redenen dat de verbondenheid tegenwoordig omlaag gaat, komt door social media.
Meisjes voelen zich ongeveer ⅓ meer eenzaam dan jongens.
We zien dat de eenzaamheid altijd al is geweest. We zien een bio-psycho-sociale kwetsbaarheid.
Kinderen die rond de 14 jaar onderuit gaan, hebben zowel een psychologische als een biologische
kwetsbaarheid.
Volgens nieuw onderzoek heeft 20/30% van de populatie een maatschappelijke kwetsbaarheid
,Wat werkt wel?
Schoolfactoren
➔ Goede schoolprestaties en leermotivatie
➔ Positief schoolklimaat (Beld, 2018)
➔ Goede relatie met leerkracht
Relaties met leeftijdsgenoten
➔ Prosociale vrienden
Buurtfactoren
➔ Goede buurt
➔ Sociale cohesie
Individuele factoren
➔ Bovengemiddelde intelligentie
➔ Prosociale attitude
➔ Gemakkelijke temperament
➔ Zelfcontrole (zelfregulatie)
➔ Oplossingsvaardigheden
➔ Hoge hartslag en/of hoge MAO-A activiteit
Gezinsfactoren
➔ Goede relatie met ten minste een ouder
➔ Ouderlijke steun en controle
Hebben we meer interventies nodig?
1. Interventies zijn meestal niet op bewijs gebaseerd (omdat context ertoe doet).
2. Slechts 5% is effectief.
3. Pillen werken ook niet zoals zou moeten (omdat context ertoe doet).
Wat werkt wel?
Hoe minder dwang, hoe beter. Hoe meer dwang, hoe slechter.
Psycho-educatie
Ondersteuning van peers
Begeleiding
Sociaal klimaat en schuldvermindering
Kleine effecten: EMDR, CGT NET-blootstelling
Uithuisplaatsing is beter bij familie dan bij vreemden
Samenwerkende transdiagnostische behandeling is beter dan een enkelvoudige behandeling.
Psychosociale hulphond: de effectiviteit werkt net zo goed als traumatherapie. Het positieve is dat
een hulphond er altijd is, en therapeuten maar op momenten. Dit vergroot de verbondenheid.
Wat werkt niet?
De beperking van ruimte in het hoofd staat onder invloed van een aantal hormonen in de hersenen
zoals serotonine, noradrenaline en dopamine. Als er geen ruimte in het hoofd is, is er ook geen
, ruimte om te ontwikkelen. Dwang zorgt voor beperking van ruimte en stagnatie. Vrijheid en
autonomie zorgen voor ontwikkeling. Creativiteit, filosofie en kunst worden beschouwd als uitingen
van vrijheid en ruimte in het denken. Om ruimte in het hoofd te creëren heb je de drie pijlers van de
ZDT nodig.
Drie soorten hersenen:
Primitieve hersenen (gedrags zelfregulatie) (krokodillen hersenen) ; fight flight of freeze. Deze kan
alleen maar instinctief reageren. Hoe meer stress, hoe meer de primitieve hersenen de overhand
nemen?
Emotionele zelfregulatie (paarden brein (omdat emoties in het brein snel op hol slaan)): dit is
adaptief, heeft culturele aspecten. Gaat ook over contact zoeken met anderen. Mensen aardig
vinden, dingen leuk vinden.
Cognitieve zelfregulatie (ruiter brein) ; functie is om te ontwikkelen. De ruiter en het paard werken
samen voor een goede balans. Ruiter is doelgericht, creatief, gaat over motivatie.
We moeten in de jeugdzorg naar een nieuw model gaan waarbij we geen schade aan moeten richten.
We weten dat 95% van de kosten van de jeugdzorg opgaan aan kleine problemen. We moeten meer
gaan kijken naar verbinding in de samenleving in plaats van therapie. Residentiële zorg moet altijd
een laatste oplossing zijn, eerst kijken naar andere oplossingen.
EMDR werkt vaak niet omdat het krokodillenbrein primitief aan het werk is en constant alert is voor
gevaar.
Complexe zorg is vooral risico gestuurd, waar plek is en weinig oplossingsgericht.
Door gebrek aan regie krijg je waterbedeffecten.
Uithuisplaatsen van kinderen doet vaak meer schade.
Eenmaal uit huis geplaatst, altijd uit huis geplaatst.
Handboek Forensische Orthopedagogiek
Hoofdstuk 1:
Forensische orthopedagogiek bestudeert de ontwikkeling en het in stand blijven van complexe
problematiek van kinderen, jongeren en jongvolwassenen - waaronder delinquentie, ernstige
internaliserende, externaliserende en sociale problemen, naast trauma's - en daarmee
samenhangende opvoedings- en gezinsproblemen, waaronder kindermidhandeling en verwaarlozing.
Het heet forensisch omdat wij het hebben over straf- en civielrechtelijke maatregelen.
Strafrechtelijk is als iemand in aanraking is gekomen met de politie vanwege een strafbaar feit en als
er binnen de strafrechtketen wordt bepaald welke interventie er nodig is om recidive te voorkomen.
Civielrechtelijk gaat over de zorgen om ontwikkelingskansen of veiligheid en hierbij gaat het om
maatregelen en interventies ter bescherming van het kind.
