Samenvatting Praktische ontwikkelingspsychologie voor sociaal werk
Hoofdstuk 1 Theoretische kader
Ontwikkelingspsychologie:
Studie naar patronen van groei/verandering en stabiliteit gedurende het leven; van
conceptie tot aan de dood.
Tabula Rasa:
Onbeschreven blad. Invloed vanuit omgeving speelt een prominente rol in deze visie –
Locke.
Rousseau:
Kind als experimenterend wezen.
Darwin:
Systematische baby biografieën.
Preyer:
Strakke methodologie hanteert om motorische/zintuiglijk en taalontwikkeling van zijn
kinderen te observeren/registreren.
Hall:
Systematisch onderzoek grote groepen kinderen. Vragenlijsten en statistische procedures.
Binet:
Intelligentietest.
12 ontwikkelingsfasen in leeftijd + benaming:
1. Prenatale periode Conceptie/geboorte
2. Baby 0-1 jaar
3. Dreumes 1-2 jaar
4. Peuter 2-4 jaar
5. Kleuter 4-6 jaar
6. Basisschoolkind 6-10 jaar
7. Pubertijd 10-14 jaar
8. Adolescentie 14-22 jaar
9. Jong volwassenheid 22-35 jaar
10. Midden volwassenheid 35-55 jaar
11. Late volwassenheid 55-65 jaar
12. Oudere 65+
Normatieve ontwikkeling:
Algemene veranderingen die kinderen laten zien naarmate ze ouder zijn.
1
,10 Ontwikkelingsthema’s:
1. Fysieke ontwikkeling Fysieke groei, slaap, spieren
2. Motorische ontwikkeling Bewegen, fijne motoriek, grove motoriek
3. Cognitieve ontwikkeling Intellectuele vermogens, denken, begrijpen,
leren, geheugen
4. Sociale ontwikkeling Sociale relaties gedurende het leven
5. Emotionele ontwikkeling Gevoelsleven
6. Persoonlijkheid ontwikkeling Eigenschappen die de ene persoon van de
andere onderscheiden
7. Sensuele/seksuele ontwikkeling Seksuele gevoelens, eigen lichaam leren
kennen, geslachtsontwikkeling, lustbevrediging
8. Perceptuele ontwikkeling Waarnemen middels de zintuigen
9. Morele ontwikkeling Het geweten, verschil tussen goed en kwaad
10. Taalontwikkeling Taalverwerving, communicatie
Cumulatief proces:
Vaardigheden/ervaringen bouwen op elkaar voort.
Differentie proces:
Specifieke vaardigheden ontstaan vanuit meer algemene vermogens. Voorbeeld grijpreflex
baby’s – naar 4-jarige potlood hanteren.
Georganiseerd:
Ontwikkeling voltrekt zich in een vaste/logische volgorde.
Holistisch:
Voorbeeld; mentale vaardigheden en lichamelijke vermogens van een persoon veranderen
samen en integreren met elkaar om tot een uniek individu te komen.
Continu proces:
Ontwikkeling waarbij de persoon voortdurend veranderd, verloopt geleidelijk.
Discontinu proces:
Ontwikkeling verloopt meer abrupt, in aparte stappen, zichtbaar sprongetjes maken.
Kwantitatieve veranderingen:
Nieuwe vaardigheden vloeien automatisch voort uit al aanwezige vaardigheden. Persoon
krijgt als het ware steeds meer mogelijkheden bij.
Kwalitatieve veranderingen:
Elke fase levert nieuw gedrag op dat wezenlijk verschilt van gedrag uit de vorige fase.
Gevoelige periodes:
Periodes waarin een specifiek moment tijdens de ontwikkeling wordt aangeduid waarin het
versnelt vooruitgaat. Hoge stimuli vanuit de omgeving. Denk hierbij aan taalverwerving.
2
, Nature:
Alle erfelijke eigenschappen, karakteristieken, capaciteiten en vermogens die mensen van
hun biologische ouders erven.
Nurture:
Alle ervaringen die een persoon opdoet en de kwaliteit van de sociale en fysieke omgeving
waarin hij verkeert.
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Hoofdstuk 2 Ontwikkelingstheorieën.
5 Fasen Freud + kenmerken:
1. Orale fase Geboorte tot 21 mnd. Orale bevrediging
2. Anale fase 21 mnd. Tot 3 jaar. Ontlasting ophouden
3. Fallische fase Vanaf 3de jaar. interesse in geslachtsdelen. Eigen lichaam
ontdekken.
4. Latentiefase Vanaf 6de jaar. Minder egocentrisch denken. Verwerven van
kennis.
5. Genitale fase 12 jaar tot aan volwassenheid. Geslachtsdrift.
Fixatie:
Gedrag blijft steken op een eerder ontwikkelingsniveau, doordat het conflict in de fase niet is
opgelost.
Psychosociale identiteit (Erikson):
Elk begin van een nieuwe fase wordt gekenmerkt door een crisis/conflict/uitdaging die het
hoofd geboden moet worden zodat men zich optimaal verder kunt ontwikkelen.
8 Fasen Psychosociale ontwikkelingstheorie Erikson:
1. Babytijd 0-18 mnd. Fundamenteel vertrouwen versus
wantrouwen
2. Peutertijd 18 mnd. – 3 jaar Autonomie versus schuld/schaamte
3. Kleutertijd 3-5/6 jaar Initiatief versus schuld
4. Basisschool leeftijd 6-12 jaar Vlijt versus minderwaardigheid
5. Adolescentie 12-18 jaar Identiteit versus rolverwarring
6. Jongvolwassenheid 18-35 jaar Intimiteit versus isolatie
7. Midden 35-70 jaar Generativiteit versus stagnatie
volwassenheid
8. Ouderdomsfase 70 - dood Integriteit versus wanhoop
3
Hoofdstuk 1 Theoretische kader
Ontwikkelingspsychologie:
Studie naar patronen van groei/verandering en stabiliteit gedurende het leven; van
conceptie tot aan de dood.
Tabula Rasa:
Onbeschreven blad. Invloed vanuit omgeving speelt een prominente rol in deze visie –
Locke.
Rousseau:
Kind als experimenterend wezen.
Darwin:
Systematische baby biografieën.
Preyer:
Strakke methodologie hanteert om motorische/zintuiglijk en taalontwikkeling van zijn
kinderen te observeren/registreren.
Hall:
Systematisch onderzoek grote groepen kinderen. Vragenlijsten en statistische procedures.
Binet:
Intelligentietest.
12 ontwikkelingsfasen in leeftijd + benaming:
1. Prenatale periode Conceptie/geboorte
2. Baby 0-1 jaar
3. Dreumes 1-2 jaar
4. Peuter 2-4 jaar
5. Kleuter 4-6 jaar
6. Basisschoolkind 6-10 jaar
7. Pubertijd 10-14 jaar
8. Adolescentie 14-22 jaar
9. Jong volwassenheid 22-35 jaar
10. Midden volwassenheid 35-55 jaar
11. Late volwassenheid 55-65 jaar
12. Oudere 65+
Normatieve ontwikkeling:
Algemene veranderingen die kinderen laten zien naarmate ze ouder zijn.
1
,10 Ontwikkelingsthema’s:
1. Fysieke ontwikkeling Fysieke groei, slaap, spieren
2. Motorische ontwikkeling Bewegen, fijne motoriek, grove motoriek
3. Cognitieve ontwikkeling Intellectuele vermogens, denken, begrijpen,
leren, geheugen
4. Sociale ontwikkeling Sociale relaties gedurende het leven
5. Emotionele ontwikkeling Gevoelsleven
6. Persoonlijkheid ontwikkeling Eigenschappen die de ene persoon van de
andere onderscheiden
7. Sensuele/seksuele ontwikkeling Seksuele gevoelens, eigen lichaam leren
kennen, geslachtsontwikkeling, lustbevrediging
8. Perceptuele ontwikkeling Waarnemen middels de zintuigen
9. Morele ontwikkeling Het geweten, verschil tussen goed en kwaad
10. Taalontwikkeling Taalverwerving, communicatie
Cumulatief proces:
Vaardigheden/ervaringen bouwen op elkaar voort.
Differentie proces:
Specifieke vaardigheden ontstaan vanuit meer algemene vermogens. Voorbeeld grijpreflex
baby’s – naar 4-jarige potlood hanteren.
Georganiseerd:
Ontwikkeling voltrekt zich in een vaste/logische volgorde.
Holistisch:
Voorbeeld; mentale vaardigheden en lichamelijke vermogens van een persoon veranderen
samen en integreren met elkaar om tot een uniek individu te komen.
Continu proces:
Ontwikkeling waarbij de persoon voortdurend veranderd, verloopt geleidelijk.
Discontinu proces:
Ontwikkeling verloopt meer abrupt, in aparte stappen, zichtbaar sprongetjes maken.
Kwantitatieve veranderingen:
Nieuwe vaardigheden vloeien automatisch voort uit al aanwezige vaardigheden. Persoon
krijgt als het ware steeds meer mogelijkheden bij.
Kwalitatieve veranderingen:
Elke fase levert nieuw gedrag op dat wezenlijk verschilt van gedrag uit de vorige fase.
Gevoelige periodes:
Periodes waarin een specifiek moment tijdens de ontwikkeling wordt aangeduid waarin het
versnelt vooruitgaat. Hoge stimuli vanuit de omgeving. Denk hierbij aan taalverwerving.
2
, Nature:
Alle erfelijke eigenschappen, karakteristieken, capaciteiten en vermogens die mensen van
hun biologische ouders erven.
Nurture:
Alle ervaringen die een persoon opdoet en de kwaliteit van de sociale en fysieke omgeving
waarin hij verkeert.
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Hoofdstuk 2 Ontwikkelingstheorieën.
5 Fasen Freud + kenmerken:
1. Orale fase Geboorte tot 21 mnd. Orale bevrediging
2. Anale fase 21 mnd. Tot 3 jaar. Ontlasting ophouden
3. Fallische fase Vanaf 3de jaar. interesse in geslachtsdelen. Eigen lichaam
ontdekken.
4. Latentiefase Vanaf 6de jaar. Minder egocentrisch denken. Verwerven van
kennis.
5. Genitale fase 12 jaar tot aan volwassenheid. Geslachtsdrift.
Fixatie:
Gedrag blijft steken op een eerder ontwikkelingsniveau, doordat het conflict in de fase niet is
opgelost.
Psychosociale identiteit (Erikson):
Elk begin van een nieuwe fase wordt gekenmerkt door een crisis/conflict/uitdaging die het
hoofd geboden moet worden zodat men zich optimaal verder kunt ontwikkelen.
8 Fasen Psychosociale ontwikkelingstheorie Erikson:
1. Babytijd 0-18 mnd. Fundamenteel vertrouwen versus
wantrouwen
2. Peutertijd 18 mnd. – 3 jaar Autonomie versus schuld/schaamte
3. Kleutertijd 3-5/6 jaar Initiatief versus schuld
4. Basisschool leeftijd 6-12 jaar Vlijt versus minderwaardigheid
5. Adolescentie 12-18 jaar Identiteit versus rolverwarring
6. Jongvolwassenheid 18-35 jaar Intimiteit versus isolatie
7. Midden 35-70 jaar Generativiteit versus stagnatie
volwassenheid
8. Ouderdomsfase 70 - dood Integriteit versus wanhoop
3
