Samenvatting leren op school 1 – 12
College 1 – de bronnen:
1. Vernooy, K., van Minderhout, M., & Koomen, H. (2016). Didactisch en pedagogisch
handelen van leerkrachten. In: K. Verschueren, & H.M.Y. Koomen (Red.), Handboek
diagnostiek in de leerlingenbegeleiding (p. 273-299). Garant.
2. Van Mieghem, A., Verschueren, K., Petry, K. & Struyf, E. (2020). An analysis of research
on
inclusive education: a systematic search and meta review, International Journal of
Inclusive
Education, 24:6, 675-689, doi: 10.1080/13603116.2018.148201
2. Tricot, A., & Sweller, J. (2014). Domain-specific knowledge and why teaching generic
skills
does not work. Educational Psychology Review, 26, 265-283.
https://doi.org/10.1007/s10648-
013-9243-1
College 1: school als pedagogische context.
De domein specifieke & Generieke vaardigheden.
o Bij domein specifieke vaardigheden: wordt er gericht op > concrete,
algemene cognitieve capaciteiten, zoals: taal & rekenen.
o Bij generieke vaardigheden: zijn algemene cofnitieve capaciteiten. Denk
hierbij aan: intelligentie & executieve vaardigheden die essentieel zijn
voor: leren en functioneren in het dagelijks leven, denk hierbij aan:
plannen en concentreren.
Volgens Piaget: 4 domeinen: 1: sensomotorisch 2: pre-operationeel 3:
operationeel en 4: formeel – operationeel. Hij zei dus dat het wel domein
onafhankelijk was. = FOUT. Zijn we als mensen er afhankelijk van!
Artikel: Tricot en sweller, 2013
De kern van het artikel is echt dat het domein specifieke kennis een veel
belangrijke rol speelt bij het verwerken van cognitieve vaardigheden dan
generieke.
Volgens hen kan je niet leren & problemen oplossen als je geen basiskennis hebt
over het onderwerp. Dus: stap 1: kennis opbouwen & stap 2: die kennis dus
gebruiken om beter te leren denken.
Volgens Geary: biologische en secundaire kennis
o Biologisch: mensen leren vanzelf dingen: praten en sociaal doen bijv.
o Secundair: moet je leren op school: denk aan rekenen, lezen en schrijven.
>> dit is domein specifiek>> dus: instructie en onderwijs voor nodig.
De cognitieve belastingstheorie: beetje bij beetje informatie kunnen verwerken.
o Worked example: denk aan een rekensom die stap voor stap wordt
uitgelegd om uit te berekenen. Zo kan je langzamerhand tot het antwoord
komen. Zo hoeft je brein minder hard te werken en is er zo ruimte om
andere kennis weer goed te kunnen verwerken.
o Expertise reversal effect: beschrijft dat de effectiviteit van leermethoden
kan veranderen naarmate de leerling meer kennis heeft opgedaan. Voor
, beginners werkt worked examples erg goed, omdat ze het werkgeheugen
ontlasten. MAAR... Voor mensen met meer ervaring erin, minder help vol
zijn > wat maakt dat ze beter zelfstandig het sommetje kunnen proberen
op te lossen i.p.v. alle stappen opnieuw door te nemen met voorbeelden.
Passend onderwijs: onderwijs wordt aangepast op hoe de leerling het persoonlijk
nodig heeft. De focus ligt dus op het aanleren van specifieke vaardigheden die
passen bij: de leerbehoeften van de leerling. Degene die hier verantwoordelijk
voor zijn, zijn de: school & de leerkracht. = soms niet genoeg >
pedagoog/orthopedagoog inschakelen. Verder speelt de thuissituatie ook een
belangrijke factor hierin.
Basisonderwijs: bestaat uit: groep 1/8 bij regulier/speciaal onderwijs.
Bij speciaal onderwijs is er sprake van 4 verschillende clusters:
1. Visuele beperking
2. Dove leerlingen/ leerlingen met taalstoornis
3. Lichamelijke en verstandelijke beperking
4. Psychologische en gedragsproblemen.
Het basisonderwijs is erg belangrijk want:
o Helpt bij de persoonlijke ontwikkeling van het kind
o Normen en waarden worden overgedragen
o Voorbereiding op de deelname aan de samenleving
Hoofdstuk 14: Vernooy: didactisch en pedagogisch handelen van
leerkrachten.
Goede scholen onderscheiden zich vooral door: kwaliteit van instructie. Ook de
klassen management (hoe leerkracht de klas organiseert) & pedagogische
vaardigheden ( hoe ze omgaan met leerlingen) hebben veel invloed op de
leerling.
- De kwaliteit van de leerkracht speelt dus een belangrijke factor.
Didactisch handelen: hoe een leraar lesgeeft.
School moet duidelijke doelen stellen: wat ze moeten kunnen na de les, week of
periode. Vooral bij de basisvaardigheden moet dit echt aangehouden worden!!
o De achtergrond van de leerlingen spelen een belangrijke rol bij het behalen
van het doel> sommige hebben meer ondersteuning nodig dan andere
leerlingen.
De kernfuncties van de basisschool:
1. Kennis verwerven
2. Leren leren (hoe te studeren)
3. Leren nadenken (creatief en kritisch denken)
4. Problemen kunnen oplossen
5. Samen kunnen werken
6. De wereld om zich heen kunnen begrijpen
De kerndoelen & leerlijnen:
Kerndoelen: zijn landelijke richtlijnen die bepalen wat een kind op een bepaald
moment zou moeten kunnen en kennen. Het is wettelijk verplicht!
,Het stichting leerplanontwikkeling (SLO) helpt hierbij van het vertalen van de
kerndoelen naar de praktijk. Dit gebeurt met behulp van de leerlijnen > laat zien
hoe school stap voor stap aan de leerdoelen werkt. Dit zorgt voor een goed ritme.
+ scholen mogen zelf bepalen hoe ze die doelen willen bereiken.
Effectief lesgeven: door directe instructie.
Dit houdt in dat:
1. De stof duidelijk wordt uitgelegd
2. De leerstof wordt aangeboden in kleine en overzichtelijke stappen.
3. De leerlingen eerst onder begeleiding laat oefenen en dan zelfstandig.
4. Directe feedback gegeven wordt, zodat ze weten wat er al beter was en
wat beter kan.
Het directe instructie model: Het bestaat uit verschillende fases:
o Terugblik op de vorige lessen
o Uitleg van de lesdoelen van die les
o Presentatie van de les: met duidelijke uitleg (expliciete instructie) & laten
zien hoe iets moet (modelling)
o Begeleide oefening: samen met de leerkracht oefenen krijgen hulp als het
nodig is
o Zelfstandige verwerking: Leerlingen passen de kennis zelf toe in onder
andere: opdrachten.
o Tijdens elke fase wordt er feedback gegeven door de leerkracht
o Evaluatie (kijkt terug op doelen of de doelen zijn behaald) en de herhaling
van de belangrijke punten.
Positief pedagogisch leerklimaat = goed voor positieve feedback.
Goede leerkrachten kijken naar de resultaten van hun leerlingen van studenten
om zo >> feedback te kunnen geven op hun eigen manier van les geven. Ze
passen zo didactisch en pedagogisch handelen erop aan.
Ze moeten zo goed gedrag bekrachtigen (belonen) & slecht gedrag dus proberen
te minderen. De leerkracht moet instructie afstemmen op verschillen in de klas.
Sommige hebben dus eigen leerlijn hierdoor > hiervoor een pedagoog
inschakelen.
Wet op passend onderwijs: ouders hiervoor verantwoordelijk om hun kind naar
een zo goed mogelijk passend onderwijs te sturen.
School = verplicht om passend onderwijsaanbod te bieden aan de behoefte van
het kind. Denk aan: extra begeleiding en gespecialiseerde leraren.
Passend onderwijs is niet alleen belangrijk voor het kind. Maar ook voor de
maatschappij. Het bevordert sociale acceptatie van verschillen. Zo draagt
passend onderwijs bij aan: rechtvaardige en betrokken maatschappij > waar
iedereen mee aan kan doen.
Het herkennen van leerlingen die extra zorg nodig hebben
Vroeger werd er gebruik gemaakt van het discrepantiecentrum. Dat betekent dat
men vroeger veel keek naar: Het IQ en de werkelijke schoolprestaties en
vergeleken werd. Als een leerling een te groot verschil liet zijn in: wat hij/zij zou
moeten volgens (hun IQ) en wat er gepresteerd werd. Dan krijg het kind extra
hulp.
, De nadelen van het discrepantiecentrum:
o Word wel is te laat opgemerkt
o Er wordt niet gekeken naar de kwaliteit van de school zelf
o Verder geen rekening gehouden met andere factoren
o Intelligentie bepaald niet altijd hoe goed iemand presteert en of iemand nu
wel extra hulp nodig heeft of niet.
Om de beperkingen te verbeteren > RTI (response to intervention) het biedt
wetenschappelijke en een preventieve aanpak. Het sluit aan op: convergente
differentiatie. (Onderwijs aangepast op de behoefte van alle leerling in de groep)
Convergente differentiatie betekent dat: Alle leerlingen dezelfde basisinstructie
krijgen. Daarna volgt extra ondersteuning op maat:
o Sterke leerlingen werken zelfstandig of krijgen extra uitdagende
taken.
o Leerlingen die moeite hebben krijgen verlengde instructie.
o Leerlingen met ernstige problemen krijgen intensieve, individuele
begeleiding.
Er bestaat ook divergente differentiatie, waarbij het aanbod nog persoonlijker
wordt afgestemd op de eigen leerdoelen van elke leerling. Dit kan individueel of
in kleine groepjes met vergelijkbare behoeften.
De drie instructielagen van het RTI-model
Het RTI-model werkt met drie niveaus (lagen) van ondersteuning. Deze worden
stap voor stap toegepast om te zien welke hulp het beste werkt:
1. Voortgang monitoren
De leerkracht houdt bij hoe leerlingen zich ontwikkelen en controleert of
het algemene onderwijsaanbod voldoende is.
Leerlingen die achterblijven worden vroeg gesignaleerd.
2. Aanpassen van de leeromgeving
Als een leerling moeite heeft, wordt de leeromgeving aangepast. Dit kan
door extra oefening in kleine groepjes. De school kijkt vervolgens of deze
maatregelen effect hebben.
3. Verdere aanpassing van de leeromgeving
Wanneer extra oefening niet genoeg helpt, wordt de hulp nog persoonlijker
gemaakt. Leerlingen krijgen dan intensievere begeleiding of werken in
kleinere groepen. Ook hier wordt steeds gekeken of de aanpassingen
werken.
Extra: RTI is geen vast model. Het werkt op 2 manieren. 1: standaardbehandeling
> leerlingen hebben zelfde problemen? > ze krijgen zelfde interventie. 2:
probleemoplossend model: per leerling interventie op individuele behoeften.
DUS: 1 is meer voor iedereen en 2 is meer persoonlijk.
College 1 – de bronnen:
1. Vernooy, K., van Minderhout, M., & Koomen, H. (2016). Didactisch en pedagogisch
handelen van leerkrachten. In: K. Verschueren, & H.M.Y. Koomen (Red.), Handboek
diagnostiek in de leerlingenbegeleiding (p. 273-299). Garant.
2. Van Mieghem, A., Verschueren, K., Petry, K. & Struyf, E. (2020). An analysis of research
on
inclusive education: a systematic search and meta review, International Journal of
Inclusive
Education, 24:6, 675-689, doi: 10.1080/13603116.2018.148201
2. Tricot, A., & Sweller, J. (2014). Domain-specific knowledge and why teaching generic
skills
does not work. Educational Psychology Review, 26, 265-283.
https://doi.org/10.1007/s10648-
013-9243-1
College 1: school als pedagogische context.
De domein specifieke & Generieke vaardigheden.
o Bij domein specifieke vaardigheden: wordt er gericht op > concrete,
algemene cognitieve capaciteiten, zoals: taal & rekenen.
o Bij generieke vaardigheden: zijn algemene cofnitieve capaciteiten. Denk
hierbij aan: intelligentie & executieve vaardigheden die essentieel zijn
voor: leren en functioneren in het dagelijks leven, denk hierbij aan:
plannen en concentreren.
Volgens Piaget: 4 domeinen: 1: sensomotorisch 2: pre-operationeel 3:
operationeel en 4: formeel – operationeel. Hij zei dus dat het wel domein
onafhankelijk was. = FOUT. Zijn we als mensen er afhankelijk van!
Artikel: Tricot en sweller, 2013
De kern van het artikel is echt dat het domein specifieke kennis een veel
belangrijke rol speelt bij het verwerken van cognitieve vaardigheden dan
generieke.
Volgens hen kan je niet leren & problemen oplossen als je geen basiskennis hebt
over het onderwerp. Dus: stap 1: kennis opbouwen & stap 2: die kennis dus
gebruiken om beter te leren denken.
Volgens Geary: biologische en secundaire kennis
o Biologisch: mensen leren vanzelf dingen: praten en sociaal doen bijv.
o Secundair: moet je leren op school: denk aan rekenen, lezen en schrijven.
>> dit is domein specifiek>> dus: instructie en onderwijs voor nodig.
De cognitieve belastingstheorie: beetje bij beetje informatie kunnen verwerken.
o Worked example: denk aan een rekensom die stap voor stap wordt
uitgelegd om uit te berekenen. Zo kan je langzamerhand tot het antwoord
komen. Zo hoeft je brein minder hard te werken en is er zo ruimte om
andere kennis weer goed te kunnen verwerken.
o Expertise reversal effect: beschrijft dat de effectiviteit van leermethoden
kan veranderen naarmate de leerling meer kennis heeft opgedaan. Voor
, beginners werkt worked examples erg goed, omdat ze het werkgeheugen
ontlasten. MAAR... Voor mensen met meer ervaring erin, minder help vol
zijn > wat maakt dat ze beter zelfstandig het sommetje kunnen proberen
op te lossen i.p.v. alle stappen opnieuw door te nemen met voorbeelden.
Passend onderwijs: onderwijs wordt aangepast op hoe de leerling het persoonlijk
nodig heeft. De focus ligt dus op het aanleren van specifieke vaardigheden die
passen bij: de leerbehoeften van de leerling. Degene die hier verantwoordelijk
voor zijn, zijn de: school & de leerkracht. = soms niet genoeg >
pedagoog/orthopedagoog inschakelen. Verder speelt de thuissituatie ook een
belangrijke factor hierin.
Basisonderwijs: bestaat uit: groep 1/8 bij regulier/speciaal onderwijs.
Bij speciaal onderwijs is er sprake van 4 verschillende clusters:
1. Visuele beperking
2. Dove leerlingen/ leerlingen met taalstoornis
3. Lichamelijke en verstandelijke beperking
4. Psychologische en gedragsproblemen.
Het basisonderwijs is erg belangrijk want:
o Helpt bij de persoonlijke ontwikkeling van het kind
o Normen en waarden worden overgedragen
o Voorbereiding op de deelname aan de samenleving
Hoofdstuk 14: Vernooy: didactisch en pedagogisch handelen van
leerkrachten.
Goede scholen onderscheiden zich vooral door: kwaliteit van instructie. Ook de
klassen management (hoe leerkracht de klas organiseert) & pedagogische
vaardigheden ( hoe ze omgaan met leerlingen) hebben veel invloed op de
leerling.
- De kwaliteit van de leerkracht speelt dus een belangrijke factor.
Didactisch handelen: hoe een leraar lesgeeft.
School moet duidelijke doelen stellen: wat ze moeten kunnen na de les, week of
periode. Vooral bij de basisvaardigheden moet dit echt aangehouden worden!!
o De achtergrond van de leerlingen spelen een belangrijke rol bij het behalen
van het doel> sommige hebben meer ondersteuning nodig dan andere
leerlingen.
De kernfuncties van de basisschool:
1. Kennis verwerven
2. Leren leren (hoe te studeren)
3. Leren nadenken (creatief en kritisch denken)
4. Problemen kunnen oplossen
5. Samen kunnen werken
6. De wereld om zich heen kunnen begrijpen
De kerndoelen & leerlijnen:
Kerndoelen: zijn landelijke richtlijnen die bepalen wat een kind op een bepaald
moment zou moeten kunnen en kennen. Het is wettelijk verplicht!
,Het stichting leerplanontwikkeling (SLO) helpt hierbij van het vertalen van de
kerndoelen naar de praktijk. Dit gebeurt met behulp van de leerlijnen > laat zien
hoe school stap voor stap aan de leerdoelen werkt. Dit zorgt voor een goed ritme.
+ scholen mogen zelf bepalen hoe ze die doelen willen bereiken.
Effectief lesgeven: door directe instructie.
Dit houdt in dat:
1. De stof duidelijk wordt uitgelegd
2. De leerstof wordt aangeboden in kleine en overzichtelijke stappen.
3. De leerlingen eerst onder begeleiding laat oefenen en dan zelfstandig.
4. Directe feedback gegeven wordt, zodat ze weten wat er al beter was en
wat beter kan.
Het directe instructie model: Het bestaat uit verschillende fases:
o Terugblik op de vorige lessen
o Uitleg van de lesdoelen van die les
o Presentatie van de les: met duidelijke uitleg (expliciete instructie) & laten
zien hoe iets moet (modelling)
o Begeleide oefening: samen met de leerkracht oefenen krijgen hulp als het
nodig is
o Zelfstandige verwerking: Leerlingen passen de kennis zelf toe in onder
andere: opdrachten.
o Tijdens elke fase wordt er feedback gegeven door de leerkracht
o Evaluatie (kijkt terug op doelen of de doelen zijn behaald) en de herhaling
van de belangrijke punten.
Positief pedagogisch leerklimaat = goed voor positieve feedback.
Goede leerkrachten kijken naar de resultaten van hun leerlingen van studenten
om zo >> feedback te kunnen geven op hun eigen manier van les geven. Ze
passen zo didactisch en pedagogisch handelen erop aan.
Ze moeten zo goed gedrag bekrachtigen (belonen) & slecht gedrag dus proberen
te minderen. De leerkracht moet instructie afstemmen op verschillen in de klas.
Sommige hebben dus eigen leerlijn hierdoor > hiervoor een pedagoog
inschakelen.
Wet op passend onderwijs: ouders hiervoor verantwoordelijk om hun kind naar
een zo goed mogelijk passend onderwijs te sturen.
School = verplicht om passend onderwijsaanbod te bieden aan de behoefte van
het kind. Denk aan: extra begeleiding en gespecialiseerde leraren.
Passend onderwijs is niet alleen belangrijk voor het kind. Maar ook voor de
maatschappij. Het bevordert sociale acceptatie van verschillen. Zo draagt
passend onderwijs bij aan: rechtvaardige en betrokken maatschappij > waar
iedereen mee aan kan doen.
Het herkennen van leerlingen die extra zorg nodig hebben
Vroeger werd er gebruik gemaakt van het discrepantiecentrum. Dat betekent dat
men vroeger veel keek naar: Het IQ en de werkelijke schoolprestaties en
vergeleken werd. Als een leerling een te groot verschil liet zijn in: wat hij/zij zou
moeten volgens (hun IQ) en wat er gepresteerd werd. Dan krijg het kind extra
hulp.
, De nadelen van het discrepantiecentrum:
o Word wel is te laat opgemerkt
o Er wordt niet gekeken naar de kwaliteit van de school zelf
o Verder geen rekening gehouden met andere factoren
o Intelligentie bepaald niet altijd hoe goed iemand presteert en of iemand nu
wel extra hulp nodig heeft of niet.
Om de beperkingen te verbeteren > RTI (response to intervention) het biedt
wetenschappelijke en een preventieve aanpak. Het sluit aan op: convergente
differentiatie. (Onderwijs aangepast op de behoefte van alle leerling in de groep)
Convergente differentiatie betekent dat: Alle leerlingen dezelfde basisinstructie
krijgen. Daarna volgt extra ondersteuning op maat:
o Sterke leerlingen werken zelfstandig of krijgen extra uitdagende
taken.
o Leerlingen die moeite hebben krijgen verlengde instructie.
o Leerlingen met ernstige problemen krijgen intensieve, individuele
begeleiding.
Er bestaat ook divergente differentiatie, waarbij het aanbod nog persoonlijker
wordt afgestemd op de eigen leerdoelen van elke leerling. Dit kan individueel of
in kleine groepjes met vergelijkbare behoeften.
De drie instructielagen van het RTI-model
Het RTI-model werkt met drie niveaus (lagen) van ondersteuning. Deze worden
stap voor stap toegepast om te zien welke hulp het beste werkt:
1. Voortgang monitoren
De leerkracht houdt bij hoe leerlingen zich ontwikkelen en controleert of
het algemene onderwijsaanbod voldoende is.
Leerlingen die achterblijven worden vroeg gesignaleerd.
2. Aanpassen van de leeromgeving
Als een leerling moeite heeft, wordt de leeromgeving aangepast. Dit kan
door extra oefening in kleine groepjes. De school kijkt vervolgens of deze
maatregelen effect hebben.
3. Verdere aanpassing van de leeromgeving
Wanneer extra oefening niet genoeg helpt, wordt de hulp nog persoonlijker
gemaakt. Leerlingen krijgen dan intensievere begeleiding of werken in
kleinere groepen. Ook hier wordt steeds gekeken of de aanpassingen
werken.
Extra: RTI is geen vast model. Het werkt op 2 manieren. 1: standaardbehandeling
> leerlingen hebben zelfde problemen? > ze krijgen zelfde interventie. 2:
probleemoplossend model: per leerling interventie op individuele behoeften.
DUS: 1 is meer voor iedereen en 2 is meer persoonlijk.
