lOMoARcPSD|16290539
I Geest, gedrag en psychologische wetenschap
(Kernvraag 1.1 – Kernvraag 1.3)
Hoofdstuk 1. Wat is psychologie en wat is het niet?
A. Wat is psychologie?
1° Psychologie is een combinatie van ‘psyche’ en ‘logo’s.
De letterlijke vertaling is dus de studie van de geest. De psychologie als wetenschap gaat
echter ruimer dan deze letterlijke vertaling. Men bestudeert ook het gedrag. Psychologie
valt uiteen in twee aspecten: enerzijds geestelijke of mentale processen en gedragingen
van mensen aan de andere kant.
Omschrijving psychologie: wetenschap die aard en mogelijke oorzaken bestudeert van
gevoelens, opvattingen, wensen en gedragingen van de mens. Er is bijgevolg een zeer
breed domein: enerzijds interne processen van de mens en anderzijds gedragingen
(veruitwendiging). Hieruit volgt dat binnen de discipline in verschillende specialisaties
(deelgebieden) uiteenvalt: niet alle psychologen hebben dezelfde taken.
2° Psychologie is geen psychiatrie
i. Overeenkomsten
Diagnosticeren. Een eerste overeenkomst tussen beide disciplines is dat ze beide
geïnteresseerd zijn in geestelijke stoornissen (typische vorm/deelaspect van geestelijke
processen). Ze zullen beide een diagnose stellen: is er sprake van een geestelijke stoornis
en zo ja, welke? Diagnosticeren: een diagnostische activiteit houdt in dat men
informatie gaat verzamelen over een specifiek geval om tot een oplossing van het
probleem te komen. Wat is er aan de hand? Welke symptomen? Zijn er voldoende
symptomen en over een voldoende lange periode om te kunnen spreken van een
psychische stoornis? En wat kunnen we daaraan doen?
Behandeling. Ze gaan ook beide behandelen.
ii. Verschillen
Het perspectief van waaruit ze vertrekken is echter verschillend.
- De psycholoog is een gedragsdeskundige en focust zich op (oorzaken van)
gedragingen van mensen.
- De psychiater is een medicus (specialisatie medische opleiding) en beschouwt een
geestelijke stoornis als een ziekte. Hij zal niet alleen kijken naar gedragingen.
In de behandeling zal men zich beide richten op het gedrag, maar een psychiater kan dit
combineren met medicatie.
Binnen de grote groep van psychologen is er maar één segment van psychologen dat zich
bezig houdt met psychische stoornissen en de behandeling ervan: klinisch psychologen.
1
Downloaded by denis munene ()
, lOMoARcPSD|16290539
B. Lang verleden, korte geschiedenis
De psychologie is een eigen discipline die focust op mentale, geestelijke processen en
gedragingen van mensen en daar onderzoek naar doet om met die inzichten in de realiteit
aan de slag te kunnen gaan.
Er is een groot verschil tussen alledaagse psychologie en psychologie als wetenschap.
Over deze laatste discipline gaat de cursus. Als je wetenschap bedrijft moet de informatie
objectief en verifieerbaar (bevestigd worden) zijn. Het zijn enkel die inzichten die wij
zullen behandelen.
1° Lang verleden: huis-, tuin- en keukenpsychologie , pseudopsychologie
De intuïtieve psychologie wordt al sinds mensenheugenis bedreven. We gaan zelf
redeneren op basis van het verleden over ons eigen gedrag. We gaan zelf zoeken naar
oorzaken van onze gedachten, emoties, gedragingen,… in het verleden, in ons karakter of
onze positie in de maatschappij. We doen dit niet alleen mbt onszelf, maar ook voor
anderen.
Het is gebaseerd op ons eigen buikgevoel en dus op subjectiviteit. Het is niet objectief
vastgesteld. Natuurlijk komt dit soms overeen met de psychologie als wetenschap, maar
we weten het vaak niet omdat we uit eigen subjectieve ervaringen spreken.
2° Korte geschiedenis: psychologie als wetenschap (1879)
Het eerste officiële moment was in 1879 (Leipzich). Daarvoor was er natuurlijk al een
indicatie van psychologie als wetenschap, maar pas op dat moment wordt het eerste
laboratorium voor experimentele psychologie opgericht. Daarvoor deed men reeds een
beweging in het psychologisch denken en in het doen van onderzoek, maar het ontstaan
wordt officieel op dit punt gesitueerd. Later werden meer en meer van deze laboratoria
opgericht.
Experimentele psychologie staat voor onderzoekspsychologie. Men gaat onderzoek doen:
mensen uitnodigen om oefeningen te maken, testen te ondergaan,…
3° Onderscheid
Om een onderscheid te kunnen maken, moet je in de literatuur duiken en nagaan of deze
vaststellingen worden bevestigd. Zijn de vaststellingen objectief of subjectief?
Aangezien het onmogelijk is om bij elke verwerving van nieuwe informatie dit onderzoek
te voeren is er de methodiek van de kritische reflectie (of kritisch denken). Deze
methodiek staat centraal in de psychologie. Dit zijn zes vaardigheden die weerspiegeld
zijn in zes vragen die men zich moet stellen wanneer men te maken krijgt met nieuwe
informatie. Deze zes vragen komen opnieuw terug in het deel over rechtspsychologie: een
gerechtsdeskundige zal deze manier van werken moeten hanteren.
1) Uit welke bron komt deze informatie? Waar heeft de persoon die informatie
vandaan?
2) Is deze bewering extreem of redelijk? Wijkt de informatie af van kennis die we
tot dan toe al hadden? Hadden we er ooit al van gehoord?
3) Wat is het bewijs dat men hiervoor heeft? Kan men daarvoor verschillende
situaties aanhalen en verschillende bewijsstukken voor aanleveren?
2
Downloaded by denis munene ()
, lOMoARcPSD|16290539
4) Is er mogelijk sprake van bajes/vooroordelen? Kan er een storing zijn in de
informatie? Er zijn twee soorten bajes (= denkfouten): emotioneel (je hebt op basis
van je gevoel een bepaald oordeel) of confirmation (je komt door te redeneren in
één richting tot een bepaald oordeel. Dit is een cruciale denkfout die leidt tot
tunnelvisie).
5) Kan je door je gezond verstand te gebruiken deze denkfouten vermijden?
Gezond verstand is niet gelijk aan objectief verzamelde gegevens: het is geen
wetenschapsbeoefening.
6) Heb je verschillende standpunten nodig om de informatie te verwerken?
Bijv: Je krijgt nieuwe informatie over het onderwerp “waarom scheiden mensen?”.
Men geeft niet alleen een verklaring uit psychologisch perspectief, maar vaak zal
ook het sociologisch perspectief nodig zijn.
4° Verschillende manieren om psychologie te bedrijven
Er zijn drie manieren waarop je met psychologie als wetenschap aan de slag kan.
i. Experimentele psychologen of onderzoekspsychologen: zij doen fundamenteel
onderzoek over de mentale processen en over gedrag dat mensen stellen. Ze
gaan op zoek naar objectieve informatie.
ii. Docentpsychologen: zij zetten zich in in het onderwijs om de inzichten
verzameld door de experimentele psychologen te verspreiden.
iii. Toegepaste psychologen: zij gaan de kennis en inzichten verzameld door
experimentele psychologen ook daadwerkelijk in de praktijk brengen.
5° Impact van de psychologie op dagelijkse leven
- Supermarkt: uit psychologisch onderzoek blijkt dat de opvallendheid van de producten
en de plaats waar de producten zich bevinden mee bepalend zijn of mensen de producten
kopen. Producten die men aan de man wil brengen moeten op ooghoogte staan of aan de
kassa. Promoties staan in flashy oranje.
- Datingbureaus: het blijkt dat relaties langer stand houden wanneer er tussen twee
personen meer gelijkende kenmerken zijn. Wanneer fysieke, uiterlijke kenmerken
overeenkomen is de kans groter dat de relatie standvastiger is. Daarnaast zijn ook de
opvattingen die je hebt belangrijk.
- Onderwijs: normaalgezien krijgen leerkrachten didactische modellen aangeleerd om
leerlingen beter te laten leren. Bepaalde modellen zijn beter voor het aanleren van kennis
en anderen zijn beter voor het aanleren van vaardigheden.
- GPS: hoe men deze GPS’en vorm geeft, wordt gebaseerd op inzichten over hoe mensen
waarnemen.
3
Downloaded by denis munene ()
, lOMoARcPSD|16290539
Hoofdstuk 2. Perspectieven en stromingen
Binnen de psychologie als wetenschap heb je verschillende perspectieven. Een perspectief
is een manier van kijken naar het studieobject, naar de mentale processen en
gedragingen. Hierbij is het belangrijk dat sommige van de perspectieven focussen op de
mentale processen, anderen op de gedragingen en nog anderen dat je het een niet los
kan zien van het andere.
Er zijn zes belangrijke perspectieven binnen de psychologie. En binnen deze
perspectieven heb je dan nog verschillende stromingen (scholen of theorieën). Soms is
een perspectief gelijk aan een stroming, bij anderen heb je verschillende deelstromingen.
1° Biologische perspectief (Lichamelijk aspect)
Het lichaam kan apart van de geest worden bestudeerd.
i. Vroeg biologisch perspectief (Descartes).
Het vroeg biologisch perspectief is gebaseerd op het gedachtegoed van Descartes. Je ziet
vaak dat de psychologie andere disciplines of opvattingen overneemt om daarover de
eigen ideeën te ontwikkelen. Vaak zal de filosofie een basis vormen voor psychologie.
Scheiding van lichaam en geest: rationalisme. Het denken is dé manier om wetenschap te
beoefenen. De methode om aan wetenschap te doen is door middel van denken en
redeneren. Al denkende verwerf je kennis en over lichamelijke aspecten van de mens. Het
lichamelijke gaat dan bijv. over de hersenen: verschillende lichamelijke gegevens worden
bestudeerd (Hoe werken hersenen? Wat is de impact van het hormonaal stelsel? Het
zenuwstelsel?)
Kritiek door empiristen op de methode. Empiristen zijn onderzoekers die nieuwe
inzichten en kennis willen verwerven door een hypothese in de realiteit te bevestigen.
Alleen maar nadenken over wat zou kunnen is niet voldoende, je moet het kunnen
verifiëren in de werkelijkheid (waarneming/ervaring). Je moet dus enkel datgene
bestuderen wat je kan waarnemen. Anders kan je dingen bedenken die helemaal niet
objectief of verifieerbaar zijn en doe je dus niet aan wetenschap.
ii. Modern biologisch perspectief.
Je ziet in de perspectieven vaak een opeenvolging: vaak is een later perspectief een
reactie op een eerder perspectief. Een stroming ontwikkelt zich vaak als reactie op een
eerdere stroming. Je ziet in een aantal perspectieven (ook hier) dat nadat ook andere
stromingen ontwikkeld werden, dat het biologische gedachtegoed weer ziet terugkomen in
de psychologie: modern biologisch perspectief.
De aspecten van het lichaam worden terug belangrijk geacht, maar men ziet niet meer
zozeer de scheiding tussen lichaam en geest. De gedragingen die mensen stellen komen
wel voort uit het lichamelijke. De geest is erg belangrijk, maar het staat niet los van het
gedrag. De nadruk licht op de lichamelijke achtergrond van psychologische processen.
Opvallend: men ziet de mens als een machine, als iets mechanisch. Er gebeurt iets
lichamelijks en er ontstaat automatisch een reactie, zonder dat er een mechanisme is dat
kan kiezen. De opvatting is in feite ontstaan uit het onderzoek naar dieren, wat men dan
vertaald heeft naar gedrag van mensen.
4
Downloaded by denis munene ()
I Geest, gedrag en psychologische wetenschap
(Kernvraag 1.1 – Kernvraag 1.3)
Hoofdstuk 1. Wat is psychologie en wat is het niet?
A. Wat is psychologie?
1° Psychologie is een combinatie van ‘psyche’ en ‘logo’s.
De letterlijke vertaling is dus de studie van de geest. De psychologie als wetenschap gaat
echter ruimer dan deze letterlijke vertaling. Men bestudeert ook het gedrag. Psychologie
valt uiteen in twee aspecten: enerzijds geestelijke of mentale processen en gedragingen
van mensen aan de andere kant.
Omschrijving psychologie: wetenschap die aard en mogelijke oorzaken bestudeert van
gevoelens, opvattingen, wensen en gedragingen van de mens. Er is bijgevolg een zeer
breed domein: enerzijds interne processen van de mens en anderzijds gedragingen
(veruitwendiging). Hieruit volgt dat binnen de discipline in verschillende specialisaties
(deelgebieden) uiteenvalt: niet alle psychologen hebben dezelfde taken.
2° Psychologie is geen psychiatrie
i. Overeenkomsten
Diagnosticeren. Een eerste overeenkomst tussen beide disciplines is dat ze beide
geïnteresseerd zijn in geestelijke stoornissen (typische vorm/deelaspect van geestelijke
processen). Ze zullen beide een diagnose stellen: is er sprake van een geestelijke stoornis
en zo ja, welke? Diagnosticeren: een diagnostische activiteit houdt in dat men
informatie gaat verzamelen over een specifiek geval om tot een oplossing van het
probleem te komen. Wat is er aan de hand? Welke symptomen? Zijn er voldoende
symptomen en over een voldoende lange periode om te kunnen spreken van een
psychische stoornis? En wat kunnen we daaraan doen?
Behandeling. Ze gaan ook beide behandelen.
ii. Verschillen
Het perspectief van waaruit ze vertrekken is echter verschillend.
- De psycholoog is een gedragsdeskundige en focust zich op (oorzaken van)
gedragingen van mensen.
- De psychiater is een medicus (specialisatie medische opleiding) en beschouwt een
geestelijke stoornis als een ziekte. Hij zal niet alleen kijken naar gedragingen.
In de behandeling zal men zich beide richten op het gedrag, maar een psychiater kan dit
combineren met medicatie.
Binnen de grote groep van psychologen is er maar één segment van psychologen dat zich
bezig houdt met psychische stoornissen en de behandeling ervan: klinisch psychologen.
1
Downloaded by denis munene ()
, lOMoARcPSD|16290539
B. Lang verleden, korte geschiedenis
De psychologie is een eigen discipline die focust op mentale, geestelijke processen en
gedragingen van mensen en daar onderzoek naar doet om met die inzichten in de realiteit
aan de slag te kunnen gaan.
Er is een groot verschil tussen alledaagse psychologie en psychologie als wetenschap.
Over deze laatste discipline gaat de cursus. Als je wetenschap bedrijft moet de informatie
objectief en verifieerbaar (bevestigd worden) zijn. Het zijn enkel die inzichten die wij
zullen behandelen.
1° Lang verleden: huis-, tuin- en keukenpsychologie , pseudopsychologie
De intuïtieve psychologie wordt al sinds mensenheugenis bedreven. We gaan zelf
redeneren op basis van het verleden over ons eigen gedrag. We gaan zelf zoeken naar
oorzaken van onze gedachten, emoties, gedragingen,… in het verleden, in ons karakter of
onze positie in de maatschappij. We doen dit niet alleen mbt onszelf, maar ook voor
anderen.
Het is gebaseerd op ons eigen buikgevoel en dus op subjectiviteit. Het is niet objectief
vastgesteld. Natuurlijk komt dit soms overeen met de psychologie als wetenschap, maar
we weten het vaak niet omdat we uit eigen subjectieve ervaringen spreken.
2° Korte geschiedenis: psychologie als wetenschap (1879)
Het eerste officiële moment was in 1879 (Leipzich). Daarvoor was er natuurlijk al een
indicatie van psychologie als wetenschap, maar pas op dat moment wordt het eerste
laboratorium voor experimentele psychologie opgericht. Daarvoor deed men reeds een
beweging in het psychologisch denken en in het doen van onderzoek, maar het ontstaan
wordt officieel op dit punt gesitueerd. Later werden meer en meer van deze laboratoria
opgericht.
Experimentele psychologie staat voor onderzoekspsychologie. Men gaat onderzoek doen:
mensen uitnodigen om oefeningen te maken, testen te ondergaan,…
3° Onderscheid
Om een onderscheid te kunnen maken, moet je in de literatuur duiken en nagaan of deze
vaststellingen worden bevestigd. Zijn de vaststellingen objectief of subjectief?
Aangezien het onmogelijk is om bij elke verwerving van nieuwe informatie dit onderzoek
te voeren is er de methodiek van de kritische reflectie (of kritisch denken). Deze
methodiek staat centraal in de psychologie. Dit zijn zes vaardigheden die weerspiegeld
zijn in zes vragen die men zich moet stellen wanneer men te maken krijgt met nieuwe
informatie. Deze zes vragen komen opnieuw terug in het deel over rechtspsychologie: een
gerechtsdeskundige zal deze manier van werken moeten hanteren.
1) Uit welke bron komt deze informatie? Waar heeft de persoon die informatie
vandaan?
2) Is deze bewering extreem of redelijk? Wijkt de informatie af van kennis die we
tot dan toe al hadden? Hadden we er ooit al van gehoord?
3) Wat is het bewijs dat men hiervoor heeft? Kan men daarvoor verschillende
situaties aanhalen en verschillende bewijsstukken voor aanleveren?
2
Downloaded by denis munene ()
, lOMoARcPSD|16290539
4) Is er mogelijk sprake van bajes/vooroordelen? Kan er een storing zijn in de
informatie? Er zijn twee soorten bajes (= denkfouten): emotioneel (je hebt op basis
van je gevoel een bepaald oordeel) of confirmation (je komt door te redeneren in
één richting tot een bepaald oordeel. Dit is een cruciale denkfout die leidt tot
tunnelvisie).
5) Kan je door je gezond verstand te gebruiken deze denkfouten vermijden?
Gezond verstand is niet gelijk aan objectief verzamelde gegevens: het is geen
wetenschapsbeoefening.
6) Heb je verschillende standpunten nodig om de informatie te verwerken?
Bijv: Je krijgt nieuwe informatie over het onderwerp “waarom scheiden mensen?”.
Men geeft niet alleen een verklaring uit psychologisch perspectief, maar vaak zal
ook het sociologisch perspectief nodig zijn.
4° Verschillende manieren om psychologie te bedrijven
Er zijn drie manieren waarop je met psychologie als wetenschap aan de slag kan.
i. Experimentele psychologen of onderzoekspsychologen: zij doen fundamenteel
onderzoek over de mentale processen en over gedrag dat mensen stellen. Ze
gaan op zoek naar objectieve informatie.
ii. Docentpsychologen: zij zetten zich in in het onderwijs om de inzichten
verzameld door de experimentele psychologen te verspreiden.
iii. Toegepaste psychologen: zij gaan de kennis en inzichten verzameld door
experimentele psychologen ook daadwerkelijk in de praktijk brengen.
5° Impact van de psychologie op dagelijkse leven
- Supermarkt: uit psychologisch onderzoek blijkt dat de opvallendheid van de producten
en de plaats waar de producten zich bevinden mee bepalend zijn of mensen de producten
kopen. Producten die men aan de man wil brengen moeten op ooghoogte staan of aan de
kassa. Promoties staan in flashy oranje.
- Datingbureaus: het blijkt dat relaties langer stand houden wanneer er tussen twee
personen meer gelijkende kenmerken zijn. Wanneer fysieke, uiterlijke kenmerken
overeenkomen is de kans groter dat de relatie standvastiger is. Daarnaast zijn ook de
opvattingen die je hebt belangrijk.
- Onderwijs: normaalgezien krijgen leerkrachten didactische modellen aangeleerd om
leerlingen beter te laten leren. Bepaalde modellen zijn beter voor het aanleren van kennis
en anderen zijn beter voor het aanleren van vaardigheden.
- GPS: hoe men deze GPS’en vorm geeft, wordt gebaseerd op inzichten over hoe mensen
waarnemen.
3
Downloaded by denis munene ()
, lOMoARcPSD|16290539
Hoofdstuk 2. Perspectieven en stromingen
Binnen de psychologie als wetenschap heb je verschillende perspectieven. Een perspectief
is een manier van kijken naar het studieobject, naar de mentale processen en
gedragingen. Hierbij is het belangrijk dat sommige van de perspectieven focussen op de
mentale processen, anderen op de gedragingen en nog anderen dat je het een niet los
kan zien van het andere.
Er zijn zes belangrijke perspectieven binnen de psychologie. En binnen deze
perspectieven heb je dan nog verschillende stromingen (scholen of theorieën). Soms is
een perspectief gelijk aan een stroming, bij anderen heb je verschillende deelstromingen.
1° Biologische perspectief (Lichamelijk aspect)
Het lichaam kan apart van de geest worden bestudeerd.
i. Vroeg biologisch perspectief (Descartes).
Het vroeg biologisch perspectief is gebaseerd op het gedachtegoed van Descartes. Je ziet
vaak dat de psychologie andere disciplines of opvattingen overneemt om daarover de
eigen ideeën te ontwikkelen. Vaak zal de filosofie een basis vormen voor psychologie.
Scheiding van lichaam en geest: rationalisme. Het denken is dé manier om wetenschap te
beoefenen. De methode om aan wetenschap te doen is door middel van denken en
redeneren. Al denkende verwerf je kennis en over lichamelijke aspecten van de mens. Het
lichamelijke gaat dan bijv. over de hersenen: verschillende lichamelijke gegevens worden
bestudeerd (Hoe werken hersenen? Wat is de impact van het hormonaal stelsel? Het
zenuwstelsel?)
Kritiek door empiristen op de methode. Empiristen zijn onderzoekers die nieuwe
inzichten en kennis willen verwerven door een hypothese in de realiteit te bevestigen.
Alleen maar nadenken over wat zou kunnen is niet voldoende, je moet het kunnen
verifiëren in de werkelijkheid (waarneming/ervaring). Je moet dus enkel datgene
bestuderen wat je kan waarnemen. Anders kan je dingen bedenken die helemaal niet
objectief of verifieerbaar zijn en doe je dus niet aan wetenschap.
ii. Modern biologisch perspectief.
Je ziet in de perspectieven vaak een opeenvolging: vaak is een later perspectief een
reactie op een eerder perspectief. Een stroming ontwikkelt zich vaak als reactie op een
eerdere stroming. Je ziet in een aantal perspectieven (ook hier) dat nadat ook andere
stromingen ontwikkeld werden, dat het biologische gedachtegoed weer ziet terugkomen in
de psychologie: modern biologisch perspectief.
De aspecten van het lichaam worden terug belangrijk geacht, maar men ziet niet meer
zozeer de scheiding tussen lichaam en geest. De gedragingen die mensen stellen komen
wel voort uit het lichamelijke. De geest is erg belangrijk, maar het staat niet los van het
gedrag. De nadruk licht op de lichamelijke achtergrond van psychologische processen.
Opvallend: men ziet de mens als een machine, als iets mechanisch. Er gebeurt iets
lichamelijks en er ontstaat automatisch een reactie, zonder dat er een mechanisme is dat
kan kiezen. De opvatting is in feite ontstaan uit het onderzoek naar dieren, wat men dan
vertaald heeft naar gedrag van mensen.
4
Downloaded by denis munene ()
