Bestuursrecht
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 inleiding (deel 1 bestuursrecht).........................................................................................5
Paragraaf 1.1 centrale vragen van bestuursrecht...............................................................................5
1.1.1 waarom is overheidsbestuur nodig?......................................................................................5
1.1.2 waarom zijn er aparte regels van bestuursrecht?..................................................................5
1.1.3 op welke terreinen treedt de overheid op, en hoe?..............................................................5
1.1.4 hoe heeft de bestuursrechtelijke betrekking tussen bestuur en burger gestalte gekregen?.6
1.1.5 hoe wordt de kwaliteit van het overheidsbestuur gewaarborgd?.........................................6
Paragraaf 1.2 fundamentele beginselen en uitgangspunten..............................................................7
1.2.4 specialiteit, rechtszekerheid, rechtsgelijkheid, stelselmatigheid en individuele
rechtsbedeling................................................................................................................................7
Paragraaf 1.3 het algemeen deel en de bijzondere delen van het bestuursrecht..............................8
1.3.1 één ‘Wetboek van bestuursrecht’?........................................................................................8
Paragraaf 1.4 de Awb.........................................................................................................................8
1.4.1 doelstellingen en plaats Awb.................................................................................................8
1.4.2 Awb en privaatrecht..............................................................................................................8
1.4.3 Awb en ongeschreven recht..................................................................................................8
Hoofdstuk 2 personen in het bestuursrecht...........................................................................................8
Paragraaf 2.3 het begrip ‘bestuursorgaan’ in de Awb........................................................................8
2.3.1 inleiding.................................................................................................................................8
2.3.2 organen van rechtspersonen, ingesteld krachtens publiekrecht: art. 1:1, eerste lid, (a) Awb
........................................................................................................................................................9
2.3.3 andere personen en colleges met enig openbaar gezag bekleed: art. 1:1, eerste lid, (b) Awb
......................................................................................................................................................10
2.3.4 de uitgezonderde organen: art. 1:1, tweede lid, Awb.........................................................10
Paragraaf 2.4....................................................................................................................................10
2.4.1 inleiding...............................................................................................................................10
2.4.2 de ‘normenadressaat’ van een ‘persoonsgerichte’ beschikking..........................................11
2.4.4 opkomen voor een toevertrouwde belangen: art. 1:2 lid 2 Awb.........................................12
2.4.5 opkomen voor algemene of collectieve belangen: art. 1:2 lid 3 Awb..................................13
2.4.6 de belanghebbende: het specialiteitsbeginsel en het relativiteitsvereiste..........................14
Hoofdstuk 3 verlening van een publiekrechtelijke bestuursbevoegdheid............................................14
Paragraaf 3.1 inleiding......................................................................................................................14
, Paragraaf 3.2 grondslag voor een publiekrechtelijke bestuursbevoegdheid....................................14
3.2.1 een bevoegdheid, ontleend aan een wettelijk voorschrift...................................................14
Paragraaf 3.3 attributie.....................................................................................................................15
3.3.1 attributie aan bestuursorganen met een (politieke) verantwoordingsplicht.......................15
Paragraaf 3.4 delegatie.....................................................................................................................15
3.4.1 kenmerken...........................................................................................................................15
3.4.2 de bevoegdheid tot delegatie..............................................................................................15
Paragraaf 3.6 mandaat.....................................................................................................................16
3.6.1 kenmerken...........................................................................................................................16
3.6.2 de bevoegdheid tot mandatering........................................................................................16
3.6.4 mandaat aan niet-ondergeschikten.....................................................................................16
3.6.5 ondermandaat.....................................................................................................................16
Hoofdstuk 4 handelingen van het bestuur...........................................................................................17
Paragraaf 4.1 overzicht.....................................................................................................................17
4.1.1 inleiding...............................................................................................................................17
4.1.2 handelingen van het bestuur...............................................................................................17
Paragraaf 4.2 het besluit in de zin van de Awb.................................................................................17
4.2.1 art. 1:3, eerste lid, Awb........................................................................................................17
4.2.2 schriftelijke beslissing..........................................................................................................17
4.2.3 het karakter van een rechtshandeling.................................................................................18
4.2.4 de rechtshandeling van publiekrechtelijke aard..................................................................18
Paragraaf 4.3 met een besluit gelijkgestelde beslissingen................................................................18
4.3.1 de afwijzing van een aanvraag van een beschikking............................................................18
4.3.3 het besluit een aanvraag van een beschikking niet te behandelen (art. 4:5 Awb)...............18
4.3.5 de schriftelijke weigering een besluit te nemen..................................................................18
4.3.6 het niet of niet tijdig nemen van een besluit.......................................................................18
Hoofdstuk 5 soorten besluiten.............................................................................................................19
Paragraaf 5.1 inleiding......................................................................................................................19
Paragraaf 5.2 algemeen verbindende voorschriften.........................................................................20
5.2.1 inleiding...............................................................................................................................20
Hoofdstuk 7..........................................................................................................................................21
Paragraaf 7.3 toepasselijkheid van ongeschreven recht...................................................................21
7.3.1 ongeschreven rechtsregels, rechtsbeginselen en algemene beginselen van behoorlijk
bestuur.........................................................................................................................................21
7.3.2 de algemene beginselen van behoorlijk bestuur.................................................................21
Hoofdstuk 8..........................................................................................................................................22
, Paragraaf 8.5 regels voor kennisgeving en motivering van besluiten...............................................22
8.5.1 de inhoud van de kennisgeving............................................................................................22
8.5.2 bekendmaking en mededeling (art. 3:41-3:44 Awb)............................................................22
8.5.3 kennisgeving van de motivering van besluiten....................................................................23
Hoofdstuk 9..........................................................................................................................................24
Paragraaf 9.2 daadwerkelijke afweging van relevante belangen......................................................24
9.2.1 de plicht tot daadwerkelijke belangenafweging: art. 3:4 lid 1 Awb.....................................24
9.2.3 de verkeerde belagen in de afweging betrekken: détournement de pouvoir.....................24
Paragraaf 9.3 de eis van evenredige belangenafweging...................................................................24
9.3.1 art. 3:4, tweede lid, Awb......................................................................................................24
Paragraaf 9.5 het vertrouwensbeginsel............................................................................................25
9.5.1 inleiding...............................................................................................................................25
Hoofdstuk 1 plaatsbepaling rechtsbescherming (deel 2)......................................................................26
Paragraaf 1.2 bestuursrechtelijke geschillen....................................................................................26
Hoofdstuk 4 ontvankelijkheid...............................................................................................................26
Paragraaf 4.2 bezwaar- en beroepsbevoegdheid.............................................................................26
4.2.1 inleiding...............................................................................................................................26
4.2.2 belanghebbende..................................................................................................................26
4.2.3 procesbelang.......................................................................................................................26
Paragraaf 4.3 de vorm en inhoud van het bezwaar- en beroepschrift..............................................27
4.3.2 de inhoud van het bezwaar- en beroepschrift.....................................................................27
Paragraaf 4.4 bezwaar- en beroepstermijn......................................................................................27
4.4.1 bezwaar- en beroepstermijn (art. 6:7 Awb).........................................................................27
4.4.2 begin en einde van de termijn (art. 6:8, 6:9 en 6:12 Awb)...................................................27
Hoofdstuk 5 procedures van bestuurlijke heroverweging....................................................................28
Paragraaf 5.1 inleiding......................................................................................................................28
Paragraaf 5.2 functies van de voorprocedures.................................................................................28
5.2.1 hoofdfuncties.......................................................................................................................28
5.2.2 nevenfuncties......................................................................................................................28
5.3.4 beoordeling en besluitvorming............................................................................................29
Paragraaf 6.3 de omvang van het geding.........................................................................................30
6.3.1 inleiding...............................................................................................................................30
6.4.3 het toetsingsmoment: ‘ex tunc’...........................................................................................30
6.6.3 het ‘dictum’ van de uitspraak..............................................................................................30
6.6.5 vernietiging..........................................................................................................................30
6.6.5.1 vernietiging van het rechtsgevolg van het besluit............................................................30
, 6.6.5.2 gevolgen van vernietiging; nieuw besluit na vernietiging.................................................31
Aantekeningen HC 1.............................................................................................................................31
Aantekeningen HC 2.............................................................................................................................33
Aantekeningen HC 3.............................................................................................................................35
Aantekeningen HC 4.............................................................................................................................37
Aantekeningen HC 5.............................................................................................................................40
Aantekeningen HC 6.............................................................................................................................42
, Hoofdstuk 1 inleiding (deel 1 bestuursrecht)
Paragraaf 1.1 centrale vragen van bestuursrecht
Bestuursrecht: Het recht voor, van en tegen het overheidsbestuur
Instrumentarium van overheidsbestuur, waarmee zij bestuurt
Normen voor het overheidsbestuur
Rechtsbeschermingsmogelijkheden voor betrokkenen tegen het overheidsbestuur
1.1.1 waarom is overheidsbestuur nodig?
Omdat er bepaalde onderwerpen zo belangrijk zijn dat die niet aan particulieren/andere organisaties
dan de overheid kunnen worden overgelaten omdat die misschien te weinig gezag/macht hebben of
hun eigen belang boven het algemene belang te zetten.
Fysieke beperking overheid (overheid kan zich niet overal mee bemoeien), door beperkte middelen
Optreden van overheidsorganen steeds meer onder vuur, de een vindt iets een typische
overheidszaak terwijl een ander dit juist een inbreuk op zijn vrijheid vindt.
1.1.2 waarom zijn er aparte regels van bestuursrecht?
Als we aannemen dat overheidsbestuur noodzakelijk is, waarom is er dan niet met al bestaande
regels van privaatrecht en strafrecht gewerkt?
Verschil privaatrecht:
Overheidsorganen stellen vaak eenzijdig op wat rechtens is = verticaal overheidsbestuur. Er
wordt immers alleen rekening gehouden met het algemeen belang van het volk, de overheid
heeft geen eigen belang.
Trias politica is bij staatsrecht, in tegenstelling tot het privaatrecht, van grote betekenis
Privaatrecht gaat over gelijkwaardige partijen die hun eigen belangen behartigen, dit is bij
staatsrecht niet het geval
Verschil strafrecht:
Strafrecht gaat vooral over bestraffen van een illegaliteit, terwijl staatsrecht gaat om een
legale situatie te bereiken/herstellen (herstelsancties daarom belangrijker binnen staatsrecht
dan bestraffende sancties)
Strafrecht wil met name normen ‘inprenten’ (onvoorwaardelijk geboden/verboden),
bestuursrecht stelt normen om zaken te reguleren en in goede banen te leiden
(voorwaardelijk iets is verboden muv verggunning/ontheffing) (art. 2.1 lid 1 (a) Wabo;
omgevingsvergunning)
Handhaving van normen, bij strafrecht door OM en rechter, bij bestuursrecht door bestuur
zal alleen rechter kan wel rechtmatigheid controleren
1.1.3 op welke terreinen treedt de overheid op, en hoe?
Openbare orde, buitenlandse betrekkingen en defensie, dwingende normen (= ordende
functie)
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 inleiding (deel 1 bestuursrecht).........................................................................................5
Paragraaf 1.1 centrale vragen van bestuursrecht...............................................................................5
1.1.1 waarom is overheidsbestuur nodig?......................................................................................5
1.1.2 waarom zijn er aparte regels van bestuursrecht?..................................................................5
1.1.3 op welke terreinen treedt de overheid op, en hoe?..............................................................5
1.1.4 hoe heeft de bestuursrechtelijke betrekking tussen bestuur en burger gestalte gekregen?.6
1.1.5 hoe wordt de kwaliteit van het overheidsbestuur gewaarborgd?.........................................6
Paragraaf 1.2 fundamentele beginselen en uitgangspunten..............................................................7
1.2.4 specialiteit, rechtszekerheid, rechtsgelijkheid, stelselmatigheid en individuele
rechtsbedeling................................................................................................................................7
Paragraaf 1.3 het algemeen deel en de bijzondere delen van het bestuursrecht..............................8
1.3.1 één ‘Wetboek van bestuursrecht’?........................................................................................8
Paragraaf 1.4 de Awb.........................................................................................................................8
1.4.1 doelstellingen en plaats Awb.................................................................................................8
1.4.2 Awb en privaatrecht..............................................................................................................8
1.4.3 Awb en ongeschreven recht..................................................................................................8
Hoofdstuk 2 personen in het bestuursrecht...........................................................................................8
Paragraaf 2.3 het begrip ‘bestuursorgaan’ in de Awb........................................................................8
2.3.1 inleiding.................................................................................................................................8
2.3.2 organen van rechtspersonen, ingesteld krachtens publiekrecht: art. 1:1, eerste lid, (a) Awb
........................................................................................................................................................9
2.3.3 andere personen en colleges met enig openbaar gezag bekleed: art. 1:1, eerste lid, (b) Awb
......................................................................................................................................................10
2.3.4 de uitgezonderde organen: art. 1:1, tweede lid, Awb.........................................................10
Paragraaf 2.4....................................................................................................................................10
2.4.1 inleiding...............................................................................................................................10
2.4.2 de ‘normenadressaat’ van een ‘persoonsgerichte’ beschikking..........................................11
2.4.4 opkomen voor een toevertrouwde belangen: art. 1:2 lid 2 Awb.........................................12
2.4.5 opkomen voor algemene of collectieve belangen: art. 1:2 lid 3 Awb..................................13
2.4.6 de belanghebbende: het specialiteitsbeginsel en het relativiteitsvereiste..........................14
Hoofdstuk 3 verlening van een publiekrechtelijke bestuursbevoegdheid............................................14
Paragraaf 3.1 inleiding......................................................................................................................14
, Paragraaf 3.2 grondslag voor een publiekrechtelijke bestuursbevoegdheid....................................14
3.2.1 een bevoegdheid, ontleend aan een wettelijk voorschrift...................................................14
Paragraaf 3.3 attributie.....................................................................................................................15
3.3.1 attributie aan bestuursorganen met een (politieke) verantwoordingsplicht.......................15
Paragraaf 3.4 delegatie.....................................................................................................................15
3.4.1 kenmerken...........................................................................................................................15
3.4.2 de bevoegdheid tot delegatie..............................................................................................15
Paragraaf 3.6 mandaat.....................................................................................................................16
3.6.1 kenmerken...........................................................................................................................16
3.6.2 de bevoegdheid tot mandatering........................................................................................16
3.6.4 mandaat aan niet-ondergeschikten.....................................................................................16
3.6.5 ondermandaat.....................................................................................................................16
Hoofdstuk 4 handelingen van het bestuur...........................................................................................17
Paragraaf 4.1 overzicht.....................................................................................................................17
4.1.1 inleiding...............................................................................................................................17
4.1.2 handelingen van het bestuur...............................................................................................17
Paragraaf 4.2 het besluit in de zin van de Awb.................................................................................17
4.2.1 art. 1:3, eerste lid, Awb........................................................................................................17
4.2.2 schriftelijke beslissing..........................................................................................................17
4.2.3 het karakter van een rechtshandeling.................................................................................18
4.2.4 de rechtshandeling van publiekrechtelijke aard..................................................................18
Paragraaf 4.3 met een besluit gelijkgestelde beslissingen................................................................18
4.3.1 de afwijzing van een aanvraag van een beschikking............................................................18
4.3.3 het besluit een aanvraag van een beschikking niet te behandelen (art. 4:5 Awb)...............18
4.3.5 de schriftelijke weigering een besluit te nemen..................................................................18
4.3.6 het niet of niet tijdig nemen van een besluit.......................................................................18
Hoofdstuk 5 soorten besluiten.............................................................................................................19
Paragraaf 5.1 inleiding......................................................................................................................19
Paragraaf 5.2 algemeen verbindende voorschriften.........................................................................20
5.2.1 inleiding...............................................................................................................................20
Hoofdstuk 7..........................................................................................................................................21
Paragraaf 7.3 toepasselijkheid van ongeschreven recht...................................................................21
7.3.1 ongeschreven rechtsregels, rechtsbeginselen en algemene beginselen van behoorlijk
bestuur.........................................................................................................................................21
7.3.2 de algemene beginselen van behoorlijk bestuur.................................................................21
Hoofdstuk 8..........................................................................................................................................22
, Paragraaf 8.5 regels voor kennisgeving en motivering van besluiten...............................................22
8.5.1 de inhoud van de kennisgeving............................................................................................22
8.5.2 bekendmaking en mededeling (art. 3:41-3:44 Awb)............................................................22
8.5.3 kennisgeving van de motivering van besluiten....................................................................23
Hoofdstuk 9..........................................................................................................................................24
Paragraaf 9.2 daadwerkelijke afweging van relevante belangen......................................................24
9.2.1 de plicht tot daadwerkelijke belangenafweging: art. 3:4 lid 1 Awb.....................................24
9.2.3 de verkeerde belagen in de afweging betrekken: détournement de pouvoir.....................24
Paragraaf 9.3 de eis van evenredige belangenafweging...................................................................24
9.3.1 art. 3:4, tweede lid, Awb......................................................................................................24
Paragraaf 9.5 het vertrouwensbeginsel............................................................................................25
9.5.1 inleiding...............................................................................................................................25
Hoofdstuk 1 plaatsbepaling rechtsbescherming (deel 2)......................................................................26
Paragraaf 1.2 bestuursrechtelijke geschillen....................................................................................26
Hoofdstuk 4 ontvankelijkheid...............................................................................................................26
Paragraaf 4.2 bezwaar- en beroepsbevoegdheid.............................................................................26
4.2.1 inleiding...............................................................................................................................26
4.2.2 belanghebbende..................................................................................................................26
4.2.3 procesbelang.......................................................................................................................26
Paragraaf 4.3 de vorm en inhoud van het bezwaar- en beroepschrift..............................................27
4.3.2 de inhoud van het bezwaar- en beroepschrift.....................................................................27
Paragraaf 4.4 bezwaar- en beroepstermijn......................................................................................27
4.4.1 bezwaar- en beroepstermijn (art. 6:7 Awb).........................................................................27
4.4.2 begin en einde van de termijn (art. 6:8, 6:9 en 6:12 Awb)...................................................27
Hoofdstuk 5 procedures van bestuurlijke heroverweging....................................................................28
Paragraaf 5.1 inleiding......................................................................................................................28
Paragraaf 5.2 functies van de voorprocedures.................................................................................28
5.2.1 hoofdfuncties.......................................................................................................................28
5.2.2 nevenfuncties......................................................................................................................28
5.3.4 beoordeling en besluitvorming............................................................................................29
Paragraaf 6.3 de omvang van het geding.........................................................................................30
6.3.1 inleiding...............................................................................................................................30
6.4.3 het toetsingsmoment: ‘ex tunc’...........................................................................................30
6.6.3 het ‘dictum’ van de uitspraak..............................................................................................30
6.6.5 vernietiging..........................................................................................................................30
6.6.5.1 vernietiging van het rechtsgevolg van het besluit............................................................30
, 6.6.5.2 gevolgen van vernietiging; nieuw besluit na vernietiging.................................................31
Aantekeningen HC 1.............................................................................................................................31
Aantekeningen HC 2.............................................................................................................................33
Aantekeningen HC 3.............................................................................................................................35
Aantekeningen HC 4.............................................................................................................................37
Aantekeningen HC 5.............................................................................................................................40
Aantekeningen HC 6.............................................................................................................................42
, Hoofdstuk 1 inleiding (deel 1 bestuursrecht)
Paragraaf 1.1 centrale vragen van bestuursrecht
Bestuursrecht: Het recht voor, van en tegen het overheidsbestuur
Instrumentarium van overheidsbestuur, waarmee zij bestuurt
Normen voor het overheidsbestuur
Rechtsbeschermingsmogelijkheden voor betrokkenen tegen het overheidsbestuur
1.1.1 waarom is overheidsbestuur nodig?
Omdat er bepaalde onderwerpen zo belangrijk zijn dat die niet aan particulieren/andere organisaties
dan de overheid kunnen worden overgelaten omdat die misschien te weinig gezag/macht hebben of
hun eigen belang boven het algemene belang te zetten.
Fysieke beperking overheid (overheid kan zich niet overal mee bemoeien), door beperkte middelen
Optreden van overheidsorganen steeds meer onder vuur, de een vindt iets een typische
overheidszaak terwijl een ander dit juist een inbreuk op zijn vrijheid vindt.
1.1.2 waarom zijn er aparte regels van bestuursrecht?
Als we aannemen dat overheidsbestuur noodzakelijk is, waarom is er dan niet met al bestaande
regels van privaatrecht en strafrecht gewerkt?
Verschil privaatrecht:
Overheidsorganen stellen vaak eenzijdig op wat rechtens is = verticaal overheidsbestuur. Er
wordt immers alleen rekening gehouden met het algemeen belang van het volk, de overheid
heeft geen eigen belang.
Trias politica is bij staatsrecht, in tegenstelling tot het privaatrecht, van grote betekenis
Privaatrecht gaat over gelijkwaardige partijen die hun eigen belangen behartigen, dit is bij
staatsrecht niet het geval
Verschil strafrecht:
Strafrecht gaat vooral over bestraffen van een illegaliteit, terwijl staatsrecht gaat om een
legale situatie te bereiken/herstellen (herstelsancties daarom belangrijker binnen staatsrecht
dan bestraffende sancties)
Strafrecht wil met name normen ‘inprenten’ (onvoorwaardelijk geboden/verboden),
bestuursrecht stelt normen om zaken te reguleren en in goede banen te leiden
(voorwaardelijk iets is verboden muv verggunning/ontheffing) (art. 2.1 lid 1 (a) Wabo;
omgevingsvergunning)
Handhaving van normen, bij strafrecht door OM en rechter, bij bestuursrecht door bestuur
zal alleen rechter kan wel rechtmatigheid controleren
1.1.3 op welke terreinen treedt de overheid op, en hoe?
Openbare orde, buitenlandse betrekkingen en defensie, dwingende normen (= ordende
functie)
