Samenvatting PPOB HC's + literatuur

Samenvatting PPOB
2024-2025




Interventie/ontwikkeling centraal a.d.h.v. casus  tentamen




Hoorcollege 1: inleiding (23-04-2025)

,Hoe pesten te definiëren en te signaleren?
 Bewustwording (ernst, aard en omvang pestgedrag) is een eerste
stap in een veranderingsproces om pesten actief te willen
voorkomen en aan te pakken
 Leraren signaleren slechts een fractie van het pestgedrag in de klas
 Leerlingen vertellen niet alles
 Echter, nieuwe jeugdwet stelt sinds 2015 scholen verplicht om de
sociale veiligheid van hun leerlingen te monitoren. De wijze waarop
(instrumenten) is (helaas) aan de scholen zelf. Inspectie controleert
hierop.
 Geen onderzoek naar pestgedrag bij sportverenigingen
 Er zijn een aantal problemen met signaleren

Definiëren?
 Wanneer hij of zij herhaaldelijk en langdurig blootstaat aan
negatieve handelingen verricht door een of meer personen (Olweus,
2003)
 Is een vorm van agressief gedrag waarbij sprake is van de
systematisch, langdurig en opzettelijk schade (willen) toebrengen
aan iemand anders
 Er is sprake van een asymmetrische machtsrelatie tussen Pester en
slachtoffer

Vormen van pesten
 Openlijk:
- Verbaal
- Fysiek
- Materieel
 Relationeel:
- Direct (mag niet meedoen)
- Indirect (Roddelen, geheimen door vertellen)
 Digitaal pesten

Pesten is een maatschappelijk probleem
- 5%-11% van de kinderen wordt regelmatig gepest
- 5%-14% van de kinderen pest met grote regelmaat
- 2%-7% geclassificeerd als dader slachtoffer
- Bij elkaar 30% direct betrokken bij pestgedrag: review Evans,
Fraser & Cotter (2014)
- Jongens zijn meer dader dan meisjes
- Jongens pesten meer fysiek (en meisjes meer verbaal en
indirect?)

, - Op de basisschool daalt het aantal slachtsoffers met het
toenemen van de leeftijd. Dit is te verklaren vanuit sociale
dominantie theorie & context. Op de basisschool zijn er stabiele
klassen. Op een gegeven moment worden de posities in deze
klassen vast (populair en hoofd, minder populair). Op de
middelbare school heb je voor elk vak andere klas, dus opnieuw
settelen (hoe verhoud ik mij tot de ander?). Eind van brugklas
liggen deze vast
- Eerste klas van de middelbare school een tijdelijke toename van
pesten.

Criteria Anti-pestprogramma’s:
 Criterium 1: het programma is theoretisch goed onderbouwd
 Criterium 2: het programma is empirisch adequaat onderbouwd
 Criterium 3: randvoorwaarden om programma uit te voeren zijn
duidelijk

Aanpak pestgedrag OCW (vervolg)
 Beoordeling anti-pestprogramma’s: rapportage van de commissie
voor OCW
 1 augustus 2015 wet sociale veiligheid: scholen zijn wettelijk
verplicht om voor een sociaal veilige omgeving te zorgen maar
mogen dit zelf invullen. Aanstellen aanspreekpunt. Zelf bijhouden
van pestgedrag. De onderwijsinspectie houdt toezicht. (In
opleidingen aandacht voor sociale veiligheid en seksuele diversiteit.
Leraren krijgen bijscholing over cyberpesten)
 Doorontwikkeling en empirisch onderzoek naar de effectiviteit van
10 kansrijke programma’s in 2016 en 2017 door NRO

Aanpak pestgedrag OCW (slot)
 Rapportage van het onderzoekconsortium (o.l.v. NRO) wat werkt
tegen pesten & advies naar OCW in mei 2018
 Beleidsreactie van OCW (2018) Arie Slob (minister voor Basis- en
voortgezet onderwijs en media) op rapport wat werkt tegen pesten
 Beoordeling van de resultaten door commissie Anti-
pestprogramma’s van dit grootschalige empirisch effectonderzoek
2016/2017 en van het rapport wat werkt tegen pesten.

Wat werkt tegen pesten (https://www.leraar24.nl/1674192/wat-werkt-tegen-pesten-op-de-
basisschool-en-daarna/):
- Online vragenlijst veilig op school ingevuld door 80.000 leerlingen. Deze
vragenlijst wordt aan het begin en eind van het schooljaar ingevuld. Kijken of aan
de hand van programma pesten wordt verminderd.
- Pesten kan binnen een schooljaar worden verminderd op de basisschool

, - Vooral taak-spel blijkt effectief. Kanjertraining heeft weinig effect.
- Nu nog geen effectief programma voor voortgezet- en speciaal onderwijs.
- Zijn enkele programma’s waarmee je in het basisonderwijs pesten kunt
verminderen, luister naar de leerlingen zelf, aanpak kiezen en kijken of het ook
echt afneemt.
- Taakspel betreft een universeel programma. Niet specifiek gericht op pesten maar
op verbetering van het klassenklimaat. Klein effect voor nominaties voor pesten.

Pedagogiek = praktische wetenschap
‘Een wetenschap, welke haar object niet slechts wil kennen om te weten
hoe de dingen zijn, ze wil – wat ze bestudeert – leren kennen om te weten
hoe op kortere of langere termijn gehandeld moet worden’ (Langeveld)

Conclusie onderzoeksconsortium
 Pesten blijkt in het primair onderwijs binnen een schooljaar te
kunnen worden verminder met specifiek op pesten gerichte
programma’s.
 Enkele van de onderzochte programma’s verminderen aspecten van
pesten of gedragsproblemen in de klas.
 Geen van de programma’s heeft echter effect op alle uitkomsten
tegelijk.
 Vooral PRIMA, KiVa en taakspel zijn binnen een jaar effectief tegen
aspecten van pesten.
 Pesten verminderen kan. De huidige resultaten zijn daartoe
slechts een eerste stap (primair onderwijs). Nu we weten dat pesten
verminderd kan worden is meer kennis nodig om de bescheiden
effecten van programma’s te vergroten en te bestendigen.


Beleidsreactie van OCW  baart me zorgen dat er scholen zijn die
werken met niet effectief bewezen anti-pestprogramma’s of programma’s
niet goed uitvoeren

Conclusie commissie anti-pestprogramma’s  de resultaten zijn heel
bescheiden. Vinden uitspraak ‘pesten blijkt binnen een schooljaar te
kunnen worden verminder’ te ver gaan. ‘De effecten zijn op hun best vrij
bescheiden en zijn gemiddelde effecten die niet alle leerlingen in alle
klassen helpen’. De programma’s zoals taakspel kunnen worden
beschouwd als ‘eerste aanwijzingen voor effectiviteit’

Leesvragen

Leg in eigen woorden uit wat een ‘Evidence-Based-Practice’ interventie is. In hoeverre
komt jouw omschrijving overeen met die van de cursusliteratuur (Van Yperen et al.,
2017; Van der Zwet et al., 2011)?