Samenvatting De maatschappelijke context van sociaal werk - Maatschappijleer

SAMENVATTING
De maatschappelijke context van sociaal werk




Jolanda Lagemaat

,H1: Werken in het sociale domein
Missie (sociaal-) maatschappelijk werk: bevorderen dat mensen in onze samenleving tot hun recht
komen als mens en burger.

Sociaal werk richt zich op participatie, autonomie en zelfredzaamheid.

Sociaal werkers stimuleren:
 actief burgerschap
 leggen verbindingen tussen vrijwilligers, mantelzorgers en organisaties
 vormen de spil tussen formele en informele netwerken
 schakelen professionele hulp in wanneer zij dit nodig vinden.

Sociaal werker kan actief zijn binnen:
 jeugdzorg
 opbouwwerk
 cultureel- maatschappelijk werk
 buurtwerk

Sociaal werker werkt binnen:
 geestelijke gezondheidszorg
 vrijwilligerscoördinator in verschillende sectoren
 ouderenwerker
 gemeentelijk wijkteam
 mantelzorgondersteuningspunt

Sociaal werker kan in dienst zijn van:
 gemeente
 sociaal werkorganisatie
 thuiszorgorganisatie
 instelling
 ZZP’er

Het sociaal domein telt 54.500 professionals

Uitstroomprofielen sociaal werk:
 Welzijn en samenleving
 Zorg
 Sociaal werk
 Jeugd

Landelijk opleidingsdocument (2017) wordt door de meeste opleidingen gebruikt als leidraad. Hierin
zijn ook de kerntaken en kwalificaties van de sociaal werker opgenomen.

Drie kerntaken van de sociaal werker:
 Het bevorderen van het sociale functioneren van mensen in hun sociale context
 Het versterken van organisatorische banden waarbinnen het sociaal werk plaatsvindt
 Bevorderen van eigen professionaliteit en de ontwikkeling van het beroep
Competenties van sociaal werkers volgens Movisie (2020):
 Generieke competenties
 Specifieke competenties
Generieke competenties worden ingedeeld op drie niveaus:

,  Gerelateerd aan de burger (sociaal functioneren bevorderen)
 Gerelateerd aan de organisatie (versterken van organisatorische banden)
 Gerelateerd aan het beroep (bevorderen eigen professionaliteit)

Specifieke competenties zijn gerelateerd aan:
 De leefgebieden: wonen en leefbaarheid
 Werk, opleiding of dagelijkse bezigheden
 Sociale relaties
 Lichamelijke- en psychische gezondheid
 Zingeving
 Financiën

Het sociaal werk speelt zich af op drie niveaus:
 Directe leefomgeving (gezin, woongroep, etc.)
 Formeel- en informeel netwerk (netwerk van vrienden/familie, etc. netwerk professionals)
 Gemeenschap (omgeving, wijk/buurt)

Sociaal werkers ondersteunen mensen bij het aangaan en onderhouden van relaties in hun sociale
context. Hierbij behoort vervolgens ook het faciliteren: dus vragen en behoeften bij de (lokale)
politiek agenderen of deze behoeften neerleggen in het sociale netwerk van de cliënt(groep). Een
sociaal werker verbindt dus mensen (en organisaties) met elkaar en helpt cliënten bij het voeren van
de regie. Dit is belangrijk om een cliënt te helpen bij het participeren in de samenleving en het
voeren van een actief burgerbestaan (Movisie, 2018)

Interventie: oplossing bedenken en aandragen.

Regie voeren: probleem signaleren, mensen samen brengen en communiceren over de stand van
zaken.

Sinds de invoering van de participatiesamenleving en de transitie jeugdzorg in 2015 heeft het sociale
netwerk een veel grotere rol gekregen. Hierdoor werd de gemeente verantwoordelijk voor veel
taakvelden in het sociaal domein in plaats van de provincie of overheid.

De sociaal werker moet reflectief blijven: eigen handelen moeten worden overdacht en worden
voorzien van een analyse. De beroepscode ondersteund het ethisch handelen. De sociaal werker
moet altijd het eigen handelen kunnen verantwoorden binnen een ethisch en moreel kader.

Dilemma: sociaal werker heeft hiervoor een ethisch waardenkader nodig dat ontwikkeld wordt door
ervaring, studie en discussies met collega’s en anderen. Hiervoor zijn ook vaak protocollen
beschikbaar binnen organisaties om met dilemma’s om te gaan. De sociaal werker moet wel altijd
alert blijven op de kwaliteit van de protocollen.

Eigenschappen van de sociaal werker zijn:
 Benaderend en benaderbaar zijn
 Analyserend en onderzoekend zijn
 Goed kunnen samenwerken
 Goed kunnen rapporteren en verantwoording af kunnen leggen




Wet- en regelgeving sociaal domein:
 Jeugdwet

,  Wmo
 Participatiewet

Wat valt binnen het sociaal domein:
 Volksgezondheid
 Welzijn
 Sport
 Werkgelegenheid
 Sociale zaken

Belangrijkste ministeries in het sociaal domein:
 Ministerie van sociale zaken en werkgelegenheid (arbeidsmarkt, werk- en inkomen, migratie
en vluchtelingen, kinderopvang en kindertoeslagen, zorg en zorgverlof, vakantieregelingen,
discriminatie, etc.)
 Ministerie van volksgezondheid, welzijn en sport (stoppen met roken programma’s,
pleegzorg, senioren, eenzaamheid, sporten en bewegen, voeding, kindermishandeling,
overgewichtpreventie, alcoholmisbruik, dementie, drugs, etc.)

De sociaal werker moet minimaal thuis zijn in de volgende gebieden:
 Motieven van gedrag van mensen (psychologie)
 Werking van netwerken en organisaties (bedrijfskunde)
 Invloed van politiek op beleid en het leven van mensen (maatschappijleer en bestuurskunde)
 Financiering van de publieke sector (economie)
 Hoe de gezondheidszorg werkt (geneeskunde)

Sociaal werk in de negentiende eeuw:
 Liefdadigheidswerk
 Gericht op armenzorg
 Vaak gedaan door vrijwilligers
 Sterk paternalistisch karakter (iemand anders neemt de beslissingen voor de ander)
 Veelal door de kerk en religieuze instellingen uitgevoerd

Maatschappelijk werk na de Tweede Wereldoorlog:
 Bestond voornamelijk uit wederopbouw
 Ontstaan van formele regelingen  van vrijwilligerszone naar professionele sector

Periode tussen 1965-1980:
 Emancipatie van groepen in achterstandsposities
 Opbouwwerk en verbeteren van achterstandswijken
 Komst van brede welzijnsorganisaties in de jaren ’90  werk moet meer gericht zijn op
efficiëntie en het behalen van doelen.

Tussen 1990-2005:
 Sterke mate van bemoeizorg: er-op-afgaan mentaliteit
 Ontstaan oggz (openbare geestelijke gezondheidszorg)
 Sociaal werker neemt beslissingen als het gaat om beschikbare hulp


Vanaf 2005:
 Vraaggericht werken
 Termen als eigen kracht en zelfredzaamheid komen naar voren