Aantekeningen Hoorcolleges Gerontologie jaar 1

Gerontologie Hoorcolleges


Inhoudsopgave

Week 45:................................................................................................................................................2
Hoorcollege 1: Inleiding in gerontologie.............................................................................................2
Week 46:................................................................................................................................................5
Hoorcollege 2: Complexe ouderenzorg..............................................................................................5
Week 47:................................................................................................................................................7
Hoorcollege 3: Visie op zorg...............................................................................................................7
Week 48:................................................................................................................................................9
Hoorcollege 4: Active ageing, eenzaamheid & rouw..........................................................................9
Week 50:..............................................................................................................................................11
Hoorcollege 5: Ouderen-problematiek.............................................................................................11
Week 51...............................................................................................................................................13
Hoorcollege 6: Geheugenproblemen................................................................................................13

,Week 45:
Hoorcollege 1: Inleiding in gerontologie

Klinisch redeneren bij ouderen

 Kennis nodig van:
- Demografische kenmerken
- Biologische, psychische, sociale en functionele veroudering en levensloop
- Ziekten, complicaties bij ouderen
- Geriatric giants (geriatrische syndromen: Dementie, Delier, Depressie)
- Multimorbiditeit en polyfarmacie


Gerontologie vs Geriatrie

 Gerontologie:
- De tak van wetenschap die het ouder worden bestudeert, zowel in lichamelijk,
maatschappelijk als in geestelijk opzicht
 Geriatrie:
- Een medisch specialisme, gericht op de zorg en behandeling van ouderen


Geriatrie

= Specialisme dat gericht is op ouderen met meerdere aandoeningen tegelijkertijd: ziektebeelden die
worden veroorzaakt door veroudering

 Comorbiditeit: er zijn meerdere aandoeningen/ziekten gerelateerd aan een (chronische)
ziekte (bijv. depressie bij dementie)
 Multimorbiditeit: er zijn meerdere aandoeningen/ziekten tegelijk aanwezig (bijv. parkinson
en incontinentie)


Vergrijzing en dubbele vergrijzing

 Vergrijzing: het aantal ouderen in de totale bevolking neemt toe
- Van 300.000 (in 1900) naar 3.200.000 (in 2018) 65-plussers
 Dubbele vergrijzing: binnen de groep 65-plussers neemt het deel 80-plussers toe
- Op 1 januari 2018 waren 779.000 mensen 80-plusser


Ontgroening en ontgrijzing

 Ontgroening: het aantal jongeren in de totale bevolking neemt af
 Ontgrijzing: het aantal ouderen in de totale bevolking neemt af




Levensverwachting

,  Voor de westerse bevolking: aanzienlijk toegenomen
 Begin van deze eeuw geleidelijke toename, zelfs van 90-plussers door oa. betere toegang tot
gezondheidszorg
 In de 21e eeuw krijgt de groep 65-plussers een groeiend aandeel in de bevolkingsopbouw
ten koste van het aandeel van de groep jongeren
 In 2020: percentage oud en jong in evenwicht, vanaf 2020: toename aantal ouderen
 Demografische verschuiving vraagt om nieuwe oplossingen, ook binnen de gezondheidszorg:
- Relevante ziekten/verschijnselen die samenhangen met ouder worden
- Naar schatting heeft 35% van de 65-plussers een vorm van hulp of verzorging nodig
- Normale veroudering, ziekten


Definitie Gezondheid uit 1948

 Gezondheid = een toestand van volledig lichamelijk, geestelijk en maatschappelijk
welbevinden en niet slechts de afwezigheid van ziekte of andere lichamelijke gebreken
 Discussie: wanneer is iemand nou écht volledig gezond?


Verschuiving in denken over gezondheid

 Van focus op ziekte en zorg naar focus op gezondheid en gedragszelfmanagement 
positieve gezondheid
 Niet het aanbod maar de zorgvraag is leidend
 Vraagt om een andere manier van werken
 Focus ligt veel meer op vroegsignalering, dus preventie


Definitie Gezondheid volgens Huber (2011)

 Gezondheid = het vermogen om zich aan te passen en een eigen regie te voeren in het licht
van sociale, psychische en emotionele uitdagingen van het leven.
- Flexibiliteit en zelfregie staan centraal, en gezondheid is geen stabiel eindpunt
 Mensen kunnen gezond zijn, naast het hebben van een ziekte.


Wezenlijke vraagstukken

 Verschuiving van ziekte-denken naar functieproblematiek/-behoud ( Healthy Ageing)
- Relevant te weten welke factoren bepalen dat somatische, psychische en sociale
functieproblemen zich voordoen
- In welke levensfase worden deze factoren van invloed?
- Bij wie is het effect het duidelijkst?
- Welke interventies kunnen worden toegepast en wanneer?
 Rol van hbo-verpleegkundige en klinisch redeneren




Functioneren

,  Functie: iets kunnen, over een functie beschikken om iets relevants te realiseren
 Functioneren is een essentiële rol in iemands leven  kunnen blijven bestaan, in leven
blijven
 Existentiële behoeften: eten, drinken, warmte, contact hebben
- Ontbreken hiervan  angst, stress en uiteindelijk de dood


Preventie en interventie

 Bevorderen van functiebehoud met als doel:
- Functieproblematiek uitstellen
- Beperken van de ernst van de gevolgen op relevante levensdomeinen (zoals emotionele
beleving en sociaal-maatschappelijk functioneren)
- Preventietijdvensters: voorkomen van functieverlies tijdens verschillende levensfases
door toepassing van preventieve (leefstijl)interventies ( zie boek)


Kwaliteit van leven

 Hoe kun en wil je ouder worden?
 In welke mate bemoeien burgers zich met elkaar?
- Niet bemoeien: “laisser faire”
- Preventie door wet- en regelgeving (bijv. rook/alcoholverbod)
 Een zo zelfstandig, autonoom mogelijk leven: een “waar” bestaan
- De wetenschap levert kennis over factoren die bijdragen aan het vergroten van kansen
op een “waar” bestaan
- Met beschikbare wetenschappelijke kennis  eigen keuzes maken die passen bij de
eigen omstandigheden


Koppeling KBS’en van verpleegkunde

 Persoonsgerichte zorg
 De kwaliteit van leven wordt beïnvloed door de effecten van de (chronische) ziekte op het
(dagelijks) functioneren en de symptoomlast
 Pijn die samengaat met de (chronische) ziekte zorgt ervoor dat andere klachten ontstaan: oa.
depressieve gevoelens, angst, slaapproblemen en verminderde zelfredzaamheid
 Dagelijkse activiteiten zelf kunnen organiseren en uitvoeren, en sociaal kunnen blijven
functioneren is belangrijk voor mensen
 Gezond of naar tevredenheid ouder worden is niet alleen een kwestie van al dan niet een
ziekte hebben en daarvoor behandeld worden


Ouderdom komt met…

 Ouder worden gaat gepaard met verandering/verliezen op lichamelijk, functioneel, cognitief
en sociaal vlak
- De vroege ouderdom: 65 tot75 jaar
- De late ouderdom: 75 jaar en ouder

Fysieke veroudering