Aantekeningen encyclopedie criminologie
Hoorcollege 1 - Wat is recht?
Rode draad cursus
- spanning tussen instrumentaliteit en rechtsbescherming: als we dmv juridische
maatregelen problemen in de samenleving willen oplossen, lopen we soms tegen morele
of feitelijke grenzen aan
- uitgangspunt van mens als een verantwoordelijk persoon, stelt grenzen aan het recht als
beleidsinstrument
→ voorbeeld = demonstratierecht, maar toch niet alle protesten kunnen worden geaccepteerd
(bijv op snelweg, hierdoor de instrumentaliteit om problemen op te lossen en rechtsbescherming
door vrijheid van meningsuiting op gespannen voet) of de toeslagenaffaire (uit parlementair
onderzoek kwam als conclusie ongekend onrecht: de commissie constateert dat de politieke
behoefte om de uitvoering van de toeslagen efficiënt in te richten en de politieke en
maatschappelijke wens om fraude te voorkomen, geleid hebben tot wet- en regelgeving en een
uitvoering daarvan, die het niet of nauwelijks toeliet om de individuele situatie van mensen recht
te doen, bijv als zij zonder kwade opzet een administratieve vergissing begingen) of de
empirical legal studies = ELS (voorziet de rechtspraktijk van de feiten en de kennis over
effectiviteit van rechtsregels en procedures, bijv over welke regels beter toepasbaar zijn voor
gebruikers, beter te handhaven zijn voor overheden, welke procedures voor welke geschillen
het meest effectief zijn)
tekst Fuller: mensen komen vast te zitten in een grot, kunnen niet zomaar worden gered dus
blijven er lang vastzitten, uiteindelijk loten ze om 1 iemand te vermoorden zodat de andere 4
deze persoon kunnen eten om te overleven.
aan tekst Fuller ligt een schema ten grondslag, 3 basisfuncties van de rechtsorde:
1. rechtszekerheid → echt afgaan op wat er in de wet staat, zekerheid en duidelijkheid voor
de burgers
- sociale vrede (orde), handhaven status quo
- dwang: geweldsmonopolie, verbod eigenrichting
- duidelijke wetten en betrouwbare rechters
2. rechtvaardigheid → dingen moeten eerlijk zijn
- een gelijke mate van zorg en respect
- kaders voor emancipatie: vrijheid, gelijkheid, broederschap
- rechtvaardige wetten en wijze rechters
3. doelmatigheid → het recht op een wetenschappelijke manier benaderen, dus willen
weten wat de effecten zijn van regels en hoe we voor een zo goed mogelijke effectiviteit
kunnen zorgen
- maatschappelijk nut
- sturing dmv prikkels
- een efficiënte en pragmatische rechtsbedeling
Bij welke basisfunctie leg je het accent?
1a. Rechtspositivisme (hoort dus bij rechtszekerheid)
- recht is wat in de rechtsbronnen staat, dus grammaticale interpretatie
, - rechtsbronnen: de wet, jurisprudentie, gewoonterecht, verdragen
- met behulp van de rechtsbronnen kunnen we identificeren wat geldend recht is
- kan geldend recht onwenselijk of immoreel zijn? JA
- rechters moeten voorspelbaar zijn; blijven in de regel dichtbij de letter van de wet
2a. Natuurrecht (hoort dus bij rechtvaardigheid) (recht in verbinding met de moraal)
- recht is wat in overeenstemming is met wat onveranderlijk goed en rechtvaardig is
- een wet die strijdig is met fundamentele eisen van gerechtigheid is geen geldend recht,
dus dan is het geen wet
2b. Constructivisme (hoort dus bij rechtvaardigheid) (recht in verbinding met de moraal)
- er is meer recht dan in de rechtsbronnen staat; ook achterliggende waarden, idealen en
beginselen behoren tot het geldende recht, daar moet ook naar worden gekeken, dus
geen grammaticale interpretatie
- recht is een dynamisch fenomeen; de idealen van de samenleving ontvouwen zich in het
recht
- rechters zijn actief betrokken bij de rechtsontwikkeling; zij kijken niet alleen naar de letter
van de wet, maar ook naar achterliggende doelen
3. Pragmatisme/rechtsrealisme (hoort dus bij doelmatigheid)
- recht vaak ambigu (kan meerdere betekenissen hebben), contradicties in het recht, vage
termen → laat meerdere oplossingen toe, heel erg contextafhankelijk welke oplossing de
rechter kiest, er is daarom niet 1 juist antwoord
- rechters gebruiken de wet vooral als een hulpmiddel om een sociaal en maatschappelijk
wenselijk antwoord te kunnen geven, niet als een doel op zich
- propageren een meer wetenschappelijke benadering van het recht (vergelijk met ELS)
- anders dan de rechter in Fullers voorbeeld: vaak progressief
Kritiek commissie over toeslagenaffaire:
- voornamelijk kritiek vanwege het uitgangspunt rechtvaardigheid, omdat er een uitvoering
in stand is gehouden die niet rechtstreeks uit de wet volgde en dus is de functie van
rechtsbescherming voor de burgers vervallen. Ook het wegredeneren van de algemene
beginselen van behoorlijk bestuur heeft de commissie daarom geraakt
- ook kwam er kritiek van Sommer omdat er volgens hem sprake was van willekeur, dat is
dan voornamelijk vanwege het uitgangspunt rechtszekerheid
Bij ideologie/framing wordt taal veelal gebruikt om tot een specifieke interpretatie van de
werkelijkheid te komen, om zodoende het publiek van de jusitheid van deze boodschap te
overtuigen.
Framing
- belangrijk inzicht: taal niet een neutraal instrument, het frame kan een flink sturende
werking hebben
- spanningsverhouding tussen framing en verantwoordelijk rechtssubject (eigenlijk word je
een beetje gemanipuleerd)
, - voorbeelden, de linker klinkt veel positiever dan de rechter:
- meldpunt vs kliklijn
- sociaal leenstelsel vs schuldstelsel
- prominent vs mastodont
- kritisch vs cynisch/zuur
- vrijheidsstrijder vs terrorist
- recht van de patiënt kiezen vs marktwerking in de zorg
- klassieke opvattingen vs ouderwetse opvattingen
→ 11 framingmechanismen:
1. headlines and kickers
2. subheads
3. photographs
4. photo captions
5. leads
6. selection of sources or affilations
7. selection of quotes
8. pull quotes
9. logos
10.statistics, charts and graphs
11.concluding statements or paragraphs of articles
Ideologie - kenmerken:
- systeem van met elkaar samenhangende ideeën, inzichten en waarden
- groepen mensen begrijpen zichzelf en hun positie in de samenleving aan de hand van
dit systeem van ideeën
- sommige inzichten/begrippen binnen dit systeem zijn pertinent onjuist of een vertekening
van de werkelijkheid, maar dat is eigenlijk ook stiekem de bedoeling
- ideologie heeft verborgen functies:
- een bepaalde positie in de wereld te claimen (bijv Venetië wordt als stad door
kunstwerken voorgesteld als vredestichter, terwijl vanuit historisch oogpunt de
stad vaak een agressor was)
Hoorcollege 1 - Wat is recht?
Rode draad cursus
- spanning tussen instrumentaliteit en rechtsbescherming: als we dmv juridische
maatregelen problemen in de samenleving willen oplossen, lopen we soms tegen morele
of feitelijke grenzen aan
- uitgangspunt van mens als een verantwoordelijk persoon, stelt grenzen aan het recht als
beleidsinstrument
→ voorbeeld = demonstratierecht, maar toch niet alle protesten kunnen worden geaccepteerd
(bijv op snelweg, hierdoor de instrumentaliteit om problemen op te lossen en rechtsbescherming
door vrijheid van meningsuiting op gespannen voet) of de toeslagenaffaire (uit parlementair
onderzoek kwam als conclusie ongekend onrecht: de commissie constateert dat de politieke
behoefte om de uitvoering van de toeslagen efficiënt in te richten en de politieke en
maatschappelijke wens om fraude te voorkomen, geleid hebben tot wet- en regelgeving en een
uitvoering daarvan, die het niet of nauwelijks toeliet om de individuele situatie van mensen recht
te doen, bijv als zij zonder kwade opzet een administratieve vergissing begingen) of de
empirical legal studies = ELS (voorziet de rechtspraktijk van de feiten en de kennis over
effectiviteit van rechtsregels en procedures, bijv over welke regels beter toepasbaar zijn voor
gebruikers, beter te handhaven zijn voor overheden, welke procedures voor welke geschillen
het meest effectief zijn)
tekst Fuller: mensen komen vast te zitten in een grot, kunnen niet zomaar worden gered dus
blijven er lang vastzitten, uiteindelijk loten ze om 1 iemand te vermoorden zodat de andere 4
deze persoon kunnen eten om te overleven.
aan tekst Fuller ligt een schema ten grondslag, 3 basisfuncties van de rechtsorde:
1. rechtszekerheid → echt afgaan op wat er in de wet staat, zekerheid en duidelijkheid voor
de burgers
- sociale vrede (orde), handhaven status quo
- dwang: geweldsmonopolie, verbod eigenrichting
- duidelijke wetten en betrouwbare rechters
2. rechtvaardigheid → dingen moeten eerlijk zijn
- een gelijke mate van zorg en respect
- kaders voor emancipatie: vrijheid, gelijkheid, broederschap
- rechtvaardige wetten en wijze rechters
3. doelmatigheid → het recht op een wetenschappelijke manier benaderen, dus willen
weten wat de effecten zijn van regels en hoe we voor een zo goed mogelijke effectiviteit
kunnen zorgen
- maatschappelijk nut
- sturing dmv prikkels
- een efficiënte en pragmatische rechtsbedeling
Bij welke basisfunctie leg je het accent?
1a. Rechtspositivisme (hoort dus bij rechtszekerheid)
- recht is wat in de rechtsbronnen staat, dus grammaticale interpretatie
, - rechtsbronnen: de wet, jurisprudentie, gewoonterecht, verdragen
- met behulp van de rechtsbronnen kunnen we identificeren wat geldend recht is
- kan geldend recht onwenselijk of immoreel zijn? JA
- rechters moeten voorspelbaar zijn; blijven in de regel dichtbij de letter van de wet
2a. Natuurrecht (hoort dus bij rechtvaardigheid) (recht in verbinding met de moraal)
- recht is wat in overeenstemming is met wat onveranderlijk goed en rechtvaardig is
- een wet die strijdig is met fundamentele eisen van gerechtigheid is geen geldend recht,
dus dan is het geen wet
2b. Constructivisme (hoort dus bij rechtvaardigheid) (recht in verbinding met de moraal)
- er is meer recht dan in de rechtsbronnen staat; ook achterliggende waarden, idealen en
beginselen behoren tot het geldende recht, daar moet ook naar worden gekeken, dus
geen grammaticale interpretatie
- recht is een dynamisch fenomeen; de idealen van de samenleving ontvouwen zich in het
recht
- rechters zijn actief betrokken bij de rechtsontwikkeling; zij kijken niet alleen naar de letter
van de wet, maar ook naar achterliggende doelen
3. Pragmatisme/rechtsrealisme (hoort dus bij doelmatigheid)
- recht vaak ambigu (kan meerdere betekenissen hebben), contradicties in het recht, vage
termen → laat meerdere oplossingen toe, heel erg contextafhankelijk welke oplossing de
rechter kiest, er is daarom niet 1 juist antwoord
- rechters gebruiken de wet vooral als een hulpmiddel om een sociaal en maatschappelijk
wenselijk antwoord te kunnen geven, niet als een doel op zich
- propageren een meer wetenschappelijke benadering van het recht (vergelijk met ELS)
- anders dan de rechter in Fullers voorbeeld: vaak progressief
Kritiek commissie over toeslagenaffaire:
- voornamelijk kritiek vanwege het uitgangspunt rechtvaardigheid, omdat er een uitvoering
in stand is gehouden die niet rechtstreeks uit de wet volgde en dus is de functie van
rechtsbescherming voor de burgers vervallen. Ook het wegredeneren van de algemene
beginselen van behoorlijk bestuur heeft de commissie daarom geraakt
- ook kwam er kritiek van Sommer omdat er volgens hem sprake was van willekeur, dat is
dan voornamelijk vanwege het uitgangspunt rechtszekerheid
Bij ideologie/framing wordt taal veelal gebruikt om tot een specifieke interpretatie van de
werkelijkheid te komen, om zodoende het publiek van de jusitheid van deze boodschap te
overtuigen.
Framing
- belangrijk inzicht: taal niet een neutraal instrument, het frame kan een flink sturende
werking hebben
- spanningsverhouding tussen framing en verantwoordelijk rechtssubject (eigenlijk word je
een beetje gemanipuleerd)
, - voorbeelden, de linker klinkt veel positiever dan de rechter:
- meldpunt vs kliklijn
- sociaal leenstelsel vs schuldstelsel
- prominent vs mastodont
- kritisch vs cynisch/zuur
- vrijheidsstrijder vs terrorist
- recht van de patiënt kiezen vs marktwerking in de zorg
- klassieke opvattingen vs ouderwetse opvattingen
→ 11 framingmechanismen:
1. headlines and kickers
2. subheads
3. photographs
4. photo captions
5. leads
6. selection of sources or affilations
7. selection of quotes
8. pull quotes
9. logos
10.statistics, charts and graphs
11.concluding statements or paragraphs of articles
Ideologie - kenmerken:
- systeem van met elkaar samenhangende ideeën, inzichten en waarden
- groepen mensen begrijpen zichzelf en hun positie in de samenleving aan de hand van
dit systeem van ideeën
- sommige inzichten/begrippen binnen dit systeem zijn pertinent onjuist of een vertekening
van de werkelijkheid, maar dat is eigenlijk ook stiekem de bedoeling
- ideologie heeft verborgen functies:
- een bepaalde positie in de wereld te claimen (bijv Venetië wordt als stad door
kunstwerken voorgesteld als vredestichter, terwijl vanuit historisch oogpunt de
stad vaak een agressor was)
