Hoorcollege Pedagogiek
Hoorcollege 4.1: Inleiding en geschiedenis van het
maatschappelijk opvoeden
Inleiding op opvoedondersteuning
Opvoedondersteuning -> ondersteuning aan ouders, gericht op het
herkennen en verhelpen van problemen bij het kind en/of in het
opvoedsysteem
Pedagogische ‘’Civil society’’ (PCS)
- Vrijwillige verbanden en onderlinge betrokkenheid die bijdragen aan
opvoeden en opgroeien, juist door het gewone opvoeden te
versterken. PCS verwijst naar informele netwerken van burgers,
zoals familie, buren, vrijwilligers en verenigingen.
Maatschappelijk opvoeden (anno 2025): De PCS
- Door toenemend individualisme -> minder maatschappelijk
opvoeden via traditionele steunstructuren en netwerken
- Maar niet minder behoefte aan informele opvoedsteun! Officiële
instanties zijn niet altijd een juiste vervanging voor ‘’het eigen
netwerk’’
- Nieuw jeugd- en gezinsbeleid: versterken van rol mede-opvoeders
en benadrukken collectieve verantwoordelijkheid
- PCS verwijst naar vrijwillige verenigingen van organisaties en
burgers buiten formele instanties, de overheid en het bedrijfsleven
- Sterke PCS: positieve invloed opvoedklimaat
Waarom de PCS?
- Steun bij onzekerheden, vragen of problemen in de opvoeding
- Praktische hulp bieden aan ouders die daar behoefte aan hebben
- Vanzelfsprekende bron van (ervarings)kennis en kunde
- Zorg voor sociale steun en zelfvertrouwen bij ouders
o Positieve invloed kinderen
o Positieve invloed ouders
- Bijdrage aan preventie en vroegsignalering -> minder snel
inschakelen instanties of zwaardere vormen van jeugdhulp
o Beter voor kind (en op lange termijn goedkoper)
,
,Emotionele steun: het tonen van medeleven, begrip en troost.
- Bv: Iemand een luisterend oor bieden
Instrumentele steun: praktische hulp of dienst aanbieden.
- Bv: Iemand helpen met boodschappen doen of klus in huis
Informationele steun: advies, informatie of tips geven om een
probleem op te lossen.
- Bv: uitleg geven over hoe je een formulier moet invullen
Normatieve steun: steun die bestaat uit sociale normen en
verwachtingen, zoals aanmoediging om bepaald gedrag te volgen.
- Bv: ouders die hun kind stimuleren om goed te presteren op
school.
Maatschappelijk opvoeden: hoe modern is de PCS?
Maatschappelijk opvoeden -> Opvoeden niet alleen gericht op optimale
ontwikkeling kind, maar kind en opvoeding ook zien als onderdeel
samenleving -> wisselwerking:
- Samenleving ondersteunt het opvoeden
- Goede opvoeding ondersteunt de samenleving
Opvoedingsadviezen in Nederland van 1600-2000
- Ideeën over wat goede opvoeding is -> tijds- en cultuurgebonden
(normen, waarden, praktische aspecten)
- ‘’Vraag’’ om bepaald type burgers!
- Kennis over de geschiedenis van opvoeden helpt daarmee om
adviezen over opvoeding:
, o …. Te doorzien: je herkent waar bepaalde adviezen vandaan
komen en welke ideeën eraan ten grondslag liggen
o …. Te relativeren: je beseft dat opvoednormen veranderen
door de tijd, waardoor je adviezen niet als absolute waarheid
hoeft te zien
o …. Te bekritiseren: je kunt beter inschatten of een advies echt
onderbouwd is of gebaseerd op verouderde of eenzijdige
opvattingen
o …. Of juist te verstevigen en onderbouwen: als een advies
aansluit bij bewezen of duurzame opvoedpraktijken, kun je het
met historische kennis extra kracht geven.
Kort gezegd maakt kennis over opvoedopvattingen van vroeger het
mogelijk ideeën van onze eigen tijd van een afstandje te bekijken, en een
eigen visie op deze ideeën te ontwikkelen
Wat weten we over het verleden (<1600)?
- Kennis over opvoeding vanaf de late middeleeuwen
- Genegenheid en bewust opvoeden van alle tijden
o Genegenheid: een gevoel van warme, liefdevolle
betrokkenheid of sympathie voor iemand. Het is een vorm van
emotionele verbondenheid, vaak zonder dat het romantisch
hoeft te zijn.
- Opvattingen over ‘’goed’’ opvoeden verschillen per tijdperk
- Na middeleeuwen:
o Kennis via div. media*
o Meningen en adviezen (bv. Opvoedboeken*)
De Gouden Eeuw (1600-1700): (17e eeuw)
- Opvoeddoel: vrome en deugdzame burgers
o Religie (#1)
o Eerlijkheid
o Bescheidenheid
o Hulpvaardigheid
- Maar ook: Kerken en stadsbestuur financierden weeshuizen en
scholen
- (wederkerig) maatschappelijk opvoeden dus!
- Betrokken maar patriarchale vaders
- Eigenwijze moeders
- Kinderen gewaardeerd en begrepen (v.n. rijke gezinnen);
, - Meeste kinderen kort naar school: Opvoeding gebeurde ook door
werkgevers (vanaf ca. 12 jaar)
Belang van een goede opvoeding in de Gouden Eeuw:
‘’Indien de Jonckheydt niet en deugt en geeft de schult niet aan de jeugt.
De vader selfs verdient de straf. Die haer geen beter les en gaf.’’ ~ Jacob
Cats
- Wanneer het kind zich niet gedraagt komt dit door de opvoeding die
de ouders (vader) gaf.
Verlichting (1700-1800): (18e eeuw)
- Opvoeddoel: Harde werkers en brave burgers grootbrengen
- Beïnvloed door economisch verval en politieke onrust
- Verlichtingsdenken: minder nadruk op religie, meer op kennis en
vooruitgang. Men hoefde zich niet neer te leggen bij haar lot.
- Volksopvoeding: niet alleen kinderen, het hele volk (m.n. armen)
moest worden opgevoed (‘’Beschaafd’’ gemaakt)
- Maatschappelijk opvoeden: ook nadruk op verantwoordelijkheid
volgende generatie
- Hoofdrol in de opvoeding ineens voor moeder -> ‘’Natuurlijke’’
vrouwelijke aanleg (Betje Wolff)
Belang van gehoorzaamheid in de Verlichting:
~ Van Alphen
Hoorcollege 4.1: Inleiding en geschiedenis van het
maatschappelijk opvoeden
Inleiding op opvoedondersteuning
Opvoedondersteuning -> ondersteuning aan ouders, gericht op het
herkennen en verhelpen van problemen bij het kind en/of in het
opvoedsysteem
Pedagogische ‘’Civil society’’ (PCS)
- Vrijwillige verbanden en onderlinge betrokkenheid die bijdragen aan
opvoeden en opgroeien, juist door het gewone opvoeden te
versterken. PCS verwijst naar informele netwerken van burgers,
zoals familie, buren, vrijwilligers en verenigingen.
Maatschappelijk opvoeden (anno 2025): De PCS
- Door toenemend individualisme -> minder maatschappelijk
opvoeden via traditionele steunstructuren en netwerken
- Maar niet minder behoefte aan informele opvoedsteun! Officiële
instanties zijn niet altijd een juiste vervanging voor ‘’het eigen
netwerk’’
- Nieuw jeugd- en gezinsbeleid: versterken van rol mede-opvoeders
en benadrukken collectieve verantwoordelijkheid
- PCS verwijst naar vrijwillige verenigingen van organisaties en
burgers buiten formele instanties, de overheid en het bedrijfsleven
- Sterke PCS: positieve invloed opvoedklimaat
Waarom de PCS?
- Steun bij onzekerheden, vragen of problemen in de opvoeding
- Praktische hulp bieden aan ouders die daar behoefte aan hebben
- Vanzelfsprekende bron van (ervarings)kennis en kunde
- Zorg voor sociale steun en zelfvertrouwen bij ouders
o Positieve invloed kinderen
o Positieve invloed ouders
- Bijdrage aan preventie en vroegsignalering -> minder snel
inschakelen instanties of zwaardere vormen van jeugdhulp
o Beter voor kind (en op lange termijn goedkoper)
,
,Emotionele steun: het tonen van medeleven, begrip en troost.
- Bv: Iemand een luisterend oor bieden
Instrumentele steun: praktische hulp of dienst aanbieden.
- Bv: Iemand helpen met boodschappen doen of klus in huis
Informationele steun: advies, informatie of tips geven om een
probleem op te lossen.
- Bv: uitleg geven over hoe je een formulier moet invullen
Normatieve steun: steun die bestaat uit sociale normen en
verwachtingen, zoals aanmoediging om bepaald gedrag te volgen.
- Bv: ouders die hun kind stimuleren om goed te presteren op
school.
Maatschappelijk opvoeden: hoe modern is de PCS?
Maatschappelijk opvoeden -> Opvoeden niet alleen gericht op optimale
ontwikkeling kind, maar kind en opvoeding ook zien als onderdeel
samenleving -> wisselwerking:
- Samenleving ondersteunt het opvoeden
- Goede opvoeding ondersteunt de samenleving
Opvoedingsadviezen in Nederland van 1600-2000
- Ideeën over wat goede opvoeding is -> tijds- en cultuurgebonden
(normen, waarden, praktische aspecten)
- ‘’Vraag’’ om bepaald type burgers!
- Kennis over de geschiedenis van opvoeden helpt daarmee om
adviezen over opvoeding:
, o …. Te doorzien: je herkent waar bepaalde adviezen vandaan
komen en welke ideeën eraan ten grondslag liggen
o …. Te relativeren: je beseft dat opvoednormen veranderen
door de tijd, waardoor je adviezen niet als absolute waarheid
hoeft te zien
o …. Te bekritiseren: je kunt beter inschatten of een advies echt
onderbouwd is of gebaseerd op verouderde of eenzijdige
opvattingen
o …. Of juist te verstevigen en onderbouwen: als een advies
aansluit bij bewezen of duurzame opvoedpraktijken, kun je het
met historische kennis extra kracht geven.
Kort gezegd maakt kennis over opvoedopvattingen van vroeger het
mogelijk ideeën van onze eigen tijd van een afstandje te bekijken, en een
eigen visie op deze ideeën te ontwikkelen
Wat weten we over het verleden (<1600)?
- Kennis over opvoeding vanaf de late middeleeuwen
- Genegenheid en bewust opvoeden van alle tijden
o Genegenheid: een gevoel van warme, liefdevolle
betrokkenheid of sympathie voor iemand. Het is een vorm van
emotionele verbondenheid, vaak zonder dat het romantisch
hoeft te zijn.
- Opvattingen over ‘’goed’’ opvoeden verschillen per tijdperk
- Na middeleeuwen:
o Kennis via div. media*
o Meningen en adviezen (bv. Opvoedboeken*)
De Gouden Eeuw (1600-1700): (17e eeuw)
- Opvoeddoel: vrome en deugdzame burgers
o Religie (#1)
o Eerlijkheid
o Bescheidenheid
o Hulpvaardigheid
- Maar ook: Kerken en stadsbestuur financierden weeshuizen en
scholen
- (wederkerig) maatschappelijk opvoeden dus!
- Betrokken maar patriarchale vaders
- Eigenwijze moeders
- Kinderen gewaardeerd en begrepen (v.n. rijke gezinnen);
, - Meeste kinderen kort naar school: Opvoeding gebeurde ook door
werkgevers (vanaf ca. 12 jaar)
Belang van een goede opvoeding in de Gouden Eeuw:
‘’Indien de Jonckheydt niet en deugt en geeft de schult niet aan de jeugt.
De vader selfs verdient de straf. Die haer geen beter les en gaf.’’ ~ Jacob
Cats
- Wanneer het kind zich niet gedraagt komt dit door de opvoeding die
de ouders (vader) gaf.
Verlichting (1700-1800): (18e eeuw)
- Opvoeddoel: Harde werkers en brave burgers grootbrengen
- Beïnvloed door economisch verval en politieke onrust
- Verlichtingsdenken: minder nadruk op religie, meer op kennis en
vooruitgang. Men hoefde zich niet neer te leggen bij haar lot.
- Volksopvoeding: niet alleen kinderen, het hele volk (m.n. armen)
moest worden opgevoed (‘’Beschaafd’’ gemaakt)
- Maatschappelijk opvoeden: ook nadruk op verantwoordelijkheid
volgende generatie
- Hoofdrol in de opvoeding ineens voor moeder -> ‘’Natuurlijke’’
vrouwelijke aanleg (Betje Wolff)
Belang van gehoorzaamheid in de Verlichting:
~ Van Alphen
