Week 1 opzet en voorbedachte raad
Wettelijke opzet vormen
a. Opzettelijk:
i. “Hij die opzettelijk door valse alarmkreten of signalen de rust verstoort” (art. 142 Sr)
b. Oogmerk:
i. “Hij die een lijk begraaft, verbrandt, vernietigt, verbergt, wegvoert of wegmaakt, met het
oogmerk om het feit of de oorzaak van het overlijden, dan wel van het dood ter wereld
komen te verhelen” (art. 151 Sr)
c. Wetende dat, wist, wetenschap:
i. “hij die een goed verwerft, voorhanden heeft of overdraagt, …terwijl hij ten tijde van de..
recht wist dat het een door misdrijf verkregen goed betrof” (art. 416 bis Sr)
d. Ingeblikt:
i. “Hij die in het openbaar, mondeling of bij geschrift of afbeelding, tot enig strafbaar feit of tot
gewelddadig optreden tegen het openbaar gezag opruit ” (art. 131 Sr)
Gradaties van opzet
1. Dolus directus: zuiver of vol opzet
a. Definitie: willens en wetens handelen
b. Nadruk op de wil: wil is primair gericht op het gevolg
i. Kelk (Materieel Strafrecht 2005): ‘Met het volle besef van zijn eigen wil en van de strekking
van zijn handelen die in het verlengde van de wil is gelegen’
c. Bijv. A schiet B dood: A weet dat met het schieten op B, B om het leven zal worden
gebracht, en dat is ook het gevolg dat hij primair beoogt.
2. Dolus indirectus: noodzakelijkheids- of zekerheidsbewustzijn
a. Definitie: het gevolg is niet primair gewild, maar wel het noodzakelijke gevolg van zijn
handelen
b. Bijv. Thomas van Bremerhaven
i.‘Menschen wilde hij doden, menschen heeft hij gedood. En al heeft zoo iemand den dood
van het slachtoffer niet gewenscht , hij heeft den dood van menschen gewild.’ (Modderman
in H.J. Smidt, 1891, p. 121).
3. Dolus eventualis: voorwaardelijk opzet of kansopzet
a. Ondergrens van opzet
i. Volstaat als bewijs van ‘opzettelijk’, ‘wetende dat’ en ingeblikt opzet
ii. Onvoldoende voor bewijs ‘oogmerk’
b. Plaatsbepaling
i. Modderman 1886: ‘Dat noem ik geen bewuste schuld meer, maar voorwaardelijk opzet
(...), dan vraag ik niet of hij de voorziene uitkomst heeft gewenscht, maar zeg ik dat hij ze
gewild heeft’
i. A stuurt B een vergiftigde taart. Hij realiseert zich dat de huisgenoot C hoogstwaarschijnlijk
ook van de taart zal eten, maar wijzigt zijn plan niet. C eet van de taart en sterft.
c. Definitie: het bewust aanvaarden van de aanmerkelijke kans
,i. HR 20 februari 2007, NJ 2007/313 (HIV-I)
Voorwaardelijk opzet is het bewust aanvaarden van de aanmerkelijke kans:
Stappenplan
Aanmerkelijke kans (r.o. 3.6 HIV I blz 535)
a. Afhankelijk van de omstandigheden van het geval
i. Aard van de gedraging en omstandigheden waaronder deze is verricht
b. Niet afhankelijk van de aard van het gevolg
i. Kans die naar algemene ervaringsregels aanmerkelijk is te achten
ii. Reële niet onwaarschijnlijke mogelijkheid (deze zin staat niet in arrest)
Bewust (r.o. 3.6 HIV I 535/536)
a. Wetenschap van de aanmerkelijke kans
i. Aanwezig bij de verdachte; of
ii. Bij hem aanwezig verondersteld (criteriumfiguur)
Aanvaarden (r.o. 3.6 HIV I blz 536)
a. Enkele wetenschap is onvoldoende
b. Vaststelling aanvaarding
i. Verklaring van de verdachte
ii. Getuigenverklaringen
iii. Feitelijke omstandigheden van het geval
- Aard van de gedraging en omstandigheden waaronder deze is verricht
- Uiterlijke verschijningsvorm, behoudens contra-indicaties (vgl. HR Porsche)
Voorbedachte raad: plaatsbepaling
1. Geen opzet gradatie
a. Strafverzwarende omstandigheid, van een minder zwaar gronddelict
b. Vb. Moord (art. 289 Sr) of zware mishandeling met voorbedachte raad (art. 303 Sr)
2. Ontwikkeling van voorbedachte raad
a. Memorie van toelichting 1886: ‘Een tijdstip van kalm overleg, van bedaard nadenken;
het tegenovergestelde van ogenblikkelijke gemoedsopwelling’.
i. Kwaliteit van het opzet, maar geen bijzondere, slechte motieven
ii. Dus niet beperkt tot bepaalde gradaties van opzet, kan ook samengaan met
voorwaardelijke opzet.
b. Rechtspraak tot 2012
i. Nadruk geleidelijk verschoven van daadwerkelijk nadenken of zich rekenschap geven naar
tijd en gelegenheid daartoe
ii. Tijdsverloop hoefde niet lang te zijn
iii. Kon ook tijdens de gewelddadige handelingen
iv. Invulling erg ruim, rechtsgrond voor strafverzwaring niet altijd evident
, Voorbedachte raad II HR 5 november 2013,NJ 2014/157
Verdachte moet zich gedurende enige tijd hebben kunnen beraden op het te nemen of
genomen besluit én hij moet niet hebben gehandeld in een ogenblikkelijke
gemoedsopwelling. (r.o. 2.3 voorbedachte raad)
a. Objectieve aanwijzing voorbedachte raad = voldoende tijd om zich te beraden. (r.o.
2.3 voorbedachte raad)
2. Contra-indicaties, o.a. (r.o. 2.3 voorbedachte raad)
a. Omstandigheid dat wordt gehandeld in hevige drift;
b. Slechts sprake van een korte tijdspanne tussen besluit en uitvoering;
c. Gelegenheid tot beraad pas eerst tijdens de uitvoering van het besluit ontstaat.
Week 2 Culpa en roekeloosheid
Definitie van Culpa
HR 15 oktober 2024, NJ 2025/72 (Schuld idzv art. 6 WVW 1994)
a. Schuld: verwijtbare aanmerkelijke onvoorzichtigheid’ (eerste zin blz 1 HR
Schuld)
b. Afhankelijk van de concretisering in t.l.l., geheel van de gedragingen van verdachte
en de overige omstandigheden van het geval. (2.6.1 HR Schuld)
1. Algemeen: aanmerkelijke onvoorzichtigheid
a. Objectieve zijde van culpa
b. De dader had anders moeten handelen = normatief (vermijdbaarheid)
i.= vermijdbaarheid van het gevolg
2. Onvoorzichtigheid
a. Is het gedrag onvoorzichtig?
i. In strijd met normen/zorgplichten/voorschriften/etc.?
ii. Is het gedrag wederrechtelijk?
iii.Let op! In geval van rechtvaardigingsgrond is geen sprake van onvoorzichtigheid
3. Aanmerkelijk
a. Is het gedrag ook aanmerkelijk onvoorzichtig?
i. Hoeveelheid normen, ernst normen, Garantenstellung (r.o. 3-4 & 9 HR Schuld in Noot=
Garantenstellung), geoorloofd risico
b. Criteriumfiguur: had een normaal redelijk denkend mens het beter gedaan (culpa
lata)? (r.o. 2.6.1 & 6.11 HR Schuld idzv art. 6)
ii. Dus niet: had supermens het beter gedaan (culpa levis)? (r.o. 2.5. HR Schuld: “de
meeste kundige, de meest voorzichtige mensch”)
● HR Schuld idzv art. 6 WVW 1994: Verder verdient opmerking dat niet al uit de ernst
van de gevolgen van verkeersgedrag dat in strijd is met één of meer wettelijke
gedragsregels in het verkeer, kan worden afgeleid dat sprake is van schuld in de hier
bedoelde zin (r.o. 2.6.2. HR Schuld)
● Van Kempen: hoewel criteriumfiguur van de Hoge Raad menselijker oogt, past een
criteriumfiguur die binnen de kaders van rechtsnormen beter past bij het systeem van
het strafrecht (r.o. 3 t/m 13 van de Noot Van Kempen, deze zin staat in 13)
Wettelijke opzet vormen
a. Opzettelijk:
i. “Hij die opzettelijk door valse alarmkreten of signalen de rust verstoort” (art. 142 Sr)
b. Oogmerk:
i. “Hij die een lijk begraaft, verbrandt, vernietigt, verbergt, wegvoert of wegmaakt, met het
oogmerk om het feit of de oorzaak van het overlijden, dan wel van het dood ter wereld
komen te verhelen” (art. 151 Sr)
c. Wetende dat, wist, wetenschap:
i. “hij die een goed verwerft, voorhanden heeft of overdraagt, …terwijl hij ten tijde van de..
recht wist dat het een door misdrijf verkregen goed betrof” (art. 416 bis Sr)
d. Ingeblikt:
i. “Hij die in het openbaar, mondeling of bij geschrift of afbeelding, tot enig strafbaar feit of tot
gewelddadig optreden tegen het openbaar gezag opruit ” (art. 131 Sr)
Gradaties van opzet
1. Dolus directus: zuiver of vol opzet
a. Definitie: willens en wetens handelen
b. Nadruk op de wil: wil is primair gericht op het gevolg
i. Kelk (Materieel Strafrecht 2005): ‘Met het volle besef van zijn eigen wil en van de strekking
van zijn handelen die in het verlengde van de wil is gelegen’
c. Bijv. A schiet B dood: A weet dat met het schieten op B, B om het leven zal worden
gebracht, en dat is ook het gevolg dat hij primair beoogt.
2. Dolus indirectus: noodzakelijkheids- of zekerheidsbewustzijn
a. Definitie: het gevolg is niet primair gewild, maar wel het noodzakelijke gevolg van zijn
handelen
b. Bijv. Thomas van Bremerhaven
i.‘Menschen wilde hij doden, menschen heeft hij gedood. En al heeft zoo iemand den dood
van het slachtoffer niet gewenscht , hij heeft den dood van menschen gewild.’ (Modderman
in H.J. Smidt, 1891, p. 121).
3. Dolus eventualis: voorwaardelijk opzet of kansopzet
a. Ondergrens van opzet
i. Volstaat als bewijs van ‘opzettelijk’, ‘wetende dat’ en ingeblikt opzet
ii. Onvoldoende voor bewijs ‘oogmerk’
b. Plaatsbepaling
i. Modderman 1886: ‘Dat noem ik geen bewuste schuld meer, maar voorwaardelijk opzet
(...), dan vraag ik niet of hij de voorziene uitkomst heeft gewenscht, maar zeg ik dat hij ze
gewild heeft’
i. A stuurt B een vergiftigde taart. Hij realiseert zich dat de huisgenoot C hoogstwaarschijnlijk
ook van de taart zal eten, maar wijzigt zijn plan niet. C eet van de taart en sterft.
c. Definitie: het bewust aanvaarden van de aanmerkelijke kans
,i. HR 20 februari 2007, NJ 2007/313 (HIV-I)
Voorwaardelijk opzet is het bewust aanvaarden van de aanmerkelijke kans:
Stappenplan
Aanmerkelijke kans (r.o. 3.6 HIV I blz 535)
a. Afhankelijk van de omstandigheden van het geval
i. Aard van de gedraging en omstandigheden waaronder deze is verricht
b. Niet afhankelijk van de aard van het gevolg
i. Kans die naar algemene ervaringsregels aanmerkelijk is te achten
ii. Reële niet onwaarschijnlijke mogelijkheid (deze zin staat niet in arrest)
Bewust (r.o. 3.6 HIV I 535/536)
a. Wetenschap van de aanmerkelijke kans
i. Aanwezig bij de verdachte; of
ii. Bij hem aanwezig verondersteld (criteriumfiguur)
Aanvaarden (r.o. 3.6 HIV I blz 536)
a. Enkele wetenschap is onvoldoende
b. Vaststelling aanvaarding
i. Verklaring van de verdachte
ii. Getuigenverklaringen
iii. Feitelijke omstandigheden van het geval
- Aard van de gedraging en omstandigheden waaronder deze is verricht
- Uiterlijke verschijningsvorm, behoudens contra-indicaties (vgl. HR Porsche)
Voorbedachte raad: plaatsbepaling
1. Geen opzet gradatie
a. Strafverzwarende omstandigheid, van een minder zwaar gronddelict
b. Vb. Moord (art. 289 Sr) of zware mishandeling met voorbedachte raad (art. 303 Sr)
2. Ontwikkeling van voorbedachte raad
a. Memorie van toelichting 1886: ‘Een tijdstip van kalm overleg, van bedaard nadenken;
het tegenovergestelde van ogenblikkelijke gemoedsopwelling’.
i. Kwaliteit van het opzet, maar geen bijzondere, slechte motieven
ii. Dus niet beperkt tot bepaalde gradaties van opzet, kan ook samengaan met
voorwaardelijke opzet.
b. Rechtspraak tot 2012
i. Nadruk geleidelijk verschoven van daadwerkelijk nadenken of zich rekenschap geven naar
tijd en gelegenheid daartoe
ii. Tijdsverloop hoefde niet lang te zijn
iii. Kon ook tijdens de gewelddadige handelingen
iv. Invulling erg ruim, rechtsgrond voor strafverzwaring niet altijd evident
, Voorbedachte raad II HR 5 november 2013,NJ 2014/157
Verdachte moet zich gedurende enige tijd hebben kunnen beraden op het te nemen of
genomen besluit én hij moet niet hebben gehandeld in een ogenblikkelijke
gemoedsopwelling. (r.o. 2.3 voorbedachte raad)
a. Objectieve aanwijzing voorbedachte raad = voldoende tijd om zich te beraden. (r.o.
2.3 voorbedachte raad)
2. Contra-indicaties, o.a. (r.o. 2.3 voorbedachte raad)
a. Omstandigheid dat wordt gehandeld in hevige drift;
b. Slechts sprake van een korte tijdspanne tussen besluit en uitvoering;
c. Gelegenheid tot beraad pas eerst tijdens de uitvoering van het besluit ontstaat.
Week 2 Culpa en roekeloosheid
Definitie van Culpa
HR 15 oktober 2024, NJ 2025/72 (Schuld idzv art. 6 WVW 1994)
a. Schuld: verwijtbare aanmerkelijke onvoorzichtigheid’ (eerste zin blz 1 HR
Schuld)
b. Afhankelijk van de concretisering in t.l.l., geheel van de gedragingen van verdachte
en de overige omstandigheden van het geval. (2.6.1 HR Schuld)
1. Algemeen: aanmerkelijke onvoorzichtigheid
a. Objectieve zijde van culpa
b. De dader had anders moeten handelen = normatief (vermijdbaarheid)
i.= vermijdbaarheid van het gevolg
2. Onvoorzichtigheid
a. Is het gedrag onvoorzichtig?
i. In strijd met normen/zorgplichten/voorschriften/etc.?
ii. Is het gedrag wederrechtelijk?
iii.Let op! In geval van rechtvaardigingsgrond is geen sprake van onvoorzichtigheid
3. Aanmerkelijk
a. Is het gedrag ook aanmerkelijk onvoorzichtig?
i. Hoeveelheid normen, ernst normen, Garantenstellung (r.o. 3-4 & 9 HR Schuld in Noot=
Garantenstellung), geoorloofd risico
b. Criteriumfiguur: had een normaal redelijk denkend mens het beter gedaan (culpa
lata)? (r.o. 2.6.1 & 6.11 HR Schuld idzv art. 6)
ii. Dus niet: had supermens het beter gedaan (culpa levis)? (r.o. 2.5. HR Schuld: “de
meeste kundige, de meest voorzichtige mensch”)
● HR Schuld idzv art. 6 WVW 1994: Verder verdient opmerking dat niet al uit de ernst
van de gevolgen van verkeersgedrag dat in strijd is met één of meer wettelijke
gedragsregels in het verkeer, kan worden afgeleid dat sprake is van schuld in de hier
bedoelde zin (r.o. 2.6.2. HR Schuld)
● Van Kempen: hoewel criteriumfiguur van de Hoge Raad menselijker oogt, past een
criteriumfiguur die binnen de kaders van rechtsnormen beter past bij het systeem van
het strafrecht (r.o. 3 t/m 13 van de Noot Van Kempen, deze zin staat in 13)
