samenvatting maatschappijleer 4 vwo

boekje verzorgingsstaat
planeconomische samenleving (communistische economie)
- Er zijn geen privéondernemingen
- Alle bedrijven zijn in bezit van de gemeenschap: het dorp of de staat.
- klassenloze samenleving zonder sociale ongelijkheid
- Via een plan wordt bepaald hoeveel en tegen welke prijs er geproduceerd moet worden en er hoeft geen
winst gemaakt te worden


vrije markt samenleving (kapitalistische economie)
- ondernemingen zijn in handen van privé personen
- Mensen proberen zoveel mogelijk winst te maken door andere bedrijven weg te concurreren
- De prijs van producten wordt bepaald door de wet van vraag en aanbod: hoe schaarser, hoe duurder.
- De overheid moet zich nergens mee bemoeien, iedereen moet zelf de strijd aangaan op de markt. Lukt
het niet, dan heb je pech.


verzorgingsstaat
- markteconomie, waarbij mensen privé bezit hebben en winst mogen maken. Hierdoor is de ene
persoon rijker dan de andere
- overheid: zorgt voor de sociale rechten van burgers. De overheid zorgt ervoor dat iedereen onderwijs,
zorg, een woning en eten heeft.
het idee van de verzorgingsstaat:
om voeding, onderwijs, zorg, vervoer, huisvesting, informatie, arbeid, ontspanning en groen voor iedereen
financieel mogelijk te maken, maar ook om mensen eigen verantwoordelijkheid te geven, zodat economische
groei en eigen inzet wordt gestimuleerd.


planeconomische verzorgingsstaat vrije markt
samenleving met sociale rechten en samenleving
veel sociale rechten en plichten weinig sociale rechten
plichten en plichten



extreem links extreem rechts


onze verzorgingsstaat vervult 4 belangrijke functies:
- verzorgen: Voor kinderen, ouderen en zieken zorgen
- verheffen: Mensen beter te scholen/vormen/ontwikkelen
- verzekeren: mensen die geen werk (meer) hebben van inkomen verzekeren
- verbinden: de sociale afstand tussen groepen verkleinen om vreedzaam samen te kunnen leven

, sociale grondrechten
Vooral Nederlanders die niet meer goed voor zichzelf kunnen zorgen maken veel gebruik van de grondrechten
(uitkeringen, subsidies en voorzieningen). Zij hebben ook sociale plichten zoals solliciteren en premies betalen.
Mensen die wel goed voor zichzelf kunnen zorgen hebben vooral sociale plichten, zoals het betalen van
belasting, maar zij maken ook gebruik van voorzieningen die gesubsidieerd zijn door de overheid, zoals het
onderwijs en cultuur.


markt / particuliere sector Collectieve / overheidssector

ondernemers bieden consumentenproducten aan overheid biedt diensten aan

de verhouding tussen vraag (consumenten) en vooraf bepaalde vaste prijs
aanbod (ondernemers) bepaalt de prijs

concurrentie tussen ondernemers om aandeel markt overheid heeft monopoliepositie

winststreven staat centraal maatschappelijk belang staat centraal


particuliere sector
In een verzorgingsstaat bestaan er privéondernemingen. Hier is een vrije ondernemingsgewijze productie, waar
eigenaren bepalen welke nieuwe producten er op de markt worden gebracht enz. In een bedrijf is er altijd
iemand of een groep mensen die de leiding heeft, zij proberen de onderneming zo winstgevend mogelijk te
maken en de concurrentiestrijd van andere bedrijven te winnen


collectieve sector
In een verzorgingsstaat bemoeit de overheid zich in hoge mate met het economisch leven. De overheid zorgt dat
het nationaal inkomen ook in de toekomst kan groeien en dat de huidige welvaart gelijkmatig wordt verdeeld.
Ondernemingen moeten belasting betalen, zodat de overheid weer uitkeringen, onderwijs, zorg enz. kan betalen.
Het geheel van ambtenarensalarissen, uitkeringen en publieke voorzieningen is de collectieve sector.


gemengde economische orde
De particuliere en collectieve sector samen vormen een gemengde economische orde.


solidariteitsgedachte
belangrijk in een verzorgingsstaat. De mensen die meer hebben, moeten meer geven, zodat iedereen een
menswaardig bestaan kan leiden.