SAMENVATTING JEUGDRECHT IN DE
PRAKTIJK
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 Familierecht..................................................................................................................... 3
Juridisch ouderschap.......................................................................................................................... 3
Adoptie............................................................................................................................................... 5
Minderjarigheid................................................................................................................................... 6
Ouderlijk gezag.................................................................................................................................. 7
Hoofdstuk 2 Jeugdhulp........................................................................................................................ 9
Een nieuwe wet.................................................................................................................................. 9
Toegang tot goede zorg................................................................................................................... 10
Toestemming voor het verlenen van jeugdhulp................................................................................10
Privacybescherming......................................................................................................................... 10
Klachten en beroep.......................................................................................................................... 11
Hoofdstuk 3 Kinderbescherming...................................................................................................... 12
Internationaal kader.......................................................................................................................... 13
Een nieuwe wet................................................................................................................................ 14
Instanties en procedure.................................................................................................................... 15
Ondertoezichtstelling........................................................................................................................ 16
Beëindiging en schorsing gezag....................................................................................................... 19
Kinderontvoering.............................................................................................................................. 19
Hoofdstuk 4 Jeugdstrafrecht............................................................................................................. 20
Aparte procedures............................................................................................................................ 20
Aparte sancties................................................................................................................................. 20
Structurele aspecten......................................................................................................................... 21
Instanties.......................................................................................................................................... 23
Klachten en beroep in detentie......................................................................................................... 24
Hoofdstuk 5 Onderwijs....................................................................................................................... 24
Leerplicht.......................................................................................................................................... 24
Zorgplicht.......................................................................................................................................... 26
Religie.............................................................................................................................................. 26
Privacy.............................................................................................................................................. 28
1
, Klachtrecht....................................................................................................................................... 29
Hoofdstuk 6 Medische behandeling.................................................................................................. 29
Informed consent.............................................................................................................................. 29
Beroepsgeheim en meldcode........................................................................................................... 32
Dwangopname................................................................................................................................. 33
Toestemming onderzoek.................................................................................................................. 34
2
,HOOFDSTUK 1 FAMILIERECHT
Het familierecht heeft betrekking op de rechtsverhouding tussen personen op het terrein van
familie en relaties. Dit geldt voor ‘verticale’ relaties (zoals afstamming en ouderlijk gezag) en
‘horizontale’ relaties (zoals huwelijk en geregistreerd partnerschap). Dit hoofdstuk gaat in op
verticale relaties.
JURIDISCH OUDERSCHAP
Het afstammingsrecht regelt de afstamming tussen ouders en kinderen en heeft inzicht
wie volgens de wet familie van elkaar zijn. Dit recht geeft kinderen rechtsbetrekking tot de
ouders, broers en zussen, grootouders ect. Dit is een dwingend recht wat betekend dat er
geen ruimte is om dingen zelf te veranderen.
Het afstammingsrecht is in Nederland hevig in beweging door voorstellen van veranderingen
van het aantal juridische ouderschappen (van max 2 naar 3 of 4 ouders). Er is ook een
voorstel gedaan voor het veranderen van het beginsel van biologische afstamming
(alleen een vader en moeder hebben naar bijv. 2 moeders hebben). Moederschap door
geboorte blijft biologisch ouderschap en pijler van juridisch ouderschap. Bij deze
ontwikkelingen speelt het internationale recht een grote rol, want de rechtelijke macht in
Nederland moet worden getoetst aan het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens
(EVRM).
MOEDER DOOR GEBOORTE
‘De vrouw uit wie het kind is geboren’ is voor de Nederlandse wet de juridische moeder met
alle rechten en plichten die daarbij horen. Dit geldt ook als er bijvoorbeeld een eicel van een
andere vrouw wordt gebruikt en ook wordt er niet gekeken naar de relationele situatie van de
vrouw (getrouwd of niet). Bij draagmoederschap wordt de draagmoeder beschouwd als
juridische moeder en de wensmoeder kan dit enkel omkeren via een adoptie.
OUDER VAN RECHTSWEGE
De man die een formele relatie heeft, huwelijk of geregistreerd partnerschap, met de moeder
op het moment van de geboorte is van rechtswege altijd de vader. Is er feitelijk een andere
man of donor was, doet voor de wet niet ter zake. Wanneer het kind geboren wordt vóór een
formele relatie, ontstaat er géén vaderschap van rechtswege, maar zal de man het kind
moeten erkennen.
Er bestaat ook moederschap van rechtswege voor de tweede moeder. Dit wel onder twee
voorwaarden:
1. Er moet sprake zijn van een formele relatie (huwelijk of geregistreerd partnerschap)
op het moment van de geboorte van het kind.
2. Het kind moet verwekt zijn door kunstmatige inseminatie met behulp van een
onbekende donor.
a. Dit omdat een bekende donor op grond van het beginsel van biologische
afstamming eveneens juridisch ouderschap zou kunnen claimen, in strijd met
3
, het hebben van max. twee ouders. De tweede moeder kan, net als vaders,
juridische moeder worden via erkenning.
OUDER DOOR ERKENNING
Erkenning schept een juridische relatie tussen de man die het kind erkent en het kind. Dit
komt tot stand wanneer de man bij de burgerlijke stand van de gemeente verklaart dat hij het
kind erkent. Dit kan voor, meteen na de geboorte of (veel) later. Bij erkenning is toestemming
van de moeder vereist. Wanneer de geboorte moeder niet toestemt, kan de biologische
afstamming een doorslaggevende rol spelen, mocht hier sprake van zijn. De rechter wijst dit
verzoek in de regel toe, wanneer het belang van het kind niet wordt geschaad en het belang
van de moeder bij een ongestoorde verhouding met haar kind niet zal schaden.
Dit alles geldt ook voor een tweede moeder. Als de geboorte moeder weigert, kan de tweede
moeder naar de rechter. Erkenning van een kind is voor vrouwenparen van belang in twee
gevallen: ze krijgen samen een kind met een bekende donor die geen ouderschap claimt &
als er sprake is van een onbekende donor, maar beide hebben (nog) geen formele relatie op
moment van geboorte.
Ook een spermadonor heeft hier recht op en zal er gekeken worden naar de biologische
afstamming en sociale factoren, aangezien een voorwaarde is dat de donor ook moeten
kunnen aantonen dat hij in een nauwe persoonlijke betrekking staat of heeft gestaan tot de
moeder of kind.
Kinderen van ten minste 12 jaar kunnen ook erkenning blokkeren. Erkenning is ook
uitgesloten als:
- De jeugdige al twee ouders heeft
- De man vanwege nauwe verwantschap geen huwelijk met de moeder mag sluiten,
zoals broer, vader, oom
- De man nog geen 16 jaar is
OUDER VIA GERECHTELIJKE VASTSTELLING
Het gaat hier om partners die géén juridisch ouder willen zijn, maar de moeder dit wel wil. Bij
vaderschap gaat het dus om mannen die geen juridisch vader willen worden of mannen die
overlijden voordat het kind erkent is. Het draaide van origine om het vaststellen van
biologische afstamming, waardoor een moeder het verzoek kon doen om de biologische
vader het juridisch vaderschap op te leggen.
Dit kan tegenwoordig ook voor tweede moeder die het ‘meemoederschap’ ontkennen. De
tweede moeder moet dan hebben ingestemd met de daad om een kind te krijgen.
OUDERSCHAP VIA ADOPTIE
Via adoptie kunnen ouders ook juridisch ouder worden met alle gevolgen van het
ouderschap volgens de wet. Later meer.
GEVOLGEN VAN HET OUDERSCHAP
Afstammingsrecht leidt tot het ontstaan van een familierechtelijke betrekking tussen het
kind, zijn ouders en bloedverwanten. Juridisch ouderschap heeft diverse rechtsgevolgen:
4
PRAKTIJK
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 Familierecht..................................................................................................................... 3
Juridisch ouderschap.......................................................................................................................... 3
Adoptie............................................................................................................................................... 5
Minderjarigheid................................................................................................................................... 6
Ouderlijk gezag.................................................................................................................................. 7
Hoofdstuk 2 Jeugdhulp........................................................................................................................ 9
Een nieuwe wet.................................................................................................................................. 9
Toegang tot goede zorg................................................................................................................... 10
Toestemming voor het verlenen van jeugdhulp................................................................................10
Privacybescherming......................................................................................................................... 10
Klachten en beroep.......................................................................................................................... 11
Hoofdstuk 3 Kinderbescherming...................................................................................................... 12
Internationaal kader.......................................................................................................................... 13
Een nieuwe wet................................................................................................................................ 14
Instanties en procedure.................................................................................................................... 15
Ondertoezichtstelling........................................................................................................................ 16
Beëindiging en schorsing gezag....................................................................................................... 19
Kinderontvoering.............................................................................................................................. 19
Hoofdstuk 4 Jeugdstrafrecht............................................................................................................. 20
Aparte procedures............................................................................................................................ 20
Aparte sancties................................................................................................................................. 20
Structurele aspecten......................................................................................................................... 21
Instanties.......................................................................................................................................... 23
Klachten en beroep in detentie......................................................................................................... 24
Hoofdstuk 5 Onderwijs....................................................................................................................... 24
Leerplicht.......................................................................................................................................... 24
Zorgplicht.......................................................................................................................................... 26
Religie.............................................................................................................................................. 26
Privacy.............................................................................................................................................. 28
1
, Klachtrecht....................................................................................................................................... 29
Hoofdstuk 6 Medische behandeling.................................................................................................. 29
Informed consent.............................................................................................................................. 29
Beroepsgeheim en meldcode........................................................................................................... 32
Dwangopname................................................................................................................................. 33
Toestemming onderzoek.................................................................................................................. 34
2
,HOOFDSTUK 1 FAMILIERECHT
Het familierecht heeft betrekking op de rechtsverhouding tussen personen op het terrein van
familie en relaties. Dit geldt voor ‘verticale’ relaties (zoals afstamming en ouderlijk gezag) en
‘horizontale’ relaties (zoals huwelijk en geregistreerd partnerschap). Dit hoofdstuk gaat in op
verticale relaties.
JURIDISCH OUDERSCHAP
Het afstammingsrecht regelt de afstamming tussen ouders en kinderen en heeft inzicht
wie volgens de wet familie van elkaar zijn. Dit recht geeft kinderen rechtsbetrekking tot de
ouders, broers en zussen, grootouders ect. Dit is een dwingend recht wat betekend dat er
geen ruimte is om dingen zelf te veranderen.
Het afstammingsrecht is in Nederland hevig in beweging door voorstellen van veranderingen
van het aantal juridische ouderschappen (van max 2 naar 3 of 4 ouders). Er is ook een
voorstel gedaan voor het veranderen van het beginsel van biologische afstamming
(alleen een vader en moeder hebben naar bijv. 2 moeders hebben). Moederschap door
geboorte blijft biologisch ouderschap en pijler van juridisch ouderschap. Bij deze
ontwikkelingen speelt het internationale recht een grote rol, want de rechtelijke macht in
Nederland moet worden getoetst aan het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens
(EVRM).
MOEDER DOOR GEBOORTE
‘De vrouw uit wie het kind is geboren’ is voor de Nederlandse wet de juridische moeder met
alle rechten en plichten die daarbij horen. Dit geldt ook als er bijvoorbeeld een eicel van een
andere vrouw wordt gebruikt en ook wordt er niet gekeken naar de relationele situatie van de
vrouw (getrouwd of niet). Bij draagmoederschap wordt de draagmoeder beschouwd als
juridische moeder en de wensmoeder kan dit enkel omkeren via een adoptie.
OUDER VAN RECHTSWEGE
De man die een formele relatie heeft, huwelijk of geregistreerd partnerschap, met de moeder
op het moment van de geboorte is van rechtswege altijd de vader. Is er feitelijk een andere
man of donor was, doet voor de wet niet ter zake. Wanneer het kind geboren wordt vóór een
formele relatie, ontstaat er géén vaderschap van rechtswege, maar zal de man het kind
moeten erkennen.
Er bestaat ook moederschap van rechtswege voor de tweede moeder. Dit wel onder twee
voorwaarden:
1. Er moet sprake zijn van een formele relatie (huwelijk of geregistreerd partnerschap)
op het moment van de geboorte van het kind.
2. Het kind moet verwekt zijn door kunstmatige inseminatie met behulp van een
onbekende donor.
a. Dit omdat een bekende donor op grond van het beginsel van biologische
afstamming eveneens juridisch ouderschap zou kunnen claimen, in strijd met
3
, het hebben van max. twee ouders. De tweede moeder kan, net als vaders,
juridische moeder worden via erkenning.
OUDER DOOR ERKENNING
Erkenning schept een juridische relatie tussen de man die het kind erkent en het kind. Dit
komt tot stand wanneer de man bij de burgerlijke stand van de gemeente verklaart dat hij het
kind erkent. Dit kan voor, meteen na de geboorte of (veel) later. Bij erkenning is toestemming
van de moeder vereist. Wanneer de geboorte moeder niet toestemt, kan de biologische
afstamming een doorslaggevende rol spelen, mocht hier sprake van zijn. De rechter wijst dit
verzoek in de regel toe, wanneer het belang van het kind niet wordt geschaad en het belang
van de moeder bij een ongestoorde verhouding met haar kind niet zal schaden.
Dit alles geldt ook voor een tweede moeder. Als de geboorte moeder weigert, kan de tweede
moeder naar de rechter. Erkenning van een kind is voor vrouwenparen van belang in twee
gevallen: ze krijgen samen een kind met een bekende donor die geen ouderschap claimt &
als er sprake is van een onbekende donor, maar beide hebben (nog) geen formele relatie op
moment van geboorte.
Ook een spermadonor heeft hier recht op en zal er gekeken worden naar de biologische
afstamming en sociale factoren, aangezien een voorwaarde is dat de donor ook moeten
kunnen aantonen dat hij in een nauwe persoonlijke betrekking staat of heeft gestaan tot de
moeder of kind.
Kinderen van ten minste 12 jaar kunnen ook erkenning blokkeren. Erkenning is ook
uitgesloten als:
- De jeugdige al twee ouders heeft
- De man vanwege nauwe verwantschap geen huwelijk met de moeder mag sluiten,
zoals broer, vader, oom
- De man nog geen 16 jaar is
OUDER VIA GERECHTELIJKE VASTSTELLING
Het gaat hier om partners die géén juridisch ouder willen zijn, maar de moeder dit wel wil. Bij
vaderschap gaat het dus om mannen die geen juridisch vader willen worden of mannen die
overlijden voordat het kind erkent is. Het draaide van origine om het vaststellen van
biologische afstamming, waardoor een moeder het verzoek kon doen om de biologische
vader het juridisch vaderschap op te leggen.
Dit kan tegenwoordig ook voor tweede moeder die het ‘meemoederschap’ ontkennen. De
tweede moeder moet dan hebben ingestemd met de daad om een kind te krijgen.
OUDERSCHAP VIA ADOPTIE
Via adoptie kunnen ouders ook juridisch ouder worden met alle gevolgen van het
ouderschap volgens de wet. Later meer.
GEVOLGEN VAN HET OUDERSCHAP
Afstammingsrecht leidt tot het ontstaan van een familierechtelijke betrekking tussen het
kind, zijn ouders en bloedverwanten. Juridisch ouderschap heeft diverse rechtsgevolgen:
4
