Grondslagen van het Recht: Hoofdlijnen
Literatuur 2025-2026
, Utrecht, H.P.C. van (Jet)
Inhoudsopgave
Week 1 ......................................................................................................................................... 3
H1: Recht (de Blois, 2022) ................................................................................................................ 3
H2: Indelingen in het recht (de Blois, 2022)........................................................................................ 4
H3: Rechtsbronnen (de Blois, 2022) .................................................................................................. 4
Week 2 ......................................................................................................................................... 7
H4: De organisatie van de staat: wetgevende en bestuurlijke organisaties (de Blois, 2022) ................... 7
H6: Wetgeving (de Blois, 2022) ........................................................................................................10
Eerste evaluatie Jeugdwet (ZonMw) .................................................................................................11
Week 3 ........................................................................................................................................ 12
H20: Internationaal recht (de Blois, 2022) ........................................................................................12
H21: Recht der internationale organisaties (de Blois, 2022) ...............................................................14
Week 4 ........................................................................................................................................ 16
H5: Rechtelijke organisatie (de Blois, 2022) ......................................................................................16
Het geheim van de raadkamer: een waardevol bezit (Broeksteeg, 2011) .............................................19
Lekenrechtspraak: een hot issue inmiddels alweer afgekoeld? (de Roos, 2007) ..................................19
Week 5 ........................................................................................................................................ 22
H9: Privaatrecht (de Blois, 2022) ......................................................................................................22
H11: Onrechtmatige daad (de Blois, 2022) .......................................................................................23
H13: Burgerlijk procesrecht (de Blois, 2022) .....................................................................................24
H1: Familierechten introductie (Schrama & Blankman, 2018) ...........................................................25
H12: Minderjarigheid (Schrama & Blankman, 2018) ..........................................................................25
Week 6 ........................................................................................................................................ 26
H14: Strafrecht algemeen (de Blois, 2022) .......................................................................................26
H15: Strafrecht & de delictsomschrijving (de Blois, 2022) ..................................................................27
H16: Strafrecht & de wederrechtelijkheid en schuld (de Blois, 2022) ..................................................27
H17: Strafrechtproces algemeen (de Blois, 2022) .............................................................................28
H19: Strafrechtelijke sancties (de Blois, 2022) ..................................................................................30
Week 7 ........................................................................................................................................ 31
Thirty years of the CRC: Child protection progress, challenges and opportunities (Tobin & Cashmore,
2020) .............................................................................................................................................31
H22: Internationale procedures inzake mensenrechten (de Blois, 2022) ............................................32
Afkortingen ................................................................................................................................. 35
2
, Utrecht, H.P.C. van (Jet)
Week 1
H1: Recht (de Blois, 2022)
Rechtsregels hebben in het dagelijks leven een aantal functies:
o Verschaffen van informatie over welke rechten en plichten men heeft
o Biedt grond voor hoe men zich dient te gedragen
o Schetsen hoe ons leven bepaald en gestuurd wordt
Algemeen aanvaarde regels: vanzelfsprekende regels in de maatschappij
Groepsregels: hoe leden zich van de groep zich hebben te verdragen
Regels van moraal: normen/waarden m.b.t. fundamentele levensvragen
Regels van beroepsethiek: juiste manier van het uitvoeren van een bepaald beroep
Rechtsbeginsel: een regel waarin waarde is geformuleerd die als maatstaaf
functioneert voor gedragingen (o.a. gelijkheid, redelijkheid, etc.)
Functies van het rechtssysteem:
o Scheppen van sociale orde
o Het bevorderen van niet-gewelddadige conflictbeslechting
o Het garanderen van de individuele ontplooiing en autonomie van de burger
o Het bewerkstelligen van een zo rechtvaardig mogelijke verdeling van schaarse
goederen in de samenleving
o Het kanaliseren van sociale verandering a.d.h.v. procedures en ordening
De staat heeft verschillende organen met verschillende functies. Belangrijke functies zijn:
o Wetgeving: het vaststellen van algemene regels
o Bestuur: uitvoering, toepassing of naleving van de regels
o Rechtspraak: de controle op het al dan niet uitvoeren van regels
Enkele in rechtsregels vastgelegde normen:
o Gedragsnormen: het gebieden, verbieden of toestaan van gedragingen
o Sanctienormen: specificeert welke sanctie kan volgen op de overtreding van een
gedragsnorm
o Bevoegdheid verlenende normen: verdeling van de macht binnen staatsorganen
Positiviteit van het recht is het door mensen van een bepaalde gemeenschap vastgesteld of
erkend recht. Het hangt samen met het ideaal recht, het recht dat men wenst en
nastrevingswaardig vindt. Het verschil tussen de twee is dat positief recht door mensen is
vastgesteld.
Gelding, oftewel verbindend, houdt in dat een rechtsregel op een bepaalde plaats en tijd voor
een bepaalde groep personen aanspraak op gehoorzaamheid heeft.
Effectiviteit van het recht houdt in dat het recht in het algemeen daadwerkelijk gehoorzaamd
wordt dan wel daadwerkelijk gehandhaafd wordt. Er is een zogeheten gedoogbeleid, waarbij
sommige rechtsregels niet meer gehandhaafd hoeven te worden en dus niet effectief zijn. Dit
kan het gevolg zijn van veranderende omstandigheden.
Objectief recht: “law”, geheel van de rechtsregels (bijv. het staatsrecht)
Subjectief recht: “right” bevoegdheid of aanspraak, ‘mogen’ (bijv. grondrechten)
N.B. subjectief recht berust op het objectieve recht
3
, Utrecht, H.P.C. van (Jet)
H2: Indelingen in het recht (de Blois, 2022)
Onderscheidingen en indelingen van het recht:
o Subjectief recht: bevoegdheid die door het objectieve recht aan een persoon kan
worden toegekend
o Objectief recht: algemene rechtsregels op een bepaalde plek en tijd
• Dwingend recht: regels waarvan men niet mag afwijken
• Aanvullend/regelend recht: regels die gelden wanneer partijen niet zelf een
regeling hebben getroffen
• Materieel recht: rechtsregels die rechten en plichten, geboden en verboden
aangeven
• Formeel recht: rechtsregels die aangeven hoe het recht kan worden
gehandhaafd
• Nationaal recht: oorsprong en gelding in beginsel nationaal
• Internationaal recht: oorsprong en gelding in beginsel internationaal
Publiekrecht: regelt de rechtsverhouding tussen overheidsorganen onderling en tussen
overheidsorganen en burgers (staatsrecht, bestuursrecht, strafrecht)
Privaatrecht: regelt de rechtsverhouding tussen burgers onderling (burgerlijk recht,
handelsrecht)
Publiekrecht Privaatrecht
Rechtsverhouding Ondergeschikt Nevengeschikt
Heteronomie Autonomie
‘Gezagsverhouding’
Aard Dwingend recht Soms aanvullend
Belang Algemeen belang Bijzonder belang
Middelen handhaving Strafvervolging, Nakoming,
bestuursdwang schadevergoeding,
ontbinding, vernietiging
H3: Rechtsbronnen (de Blois, 2022)
Een regel is geen rechtsregel vanwege het soort of onderwerp van de regel. Een regel is een
rechtsregel omdat deze afkomstig is vanuit bepaalde (formele) instanties. Alhoewel zulke
rechtsbronnen niet schriftelijk zijn vastgesteld, kennen we wel de volgende:
o De wet (nationaal)
o Jurisprudentie (nationaal)
o Ongeschreven recht: gewoonterecht en ongeschreven rechtsbeginselen (nationaal)
o Verdragen (internationaal)
o Besluit van internationale organisaties (internationaal)
o Gewoonterecht (internationaal)
o Algemene rechtsbeginselen (internationaal)
o Internationale jurisprudentie (internationaal)
o Doctrine (internationaal)
De wet
= een besluit dat algemene regels bevat, afkomstig van een overheidsorgaan dat bevoegd is tot
het geven van zulke regels. De wet is algemeen, afkomstig van een bevoegd staatsorgaan
(Staten-Generaal bijvoorbeeld) en moet bekend gemaakt worden wil hij gelding hebben.
4
Literatuur 2025-2026
, Utrecht, H.P.C. van (Jet)
Inhoudsopgave
Week 1 ......................................................................................................................................... 3
H1: Recht (de Blois, 2022) ................................................................................................................ 3
H2: Indelingen in het recht (de Blois, 2022)........................................................................................ 4
H3: Rechtsbronnen (de Blois, 2022) .................................................................................................. 4
Week 2 ......................................................................................................................................... 7
H4: De organisatie van de staat: wetgevende en bestuurlijke organisaties (de Blois, 2022) ................... 7
H6: Wetgeving (de Blois, 2022) ........................................................................................................10
Eerste evaluatie Jeugdwet (ZonMw) .................................................................................................11
Week 3 ........................................................................................................................................ 12
H20: Internationaal recht (de Blois, 2022) ........................................................................................12
H21: Recht der internationale organisaties (de Blois, 2022) ...............................................................14
Week 4 ........................................................................................................................................ 16
H5: Rechtelijke organisatie (de Blois, 2022) ......................................................................................16
Het geheim van de raadkamer: een waardevol bezit (Broeksteeg, 2011) .............................................19
Lekenrechtspraak: een hot issue inmiddels alweer afgekoeld? (de Roos, 2007) ..................................19
Week 5 ........................................................................................................................................ 22
H9: Privaatrecht (de Blois, 2022) ......................................................................................................22
H11: Onrechtmatige daad (de Blois, 2022) .......................................................................................23
H13: Burgerlijk procesrecht (de Blois, 2022) .....................................................................................24
H1: Familierechten introductie (Schrama & Blankman, 2018) ...........................................................25
H12: Minderjarigheid (Schrama & Blankman, 2018) ..........................................................................25
Week 6 ........................................................................................................................................ 26
H14: Strafrecht algemeen (de Blois, 2022) .......................................................................................26
H15: Strafrecht & de delictsomschrijving (de Blois, 2022) ..................................................................27
H16: Strafrecht & de wederrechtelijkheid en schuld (de Blois, 2022) ..................................................27
H17: Strafrechtproces algemeen (de Blois, 2022) .............................................................................28
H19: Strafrechtelijke sancties (de Blois, 2022) ..................................................................................30
Week 7 ........................................................................................................................................ 31
Thirty years of the CRC: Child protection progress, challenges and opportunities (Tobin & Cashmore,
2020) .............................................................................................................................................31
H22: Internationale procedures inzake mensenrechten (de Blois, 2022) ............................................32
Afkortingen ................................................................................................................................. 35
2
, Utrecht, H.P.C. van (Jet)
Week 1
H1: Recht (de Blois, 2022)
Rechtsregels hebben in het dagelijks leven een aantal functies:
o Verschaffen van informatie over welke rechten en plichten men heeft
o Biedt grond voor hoe men zich dient te gedragen
o Schetsen hoe ons leven bepaald en gestuurd wordt
Algemeen aanvaarde regels: vanzelfsprekende regels in de maatschappij
Groepsregels: hoe leden zich van de groep zich hebben te verdragen
Regels van moraal: normen/waarden m.b.t. fundamentele levensvragen
Regels van beroepsethiek: juiste manier van het uitvoeren van een bepaald beroep
Rechtsbeginsel: een regel waarin waarde is geformuleerd die als maatstaaf
functioneert voor gedragingen (o.a. gelijkheid, redelijkheid, etc.)
Functies van het rechtssysteem:
o Scheppen van sociale orde
o Het bevorderen van niet-gewelddadige conflictbeslechting
o Het garanderen van de individuele ontplooiing en autonomie van de burger
o Het bewerkstelligen van een zo rechtvaardig mogelijke verdeling van schaarse
goederen in de samenleving
o Het kanaliseren van sociale verandering a.d.h.v. procedures en ordening
De staat heeft verschillende organen met verschillende functies. Belangrijke functies zijn:
o Wetgeving: het vaststellen van algemene regels
o Bestuur: uitvoering, toepassing of naleving van de regels
o Rechtspraak: de controle op het al dan niet uitvoeren van regels
Enkele in rechtsregels vastgelegde normen:
o Gedragsnormen: het gebieden, verbieden of toestaan van gedragingen
o Sanctienormen: specificeert welke sanctie kan volgen op de overtreding van een
gedragsnorm
o Bevoegdheid verlenende normen: verdeling van de macht binnen staatsorganen
Positiviteit van het recht is het door mensen van een bepaalde gemeenschap vastgesteld of
erkend recht. Het hangt samen met het ideaal recht, het recht dat men wenst en
nastrevingswaardig vindt. Het verschil tussen de twee is dat positief recht door mensen is
vastgesteld.
Gelding, oftewel verbindend, houdt in dat een rechtsregel op een bepaalde plaats en tijd voor
een bepaalde groep personen aanspraak op gehoorzaamheid heeft.
Effectiviteit van het recht houdt in dat het recht in het algemeen daadwerkelijk gehoorzaamd
wordt dan wel daadwerkelijk gehandhaafd wordt. Er is een zogeheten gedoogbeleid, waarbij
sommige rechtsregels niet meer gehandhaafd hoeven te worden en dus niet effectief zijn. Dit
kan het gevolg zijn van veranderende omstandigheden.
Objectief recht: “law”, geheel van de rechtsregels (bijv. het staatsrecht)
Subjectief recht: “right” bevoegdheid of aanspraak, ‘mogen’ (bijv. grondrechten)
N.B. subjectief recht berust op het objectieve recht
3
, Utrecht, H.P.C. van (Jet)
H2: Indelingen in het recht (de Blois, 2022)
Onderscheidingen en indelingen van het recht:
o Subjectief recht: bevoegdheid die door het objectieve recht aan een persoon kan
worden toegekend
o Objectief recht: algemene rechtsregels op een bepaalde plek en tijd
• Dwingend recht: regels waarvan men niet mag afwijken
• Aanvullend/regelend recht: regels die gelden wanneer partijen niet zelf een
regeling hebben getroffen
• Materieel recht: rechtsregels die rechten en plichten, geboden en verboden
aangeven
• Formeel recht: rechtsregels die aangeven hoe het recht kan worden
gehandhaafd
• Nationaal recht: oorsprong en gelding in beginsel nationaal
• Internationaal recht: oorsprong en gelding in beginsel internationaal
Publiekrecht: regelt de rechtsverhouding tussen overheidsorganen onderling en tussen
overheidsorganen en burgers (staatsrecht, bestuursrecht, strafrecht)
Privaatrecht: regelt de rechtsverhouding tussen burgers onderling (burgerlijk recht,
handelsrecht)
Publiekrecht Privaatrecht
Rechtsverhouding Ondergeschikt Nevengeschikt
Heteronomie Autonomie
‘Gezagsverhouding’
Aard Dwingend recht Soms aanvullend
Belang Algemeen belang Bijzonder belang
Middelen handhaving Strafvervolging, Nakoming,
bestuursdwang schadevergoeding,
ontbinding, vernietiging
H3: Rechtsbronnen (de Blois, 2022)
Een regel is geen rechtsregel vanwege het soort of onderwerp van de regel. Een regel is een
rechtsregel omdat deze afkomstig is vanuit bepaalde (formele) instanties. Alhoewel zulke
rechtsbronnen niet schriftelijk zijn vastgesteld, kennen we wel de volgende:
o De wet (nationaal)
o Jurisprudentie (nationaal)
o Ongeschreven recht: gewoonterecht en ongeschreven rechtsbeginselen (nationaal)
o Verdragen (internationaal)
o Besluit van internationale organisaties (internationaal)
o Gewoonterecht (internationaal)
o Algemene rechtsbeginselen (internationaal)
o Internationale jurisprudentie (internationaal)
o Doctrine (internationaal)
De wet
= een besluit dat algemene regels bevat, afkomstig van een overheidsorgaan dat bevoegd is tot
het geven van zulke regels. De wet is algemeen, afkomstig van een bevoegd staatsorgaan
(Staten-Generaal bijvoorbeeld) en moet bekend gemaakt worden wil hij gelding hebben.
4
