Samenvatting Leerdoelen Inleiding in de Rechtswetenschap - week 1 t/m 7

Leerdoelen Inleiding in de Rechtswetenschap

Week 1: RECHTSBEGRIP EN RECHTSGANG
1. De student kan uitleggen uit welke dimensies het rechtsbegrip bestaat (het
driehoekmodel van recht) en kan deze dimensies ook toepassen binnen een
casus;
Het recht kan worden begrepen aan de hand van drie dimensies:
o Normatieve moment: het geldende, positieve recht (wetten,
regels).
Doel: rechtszekerheid - voorspelbaarheid en betrouwbaarheid van
het recht.
o Ideële moment: geheel van opvattingen over goed en kwaad,
rechtvaardig en onrechtvaardig (waarden, beginselen).
Doel: rechtvaardigheid.
o Actuele moment: recht in praktijk - wisselwerking tussen recht en
maatschappelijk gedrag. Doel: doelmatigheid - werkzaamheid in
samenleving.

2. De student kan de basis-tweedelingen in het recht (recht in subjectieve zin en
recht in objectieve zin; publiekrecht, privaatrecht en functionele
rechtsgebieden; formeel en materieel recht; dwingend en aanvullend recht)
uitleggen en kan deze basisindelingen in het recht toepassen op bijv.
regelgeving;
Objectief recht en subjectief recht:
o Objectief recht: algemene rechtsregels die voor iedereen gelden
(bijv. verkeersregels)
o Subjectief recht: concrete rechten van individuen (bijv. recht op
schadevergoeding)
Materieel recht en formeel recht:
o Materieel recht: inhoudelijke rechten en plichten (bijv. verbod op
diefstal)
o Formeel recht: procedures en handhavingsregels (bijv.
strafvorderingsregels)
Dwingend recht en aanvullend recht:
o Dwingend recht: verplichte regels, geen afwijking mogelijk (bijv.
minimumloon)
o Aanvullend recht: regelend recht, afwijking via overeenkomst
mogelijk
Publiekrecht en privaatrecht:
o Publiekrecht: overheid-burger relaties (algemeen belang).
Staatsrecht, bestuursrecht, strafrecht.
o Privaatrecht: burger-burger relaties (privébelang).
Vermogensrecht, personen- en familierecht.

3. De student kan in grote lijnen uitleggen hoe de rechterlijke organisatie en de
rechtsgang in Nederland is georganiseerd, in het bijzonder voor het burgerlijk
procesrecht;
Rechterlijke piramide
o 11 rechtbanken: eerste aanleg - enkelvoudige kamers (1 rechter)
of meervoudige kamers (3 rechters)
o 4 gerechtshoven: hoger beroep - altijd meervoudige kamers
o Hoge Raad: cassatie - toetsing rechtstoepassing, geen
feitenonderzoek.
Burgerlijk procesrecht
o Dagvaardingsprocedure:

, Leerdoelen Inleiding in de Rechtswetenschap

 Start met dagvaarding via deurwaarder
 Vereisten: petitum (wat wordt gevorderd) en fundamentum
petendi (gronden of redenen)
 Substantiëringsplicht: concrete onderbouwing vereist
 Eindigt met vonnis (rechtbank) of arrest (hof/HR)
o Verzoekschrijfprocedure:
 Voor zaken zonder geschil of specifieke rechtsgebieden
 Informeler, korter, actievere rol rechter
 Eindigt met beschikking
Rechtsmiddelen
o Verzet: tegen verstekvonnis (binnen 4 weken)
o Hoger beroep: volledige herbeoordeling door gerechtshof
o Cassatie: toetsing door Hoge Raad aan recht, niet aan feiten
 Gronden: vormverzuim of schending van het recht.
Bijzondere procedures
o Kort geding: spoedeisende voorlopige voorzieningen
o Executierecht: tenuitvoerlegging vonnissen
o Burgerlijke rechter als restrechter: bij ontbreken
bestuursrechtelijke route

4. De student kan de verschillende interpretatiemethoden uitleggen en
herkennen in juridische teksten, zoals een arrest of annotatie;
Heteronome rechtsvinding (normatief)
Het doel is rechtszekerheid: een voorspelbare en consistente uitleg:
Grammaticale interpretatie
o Uitleg: de rechter kijkt allereerst naar de gewone, letterlijke
betekenis van de woorden in de wetsbepaling volgens het
gangbare taalgebruik.
o Te herkennen aan termen als:
 "De letterlijke tekst van artikel X laat dit niet toe."
 "In het gewone spraakgebruik betekent dit woord Y..."
 "Een strikte lezing van de wetsbepaling wijst in de richting
van..."

(Wets)systematische interpretatie
o Uitleg: de rechter plaatst de wetsbepaling in zijn context. Hij kijkt
naar de samenhang met andere artikelen, de paragraaf, de hele
wet of zelfs andere wetten. De vraag is: welke plek heeft deze
bepaling in het grotere geheel?
o Te herkennen aan termen als:
 "Gelet op de systematiek van de wet..."
 "Uit een vergelijking met artikel Y in dezelfde wet blijkt..."
 "Deze uitleg past niet in het stelsel van de wet."
 "In andere wetgeving, zoals de Auteurswet, wordt een
vergelijkbaar begrip anders omschreven, wat een aanwijzing
is..."

Wetshistorische interpretatie
o Uitleg: de rechter kijkt naar de totstandkomingsgeschiedenis van
de wet. Wat was het doel van de wetgever toen hij de wet
maakte?
o Te herkennen aan termen als: