Samenvatting van alle hoorcolleges - BLM 2025
!! belangrijk !! Er zijn verschillende benaderingen in het besturen en wie horen daarbij?
Het overzicht van de verschillende namen rondom het probleem
Hoorcollege 1 - 2 Duco Bannink
Inleiding op het vak
In dit introductiecollege geven we een korte introductie van de drie onderdelen van het vak: 1.
Besturen door beheersen, 2. Problemen en bezwaren ten aanzien van besturen door
beheersen, en 3. Besturen voorbij beheersen. Hierbij wordt onder meer een link gelegd met de
verplichte literatuur van het vak.
Besturen door beheersen
Vervolgens komt het centrale begrip van de bestuurskunde als wetenschappelijke discpline aan
de orde: governance, oftewel afstemming. Van belang zijn de governancestructuur, het beleid
en de governance van de beleidsvorming en het management van de beleidsimplementatie.
Een belangrijk uitgangspunt van de rationalistische benadering is dat het overheidsbeleid dat
wordt gevoerd om een bepaald maatschappelijk probleem aan te pakken, gebaseerd moet zijn
op betrouwbare en relevante informatie. In die rationalistische benadering gaat men er vanuit
dat het ontwikkelen van een succesvol beleid begint met het structureren van het
maatschappelijk probleem. Deze structurering resulteert in een zo helder mogelijk beeld van de
aard, omvang en oorzaken van het maatschappelijk probleem en de opvattingen over dat
probleem.
De probleemstructurering maakt het mogelijk om doelstellingen en instrumenten te kiezen die
geschikt zouden kunnen zijn om het probleem aan te pakken. De beleidskeuzes die de
beleidsmaker heeft gemaakt, kun je weergeven door beleidsinstrumenten en beleidsdoelen op
een overzichtelijke wijze te ordenen in een zogenoemde ‘doelboom’. Dat is een grafische
representatie van de doelen van het ontwikkelde beleid en van de middelen die de
beleidsmaker wil inzetten om deze doelen te bereiken. Welbeschouwd breng je hiermee de
vooronderstellingen in kaart die de beleidsmaker hebben geleid bij het maken van zijn
beleidskeuzes. Dit is de ‘reconstructie van de beleidstheorie’ en de beleidstheorie is op te vatten
als de ‘theory of change’ van de beleidsmaker.
Terwijl een beleid bestaat uit ‘finale’ relaties (doel-middel) bestaat een model van de
werkelijkheid uit ‘causale’ relaties. Een beleidstheorie is adequaat als de finale en causale
relaties behoorlijk overeenkomen. Een beleid is minder adequaat als finale en causale relaties
minder overeenkomen.
Verplichte literatuur:
Dunn, W.N. (2018). Public Policy Analyses, An Integrated Approach (6th edition). New York:
Routledge, hoofdstukken 3 en 4 en 5.
,Aanbevolen literatuur:
Hoogerwerf, A, Herweijer, M., and Van Montfort, A.J.G.M. (Eds.) (2021). Overheidsbeleid, Een
inleiding in de beleidswetenschap (10de, geheel herziene druk). Deventer: Wolters Kluwer.
Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (2000). Het borgen van publiek belang, Den
Haag: WRR, https://www.wrr.nl/publicaties/rapporten/2000/04/26/het-borgen-van-publiek-belang
Inleiding
Besturen door beheersen → naar besturen voorbij beheersen
● Wat is dit zo’n beetje?
● Voorbeelden uit de Nederlandse beleidspraktijk? Of bij gemeenten? Bij andere
instellingen?
Voorlopige definitie door beheersen:
➔ Gestructureerde beleidsproces met
1. Normatieve fase van beleidskeuzes en
2. Neutrale implementatiefase
➔ Eenduidige definitie beleidsprobleem
➔ Duidelijke scheiding overheid en samenleving
➔ Als passief opgevat bestuurd systeem
➔ Waarover een behoorlijk compleet overzicht mogelijk is
Voorbeeld eenduidig probleemdefinitie: Huizenmarkt
Er zijn te weinig huizen en als de huizen er zijn niet de juiste
Niet eenduidig probleemdefinitie : immigratieprobleem, staalslakken, stikstofprobleem
→ 2 kanten van het probleem 2 probleemdefinities
,Er wordt onderscheid gemaakt tussen public administration (hangt boven de samenleving) en
bestuurskunde als governance (interactie van verschillende actoren).
Van besturen door beheersen
….
Naar besturen voorbij beheersen
Want, 3 hoofdproblemen
1. Situaties zijn chaotisch en onbegrensd
2. Er zijn verschillende actoren, met verschillende belangen
3. En met verschillende beelden van de werkelijkheid
→ wicked problems
Je kan niet de echte waarheid van het stikstofprobleem voren halen
- Er is een normatieve en feitelijke positie van actoren
- Deze kan je niet afzonderlijk van elkaar benaderen en dat maakt het een wicked
problem
- Je kan hier geen scheidsrechter boven hangen
Voorlopige definitie besturen voorbij beheersen:
➔ Zwak gestructureerd beleidsproces door elkaar lopen van (1) normatieve keuzes en (2)
feitelijke inschattingen
➔ Meerduidige definitie beleidsprobleem
➔ Overheid en samenleving lopen door elkaar heen, bestuur is overal
➔ Actoren in bestuurd systeem handelen autonoom
➔ Compleet overzicht is uitermate lastig te realiseren
Dunn
Hoofdstuk 3: structureren van beleidsproblemen
- Wat is het probleem?
- Feitelijk? Normatief
Hoofdstuk 4: bepalen van verwachte beleidsuitkomstem
- Welke maatregelen kunnen we gebruiken?
- Feitelijk, gegeven de probleemdefinitie
Hoofdstuk 5: bepalen van beleid voorkeuren
- Welke maatregelen kiezen we dan?
- Normatief
Van maatschappelijk probleem → beleidsprobleem
Een beleidsprobleem is de uitkomst van een proces van structurering of definiëring van een
maatschappelijk probleem.
, Voorbeeld
Afval naast de prullenbakken → uitwerken
★ Heel belangrijk dus: een beleidsprobleem is geen maatschappelijk probleem
➔ Een beleidsprobleem is de uitkomst van een definitie proces
Welke definiëring is hier van toepassing?
van een gevoel (sensing) van ‘rommel in straten’ …
>maatschappelijk probleem
naar ‘hoe krijgen we mensen uitgelegd wanneer ze hun vuilnis kunnen wegbrengen?’
>beleidsprobleem
Heel belangrijk dus → een beleidsprobleem is geen maatschappelijk probleem
Een beleidsprobleem is de uitkomst van een definitie proces
Denk je dat de probleemdefiniëring klopt?
Wat kun je vervolgens doen? Met het voorbeeld van afval op straat
● Resolving: beetje kalibreren (aanpak en probleem goed gezien)
➔ App aanpassen, duidelijker lettertype, ruimere ophaaltijden, etc.
● Unsolving: verkeerde aanpak
➔ Het probleem kwam niet door gebrek aan kennis van de inwoners, maar door iets
anders. Hebben bewoners bv. geen zin om hun afval netjes weg te brengen? Boetes!
● Dissolving: verkeerde probleem
➔ Het gaat hier eigenlijk niet over een rommelige straat, maar over de ruimtelijke
implicaties van sociaal-economische , ongelijkheid, inkomensbeleid, maatschappelijke,
integratie, arbeidsmarkttoeleiding, onderwijs.
Wat is hier nu de juiste probleemdefinitie? tja…
➔ Interdependentie met nevenliggende velden: waar houd je op?
➔ Subjectieve: welk aspect van het probleem vind je belangrijk?
➔ Instabiliteit: probleem blijven niet opgelost
➔ Beleidsproblemen zijn sociale constructies
‘Policy issues’ als verschillende beelden naast elkaar bestaan
!! belangrijk !! Er zijn verschillende benaderingen in het besturen en wie horen daarbij?
Het overzicht van de verschillende namen rondom het probleem
Hoorcollege 1 - 2 Duco Bannink
Inleiding op het vak
In dit introductiecollege geven we een korte introductie van de drie onderdelen van het vak: 1.
Besturen door beheersen, 2. Problemen en bezwaren ten aanzien van besturen door
beheersen, en 3. Besturen voorbij beheersen. Hierbij wordt onder meer een link gelegd met de
verplichte literatuur van het vak.
Besturen door beheersen
Vervolgens komt het centrale begrip van de bestuurskunde als wetenschappelijke discpline aan
de orde: governance, oftewel afstemming. Van belang zijn de governancestructuur, het beleid
en de governance van de beleidsvorming en het management van de beleidsimplementatie.
Een belangrijk uitgangspunt van de rationalistische benadering is dat het overheidsbeleid dat
wordt gevoerd om een bepaald maatschappelijk probleem aan te pakken, gebaseerd moet zijn
op betrouwbare en relevante informatie. In die rationalistische benadering gaat men er vanuit
dat het ontwikkelen van een succesvol beleid begint met het structureren van het
maatschappelijk probleem. Deze structurering resulteert in een zo helder mogelijk beeld van de
aard, omvang en oorzaken van het maatschappelijk probleem en de opvattingen over dat
probleem.
De probleemstructurering maakt het mogelijk om doelstellingen en instrumenten te kiezen die
geschikt zouden kunnen zijn om het probleem aan te pakken. De beleidskeuzes die de
beleidsmaker heeft gemaakt, kun je weergeven door beleidsinstrumenten en beleidsdoelen op
een overzichtelijke wijze te ordenen in een zogenoemde ‘doelboom’. Dat is een grafische
representatie van de doelen van het ontwikkelde beleid en van de middelen die de
beleidsmaker wil inzetten om deze doelen te bereiken. Welbeschouwd breng je hiermee de
vooronderstellingen in kaart die de beleidsmaker hebben geleid bij het maken van zijn
beleidskeuzes. Dit is de ‘reconstructie van de beleidstheorie’ en de beleidstheorie is op te vatten
als de ‘theory of change’ van de beleidsmaker.
Terwijl een beleid bestaat uit ‘finale’ relaties (doel-middel) bestaat een model van de
werkelijkheid uit ‘causale’ relaties. Een beleidstheorie is adequaat als de finale en causale
relaties behoorlijk overeenkomen. Een beleid is minder adequaat als finale en causale relaties
minder overeenkomen.
Verplichte literatuur:
Dunn, W.N. (2018). Public Policy Analyses, An Integrated Approach (6th edition). New York:
Routledge, hoofdstukken 3 en 4 en 5.
,Aanbevolen literatuur:
Hoogerwerf, A, Herweijer, M., and Van Montfort, A.J.G.M. (Eds.) (2021). Overheidsbeleid, Een
inleiding in de beleidswetenschap (10de, geheel herziene druk). Deventer: Wolters Kluwer.
Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (2000). Het borgen van publiek belang, Den
Haag: WRR, https://www.wrr.nl/publicaties/rapporten/2000/04/26/het-borgen-van-publiek-belang
Inleiding
Besturen door beheersen → naar besturen voorbij beheersen
● Wat is dit zo’n beetje?
● Voorbeelden uit de Nederlandse beleidspraktijk? Of bij gemeenten? Bij andere
instellingen?
Voorlopige definitie door beheersen:
➔ Gestructureerde beleidsproces met
1. Normatieve fase van beleidskeuzes en
2. Neutrale implementatiefase
➔ Eenduidige definitie beleidsprobleem
➔ Duidelijke scheiding overheid en samenleving
➔ Als passief opgevat bestuurd systeem
➔ Waarover een behoorlijk compleet overzicht mogelijk is
Voorbeeld eenduidig probleemdefinitie: Huizenmarkt
Er zijn te weinig huizen en als de huizen er zijn niet de juiste
Niet eenduidig probleemdefinitie : immigratieprobleem, staalslakken, stikstofprobleem
→ 2 kanten van het probleem 2 probleemdefinities
,Er wordt onderscheid gemaakt tussen public administration (hangt boven de samenleving) en
bestuurskunde als governance (interactie van verschillende actoren).
Van besturen door beheersen
….
Naar besturen voorbij beheersen
Want, 3 hoofdproblemen
1. Situaties zijn chaotisch en onbegrensd
2. Er zijn verschillende actoren, met verschillende belangen
3. En met verschillende beelden van de werkelijkheid
→ wicked problems
Je kan niet de echte waarheid van het stikstofprobleem voren halen
- Er is een normatieve en feitelijke positie van actoren
- Deze kan je niet afzonderlijk van elkaar benaderen en dat maakt het een wicked
problem
- Je kan hier geen scheidsrechter boven hangen
Voorlopige definitie besturen voorbij beheersen:
➔ Zwak gestructureerd beleidsproces door elkaar lopen van (1) normatieve keuzes en (2)
feitelijke inschattingen
➔ Meerduidige definitie beleidsprobleem
➔ Overheid en samenleving lopen door elkaar heen, bestuur is overal
➔ Actoren in bestuurd systeem handelen autonoom
➔ Compleet overzicht is uitermate lastig te realiseren
Dunn
Hoofdstuk 3: structureren van beleidsproblemen
- Wat is het probleem?
- Feitelijk? Normatief
Hoofdstuk 4: bepalen van verwachte beleidsuitkomstem
- Welke maatregelen kunnen we gebruiken?
- Feitelijk, gegeven de probleemdefinitie
Hoofdstuk 5: bepalen van beleid voorkeuren
- Welke maatregelen kiezen we dan?
- Normatief
Van maatschappelijk probleem → beleidsprobleem
Een beleidsprobleem is de uitkomst van een proces van structurering of definiëring van een
maatschappelijk probleem.
, Voorbeeld
Afval naast de prullenbakken → uitwerken
★ Heel belangrijk dus: een beleidsprobleem is geen maatschappelijk probleem
➔ Een beleidsprobleem is de uitkomst van een definitie proces
Welke definiëring is hier van toepassing?
van een gevoel (sensing) van ‘rommel in straten’ …
>maatschappelijk probleem
naar ‘hoe krijgen we mensen uitgelegd wanneer ze hun vuilnis kunnen wegbrengen?’
>beleidsprobleem
Heel belangrijk dus → een beleidsprobleem is geen maatschappelijk probleem
Een beleidsprobleem is de uitkomst van een definitie proces
Denk je dat de probleemdefiniëring klopt?
Wat kun je vervolgens doen? Met het voorbeeld van afval op straat
● Resolving: beetje kalibreren (aanpak en probleem goed gezien)
➔ App aanpassen, duidelijker lettertype, ruimere ophaaltijden, etc.
● Unsolving: verkeerde aanpak
➔ Het probleem kwam niet door gebrek aan kennis van de inwoners, maar door iets
anders. Hebben bewoners bv. geen zin om hun afval netjes weg te brengen? Boetes!
● Dissolving: verkeerde probleem
➔ Het gaat hier eigenlijk niet over een rommelige straat, maar over de ruimtelijke
implicaties van sociaal-economische , ongelijkheid, inkomensbeleid, maatschappelijke,
integratie, arbeidsmarkttoeleiding, onderwijs.
Wat is hier nu de juiste probleemdefinitie? tja…
➔ Interdependentie met nevenliggende velden: waar houd je op?
➔ Subjectieve: welk aspect van het probleem vind je belangrijk?
➔ Instabiliteit: probleem blijven niet opgelost
➔ Beleidsproblemen zijn sociale constructies
‘Policy issues’ als verschillende beelden naast elkaar bestaan
