Tentamenstof - Collegestof Beleid en Management - 2025/2026
Week 1 - Van besturen door beheersen naar besturen voorbij beheersen
Waarom?
- Situaties zijn chaotisch en onbegrensd
- Er zijn verschillende actoren, met verschillende belangen
- En met verschillende beelden van de werkelijkheid
voorlopige definitie besturen door beheersen:
- Gestructureerd beleidsproces met (1) normatieve fase van beleidskeuzes en (2)
neutrale implementatiefase
- Eenduidige definitie beleidsprobleem
- Duidelijke scheiding overheid en samenleving
- Als passief opgevat bestuurd systeem
- Waarover een behoorlijk compleet overzicht mogelijk is
voorlopigedefinitie besturen voorbij beheersen:
- Zwak gestructureerd beleidsproces met door elkaar lopen van (1) normatieve keuzes
en (2) feitelijke inschattingen
- Meerduidige definitie beleidsprobleem
- Overheid en samenleving lopen door elkaar heen, bestuur is overal
- Actoren in bestuurd systeem handelen autonoom
- Compleet overzicht is uitermate lastig te realiseren
Dunn - Probleemdefiniëring
Wat bedoelt Dunn met probleemdefiniëring?
Volgens Dunn ontstaat een beleidsprobleem niet vanzelf — het is een resultaat van hoe we een
maatschappelijk probleem definiëren of structureren.
maatschappelijk probleem definiëren.
→ Een beleidsprobleem is dus geen objectief feit, maar een sociaal geconstrueerde definitie
van wat we als “het probleem” zien en waar de overheid iets aan moet doen.
Bijvoorbeeld:
- Maatschappelijk probleem: “rommel op straat” (gevoel van wanorde).
- Beleidsprobleem: “inwoners weten niet goed wanneer ze hun afval moeten
buitenzetten.”
→ Hier is dus een keuze gemaakt welke definitie het beleid gaat aanpakken.
De vijf fasen van probleemstructurering volgens Dunn
Dunn beschrijft probleemdefiniëring als een proces met verschillende stappen — in de slides
staat dit als:
aanvoelen → zoeken → afbakenen → specificeren → evalueren
1. Aanvoelen (sensing)
Je voelt dat er iets mis is — een vaag ongemak of publieke onvrede.
→ Nog geen duidelijk probleem, maar een probleemsituatie.
, 2. Zoeken (search / meta-probleem)
Je onderzoekt hoe anderen het probleem zien. Er zijn vaak meerdere definities tegelijk
in omloop.
→ Dat geheel aan verschillende definities noemt Dunn het metaprobleem (“probleem
van problemen”).
3. Afbakenen (delineation)
Je bepaalt welke van die probleembeelden centraal komt te staan.
→ Hier maakt de analist al normatieve keuzes: wat vinden we belangrijk?
4. Specificeren (specification / formaliseren)
Je vertaalt het gekozen probleem in een formele, meetbare vorm — bijvoorbeeld in een
model of indicatoren.
→ Hier kan een Type III-fout ontstaan: het verkeerde probleem wordt gemodelleerd.
5. Evalueren (evaluation)
Je kijkt of de gekozen definitie en aanpak kloppen.
→ Misschien moet je herdefiniëren (resolving, unsolving, dissolving).
Resolving, Unsolving, Dissolving
Dunn onderscheidt drie manieren waarop je met een probleemdefinitie kunt omgaan:
Resolving: je verfijnt de bestaande aanpak (je zat ongeveer goed).
Unsolving: je gooit een verkeerde aanpak weg en herdefinieert het probleem.
Dissolving: je ontdekt dat het eigenlijk een ander probleem is dan gedacht.
Bijv. rommel op straat:
Resolving: app verbeteren.
Unsolving: niet kennis, maar motivatie → boetes.
Dissolving: het gaat eigenlijk over ongelijkheid → sociaal beleid.
Term Betekenis Relatie tot type-fouten
Resolving Je past je probleemdefinitie of oplossing iets aan. Corrigeert kleine kalibratiefouten (Type I of II).
Het probleem was goed gedefinieerd, maar de
aanpak moet worden bijgesteld.
Unsolving Je gooit een eerdere oplossing weg, want je Corrigeert een Type III-fout.
ontdekt dat je het verkeerde probleem hebt
aangepakt.
Dissolving Je beseft dat het probleem eigenlijk een ander, Vermijdt toekomstige Type III-fouten door
dieper liggend probleem is — je laat de herstructurering van het probleem.
oorspronkelijke definitie los.
Wat is een causaal veldmodel?
Een causaal veldmodel (in het Engels causal field model of causal mapping) is een schema
waarin je alle mogelijke oorzaken en gevolgen van een beleidsprobleem in kaart brengt.
, Het is een hulpmiddel om te begrijpen waar het probleem vandaan komt en op welke factoren je
kunt sturen.
➡️ Je brengt dus niet alleen één oorzaak in beeld, maar een geheel aan samenhangende
factoren — een “veld” van oorzaken en effecten.
Doel van het model
Het doel is om:
- de kernoorzaken van een probleem te identificeren (dus: waar moet beleid op
aangrijpen?);
- te onderscheiden wat waarschijnlijk, plausibel en actiegericht is;
- en uiteindelijk te voorspellen wat het effect van een beleidsmaatregel zal zijn (→ dat is
die “theoretical forecasting” in Dunn hoofdstuk 4).
Causaal veldmodel afval
Afval op straat ← Gebrek aan prikkels (incentives) =
← Zwakke sociale normen (socialisatie)
← Weinig voorzieningen (capaciteiten)
Een beleid is goed als het finaal model (je beleidsoplossing) past op het causaal model (de
werkelijkheid).
→ Als je begrijpt wat de oorzaken zijn (causaal veldmodel), kun je beleid ontwerpen dat daar
goed op aansluit (finaal model).
Advocacy: verschillende actoren pleiten voor verschillende alternatieven
Advocay trap: de valkuil waarin beleidsanalisten en beleidsmakers hun eigen of elkaars
voorkeuren bevestigen in plaats van kritisch te blijven. Hierdoor wordt beleid gepresenteerd
als rationeel en neutraal, terwijl het in feite waarde-geladen is en alternatieven buiten beeld
blijven. Dit ondermijnt de objectieve pretentie van ‘besturen door beheersen’ en maakt
zichtbaar waarom beleid in werkelijkheid altijd politiek en normatief is.
- Analisten en beleidsmakers worden zelf onderdeel van het kamp dat één voorkeur
verdedigt;
- Daardoor vervagen de alternatieven of worden ze niet meer serieus onderzocht;
- De analyse lijkt rationeel, maar is eigenlijk normatief en bevooroordeeld.
Begrip Betekenis Kernidee
Actionable Feiten + waarden vormen samen iemands Iedereen redeneert vanuit zijn eigen set overtuigingen
voorkeursactie
Prospective Beleidsanalyse kijkt vooruit (ex ante), effect pas Beleid is altijd onzeker
later zichtbaar
Value-laden Beleid is nooit waardevrij, elke keuze bevat Keuze voor middel = keuze voor waarde
waarden
Ethically complex Waarden in beleid botsen en zijn moeilijk te Beleid is moreel ambigu
wegen
Week 1 - Van besturen door beheersen naar besturen voorbij beheersen
Waarom?
- Situaties zijn chaotisch en onbegrensd
- Er zijn verschillende actoren, met verschillende belangen
- En met verschillende beelden van de werkelijkheid
voorlopige definitie besturen door beheersen:
- Gestructureerd beleidsproces met (1) normatieve fase van beleidskeuzes en (2)
neutrale implementatiefase
- Eenduidige definitie beleidsprobleem
- Duidelijke scheiding overheid en samenleving
- Als passief opgevat bestuurd systeem
- Waarover een behoorlijk compleet overzicht mogelijk is
voorlopigedefinitie besturen voorbij beheersen:
- Zwak gestructureerd beleidsproces met door elkaar lopen van (1) normatieve keuzes
en (2) feitelijke inschattingen
- Meerduidige definitie beleidsprobleem
- Overheid en samenleving lopen door elkaar heen, bestuur is overal
- Actoren in bestuurd systeem handelen autonoom
- Compleet overzicht is uitermate lastig te realiseren
Dunn - Probleemdefiniëring
Wat bedoelt Dunn met probleemdefiniëring?
Volgens Dunn ontstaat een beleidsprobleem niet vanzelf — het is een resultaat van hoe we een
maatschappelijk probleem definiëren of structureren.
maatschappelijk probleem definiëren.
→ Een beleidsprobleem is dus geen objectief feit, maar een sociaal geconstrueerde definitie
van wat we als “het probleem” zien en waar de overheid iets aan moet doen.
Bijvoorbeeld:
- Maatschappelijk probleem: “rommel op straat” (gevoel van wanorde).
- Beleidsprobleem: “inwoners weten niet goed wanneer ze hun afval moeten
buitenzetten.”
→ Hier is dus een keuze gemaakt welke definitie het beleid gaat aanpakken.
De vijf fasen van probleemstructurering volgens Dunn
Dunn beschrijft probleemdefiniëring als een proces met verschillende stappen — in de slides
staat dit als:
aanvoelen → zoeken → afbakenen → specificeren → evalueren
1. Aanvoelen (sensing)
Je voelt dat er iets mis is — een vaag ongemak of publieke onvrede.
→ Nog geen duidelijk probleem, maar een probleemsituatie.
, 2. Zoeken (search / meta-probleem)
Je onderzoekt hoe anderen het probleem zien. Er zijn vaak meerdere definities tegelijk
in omloop.
→ Dat geheel aan verschillende definities noemt Dunn het metaprobleem (“probleem
van problemen”).
3. Afbakenen (delineation)
Je bepaalt welke van die probleembeelden centraal komt te staan.
→ Hier maakt de analist al normatieve keuzes: wat vinden we belangrijk?
4. Specificeren (specification / formaliseren)
Je vertaalt het gekozen probleem in een formele, meetbare vorm — bijvoorbeeld in een
model of indicatoren.
→ Hier kan een Type III-fout ontstaan: het verkeerde probleem wordt gemodelleerd.
5. Evalueren (evaluation)
Je kijkt of de gekozen definitie en aanpak kloppen.
→ Misschien moet je herdefiniëren (resolving, unsolving, dissolving).
Resolving, Unsolving, Dissolving
Dunn onderscheidt drie manieren waarop je met een probleemdefinitie kunt omgaan:
Resolving: je verfijnt de bestaande aanpak (je zat ongeveer goed).
Unsolving: je gooit een verkeerde aanpak weg en herdefinieert het probleem.
Dissolving: je ontdekt dat het eigenlijk een ander probleem is dan gedacht.
Bijv. rommel op straat:
Resolving: app verbeteren.
Unsolving: niet kennis, maar motivatie → boetes.
Dissolving: het gaat eigenlijk over ongelijkheid → sociaal beleid.
Term Betekenis Relatie tot type-fouten
Resolving Je past je probleemdefinitie of oplossing iets aan. Corrigeert kleine kalibratiefouten (Type I of II).
Het probleem was goed gedefinieerd, maar de
aanpak moet worden bijgesteld.
Unsolving Je gooit een eerdere oplossing weg, want je Corrigeert een Type III-fout.
ontdekt dat je het verkeerde probleem hebt
aangepakt.
Dissolving Je beseft dat het probleem eigenlijk een ander, Vermijdt toekomstige Type III-fouten door
dieper liggend probleem is — je laat de herstructurering van het probleem.
oorspronkelijke definitie los.
Wat is een causaal veldmodel?
Een causaal veldmodel (in het Engels causal field model of causal mapping) is een schema
waarin je alle mogelijke oorzaken en gevolgen van een beleidsprobleem in kaart brengt.
, Het is een hulpmiddel om te begrijpen waar het probleem vandaan komt en op welke factoren je
kunt sturen.
➡️ Je brengt dus niet alleen één oorzaak in beeld, maar een geheel aan samenhangende
factoren — een “veld” van oorzaken en effecten.
Doel van het model
Het doel is om:
- de kernoorzaken van een probleem te identificeren (dus: waar moet beleid op
aangrijpen?);
- te onderscheiden wat waarschijnlijk, plausibel en actiegericht is;
- en uiteindelijk te voorspellen wat het effect van een beleidsmaatregel zal zijn (→ dat is
die “theoretical forecasting” in Dunn hoofdstuk 4).
Causaal veldmodel afval
Afval op straat ← Gebrek aan prikkels (incentives) =
← Zwakke sociale normen (socialisatie)
← Weinig voorzieningen (capaciteiten)
Een beleid is goed als het finaal model (je beleidsoplossing) past op het causaal model (de
werkelijkheid).
→ Als je begrijpt wat de oorzaken zijn (causaal veldmodel), kun je beleid ontwerpen dat daar
goed op aansluit (finaal model).
Advocacy: verschillende actoren pleiten voor verschillende alternatieven
Advocay trap: de valkuil waarin beleidsanalisten en beleidsmakers hun eigen of elkaars
voorkeuren bevestigen in plaats van kritisch te blijven. Hierdoor wordt beleid gepresenteerd
als rationeel en neutraal, terwijl het in feite waarde-geladen is en alternatieven buiten beeld
blijven. Dit ondermijnt de objectieve pretentie van ‘besturen door beheersen’ en maakt
zichtbaar waarom beleid in werkelijkheid altijd politiek en normatief is.
- Analisten en beleidsmakers worden zelf onderdeel van het kamp dat één voorkeur
verdedigt;
- Daardoor vervagen de alternatieven of worden ze niet meer serieus onderzocht;
- De analyse lijkt rationeel, maar is eigenlijk normatief en bevooroordeeld.
Begrip Betekenis Kernidee
Actionable Feiten + waarden vormen samen iemands Iedereen redeneert vanuit zijn eigen set overtuigingen
voorkeursactie
Prospective Beleidsanalyse kijkt vooruit (ex ante), effect pas Beleid is altijd onzeker
later zichtbaar
Value-laden Beleid is nooit waardevrij, elke keuze bevat Keuze voor middel = keuze voor waarde
waarden
Ethically complex Waarden in beleid botsen en zijn moeilijk te Beleid is moreel ambigu
wegen
