Deception in clinical settings
LECTURE 1: Introduction
Rogers, R. & Bender, S.D. (2018). Clinical assessment of malingering and deception (4th
edition).New York: Guilford Press.
- Chapter 1: An introduction to response styles (R. Rogers), pp. 3 – 17.
Rogers, R. & Bender, S.D. (2018). Clinical assessment of malingering and deception (4th
edition). New York: Guilford Press.
- Chapter 5: Syndromes associated with deception (M. Vitacco), pp. 83 – 97.
LECTURE 2: Factitious disorders and Munchausen syndrome by proxy
Rogers, R. & Bender, S.D. (2018). Clinical assessment of malingering and deception (4th
edition). New York: Guilford Press.
- Chapter 11: Factitious disorders in medical and psychiatric practices (G. Yates, M.
Mulla, J. Hamilton, M. Feldman), pp. 212 - 235.
Day, D.O., & Moseley, R.L. (2010). Munchausen by proxy syndrome. Journal of Forensic
Psychology Practice, 10, 13-36.
LECTURE 3 + 4: Performance validity and feigning of cognitive disorders
• Malingering of cognitive dysfunctions
• Detection strategies
• Research designs
• Attention disorders
• Memory disorders
• Interpretation and critique on Performance Validity Tests
Martin, P.K., & Schroeder, R. W. (2022). A framework for providing clinical feedback when
patients invalidate testing. In R. W. Schroeder, & P. K. Martin (Eds), Validity assessment in
clinical neuropsychological practice: Evaluating and managing noncredible performance (pp.
47-69). The Guilford Press.
Merckelbach, H., & Dandachi-FitzGerald, B. The (small) world of validity test research
according to Leonhard and Leonhard (2024): A critique. Psychological Injury and Law, 17,
439–449. https://doi.org/10.1007/s12207-024-09525-4
Peters, M.J.V., van Oorsouw, K.I.M., Jelicic, M., & Merckelbach, H. (2013). Let's use those
tests! Evaluations of crime-related amnesia claims, Memory, 21(5), 599- 607, DOI:
10.1080/09658211.2013.771672
LECTURE 5: Validity testing in child and adolescent assessment
Kirkwood, M. (2015). Validity testing in child and adolescent assessment. New York: Guilford
Press.
, - Chapter 1: A rationale for performance validity testing in child and adolescent
assessment (Michael Kirkwood), pp. 3 – 21.
Kirkwood, M. (2015). Validity testing in child and adolescent assessment. New York: Guilford
Press.
- Chapter 6: Clinical strategies to assess the credibility of presentations in children
(Dominic Carone), pp. 107 – 124.
Kirkwood, M. (2015). Validity testing in child and adolescent assessment. New York: Guilford
Press.
- Chapter 7: Motivations behind noncredible presentations: Why children feign and
how to make this determination (David Baker and Michael Kirkwood), pp. 125 – 144.
LECTURE 6: Recognising and managing feigning behaviour in clinical patients
(Dr. Jeroen Roor, ONLINE via Kaltura)
Roor, J.J., Dandachi-FitzGerald, B., & Ponds, R.W.H.M. (2015). A case of misdiagnosis of
mild cognitive impairment: The utility of symptom validity testing in an outpatient memory
clinic. Applied Neuropsychology: Adult, 23(3), 172–178.
https://doi.org/10.1080/23279095.2015.1030018
LECTURE 7: The polygraph in early times and today
Case report on malingered amnesia (Dr. Isabella Niesten, via pre-recording)
Rogers, R. & Bender, S.D. (2018). Clinical assessment of malingering and deception (4th
edition). New York: Guilford Press.
- Chapter 19: Assessing deception: Polygraph techniques and integrity testing (W.G.
Iacono & C.J. Patrick), pp. 361-369.
Note: Up until and excluding “Integrity Testing” on page 36
,Week 1 Deception introduction
Chapter 1: An introduction in response styles
- Outpatient clients gaven soms geen informatie over persoonlijke dingen zoals
seksuele ervaringen, substance abuse en relaties.
- Deceptie komt veel voor, vooral in minimalisering of overdrijven
- Deceptie in relaties komt vaak voor. Partners geloven dat ze beter hun partner
kunnen bedriegen dan andersom.
- In de werkomgeving worden veel mentale stoornissen achtergehouden.
2 sleutelelementen vanuit study Ellison
1. Keuzes vanuit response stijlen zijn vaak rationeel en multidimensioneel (deceive or
disclose).
2. Deze keuzes zijn vaak individuele reacties op interpersoonlijke variabelen (good
friend) of situaties (explanation of absence).
Respons stijlen zijn flexibel.
Jones en King (2014): bieden een diepgaande analyse van factoren die bepalen of
werknemers iets over zichzelf en hun persoonlijke ervaringen onthullen, verbergen of
signaleren:
→ de meeste mensen hanteren verschillende reactiestijlen die hun persoonlijke doelen
weerspiegelen
in een bepaalde setting (bijvoorbeeld middelenmisbruik kan in de ene setting actief worden
ontkend en in een andere openlijk worden geuit)
→ sociale wenselijkheid en indruk management kunnen de overhand hebben tijdens de
sollicitatieprocedure, maar worden na de aanwerving weer losgelaten
Mensen kunnen disclose, conceal of signal over zichzelf en persoonlijke ervaringen.
- In forensische context kunnen cliënten reageren op de vijandige effecten van
rechtszaken waarin hun geloofwaardigheid impliciet in twijfel wordt gebracht -
lexogenic effects.
- Alle individuen schieten tekort in selfdisclosure (make something hidden known)
ongeacht de sociale context.
Professionals in de geestelijke gezondheidszorg zouden kunnen overwegen welke mate van
misleiding in hun rapporten moet worden vastgelegd.
→ Eén aanpak zou kunnen zijn om alleen consequente misleiding en verdraaiingen te
registreren.
De algemene kwestie van onbelangrijke misleiding moet zorgvuldig worden overwogen.
→ Er worden twee extreme alternatieven gepresenteerd:
1. De Tainthypothese: Elk bewijs van niet-oprechte reacties wijst waarschijnlijk op een
bredere, maar momenteel onopgemerkte veinzerij. Daarom hebben professionals een
professionele verantwoordelijkheid om waargenomen, zelfs geïsoleerde, vormen van
misleiding te documenteren.
2. Beyond-reasonable-doubt standard: Met een beroep op de strenge bewijsnorm in
, strafzaken, mag alleen overtuigend bewijs van een reactiestijl, zoals veinzen, worden
gebruikt.
→ Praktijkbeoefenaars moeten per geval beslissen hoe ze de noodzaak om
aanhoudende inspanningen met betrekking tot een specifieke antwoordstijl te
documenteren, in evenwicht kunnen brengen met de soms zeer
ernstige gevolgen van het categoriseren van een examinandus als een niet-echte
respondent. Is het het waard om sommige decepties te documenteren.
Criminele overtreders worden vaak ten onrechte gecategoriseerd als malingerende daders
vanwege hun manipulatieve gedrag.
Professionals in de geestelijke gezondheidszorg moeten beslissen welk bewijs van
responsstijlen routinematig moet worden opgenomen in klinische en forensische rapporten.
→ Geleid door ethische en professionele overwegingen, zullen hun beslissingen
waarschijnlijk worden beïnvloed door ten minste twee dimensies:
1. Nauwkeurigheid versus volledigheid van hun conclusie
2. Gebruik versus misbruik van klinische bevindingen door anderen
Nonspecific terms: Er lijkt een veelvoorkomende fout van overspecificatie van
responsstijlen lijkt te zijn, zelfs wanneer de gegevens niet eenduidig of zelfs tegenstrijdig zijn
Two-step (general-specific) approach voor het minimaliseren van overspecificatie:
1. Ondersteunen de klinische gegevens een niet-specifieke beschrijving (bijv.
"onbetrouwbare informant")?
2. Zo ja, zijn er voldoende gegevens om een specifieke responsstijl te bepalen?
Unreliability = een zeer algemene term die vragen oproept over de nauwkeurigheid van
gerapporteerde informatie; er wordt uitgegaan van de intentie van het individu of de redenen
voor onjuiste gegevens.
→ vooral nuttig bij tegenstrijdige klinische gegevens, met conflicterende data.
Non-disclosure = beschrijft het achterhouden van informatie; net als unreliability gaat het niet
uit van intentie; een individu kan vrij kiezen of hij/zij informatie wil prijsgeven of zich door
interne eisen gedwongen voelt om informatie achter te houden
Selfdisclosure = hoeveel individuen over zichzelf onthullen; Een gebrek aan zelfonthulling
impliceert geen oneerlijkheid, maar simpelweg een onwil om persoonlijke informatie te delen
→ Personen worden geacht een hoge mate van selfdisclosure te hebben wanneer ze blijk
geven van een hoge mate van openheid
→ Het wordt vaak beschouwd als een belangrijk construct binnen de context van
wederkerige relaties
Deception = een allesomvattende term die alle daaruit voortvloeiende pogingen van
personen om hun zelfrapportage te verdraaien of verkeerd voor te stellen beschrijft
→ Omvat bedrog dat vaak gepaard gaat met niet-openheid
→ Misleiding kan volledig losstaan van het beschreven psychologische functioneren van de
patiënt
LECTURE 1: Introduction
Rogers, R. & Bender, S.D. (2018). Clinical assessment of malingering and deception (4th
edition).New York: Guilford Press.
- Chapter 1: An introduction to response styles (R. Rogers), pp. 3 – 17.
Rogers, R. & Bender, S.D. (2018). Clinical assessment of malingering and deception (4th
edition). New York: Guilford Press.
- Chapter 5: Syndromes associated with deception (M. Vitacco), pp. 83 – 97.
LECTURE 2: Factitious disorders and Munchausen syndrome by proxy
Rogers, R. & Bender, S.D. (2018). Clinical assessment of malingering and deception (4th
edition). New York: Guilford Press.
- Chapter 11: Factitious disorders in medical and psychiatric practices (G. Yates, M.
Mulla, J. Hamilton, M. Feldman), pp. 212 - 235.
Day, D.O., & Moseley, R.L. (2010). Munchausen by proxy syndrome. Journal of Forensic
Psychology Practice, 10, 13-36.
LECTURE 3 + 4: Performance validity and feigning of cognitive disorders
• Malingering of cognitive dysfunctions
• Detection strategies
• Research designs
• Attention disorders
• Memory disorders
• Interpretation and critique on Performance Validity Tests
Martin, P.K., & Schroeder, R. W. (2022). A framework for providing clinical feedback when
patients invalidate testing. In R. W. Schroeder, & P. K. Martin (Eds), Validity assessment in
clinical neuropsychological practice: Evaluating and managing noncredible performance (pp.
47-69). The Guilford Press.
Merckelbach, H., & Dandachi-FitzGerald, B. The (small) world of validity test research
according to Leonhard and Leonhard (2024): A critique. Psychological Injury and Law, 17,
439–449. https://doi.org/10.1007/s12207-024-09525-4
Peters, M.J.V., van Oorsouw, K.I.M., Jelicic, M., & Merckelbach, H. (2013). Let's use those
tests! Evaluations of crime-related amnesia claims, Memory, 21(5), 599- 607, DOI:
10.1080/09658211.2013.771672
LECTURE 5: Validity testing in child and adolescent assessment
Kirkwood, M. (2015). Validity testing in child and adolescent assessment. New York: Guilford
Press.
, - Chapter 1: A rationale for performance validity testing in child and adolescent
assessment (Michael Kirkwood), pp. 3 – 21.
Kirkwood, M. (2015). Validity testing in child and adolescent assessment. New York: Guilford
Press.
- Chapter 6: Clinical strategies to assess the credibility of presentations in children
(Dominic Carone), pp. 107 – 124.
Kirkwood, M. (2015). Validity testing in child and adolescent assessment. New York: Guilford
Press.
- Chapter 7: Motivations behind noncredible presentations: Why children feign and
how to make this determination (David Baker and Michael Kirkwood), pp. 125 – 144.
LECTURE 6: Recognising and managing feigning behaviour in clinical patients
(Dr. Jeroen Roor, ONLINE via Kaltura)
Roor, J.J., Dandachi-FitzGerald, B., & Ponds, R.W.H.M. (2015). A case of misdiagnosis of
mild cognitive impairment: The utility of symptom validity testing in an outpatient memory
clinic. Applied Neuropsychology: Adult, 23(3), 172–178.
https://doi.org/10.1080/23279095.2015.1030018
LECTURE 7: The polygraph in early times and today
Case report on malingered amnesia (Dr. Isabella Niesten, via pre-recording)
Rogers, R. & Bender, S.D. (2018). Clinical assessment of malingering and deception (4th
edition). New York: Guilford Press.
- Chapter 19: Assessing deception: Polygraph techniques and integrity testing (W.G.
Iacono & C.J. Patrick), pp. 361-369.
Note: Up until and excluding “Integrity Testing” on page 36
,Week 1 Deception introduction
Chapter 1: An introduction in response styles
- Outpatient clients gaven soms geen informatie over persoonlijke dingen zoals
seksuele ervaringen, substance abuse en relaties.
- Deceptie komt veel voor, vooral in minimalisering of overdrijven
- Deceptie in relaties komt vaak voor. Partners geloven dat ze beter hun partner
kunnen bedriegen dan andersom.
- In de werkomgeving worden veel mentale stoornissen achtergehouden.
2 sleutelelementen vanuit study Ellison
1. Keuzes vanuit response stijlen zijn vaak rationeel en multidimensioneel (deceive or
disclose).
2. Deze keuzes zijn vaak individuele reacties op interpersoonlijke variabelen (good
friend) of situaties (explanation of absence).
Respons stijlen zijn flexibel.
Jones en King (2014): bieden een diepgaande analyse van factoren die bepalen of
werknemers iets over zichzelf en hun persoonlijke ervaringen onthullen, verbergen of
signaleren:
→ de meeste mensen hanteren verschillende reactiestijlen die hun persoonlijke doelen
weerspiegelen
in een bepaalde setting (bijvoorbeeld middelenmisbruik kan in de ene setting actief worden
ontkend en in een andere openlijk worden geuit)
→ sociale wenselijkheid en indruk management kunnen de overhand hebben tijdens de
sollicitatieprocedure, maar worden na de aanwerving weer losgelaten
Mensen kunnen disclose, conceal of signal over zichzelf en persoonlijke ervaringen.
- In forensische context kunnen cliënten reageren op de vijandige effecten van
rechtszaken waarin hun geloofwaardigheid impliciet in twijfel wordt gebracht -
lexogenic effects.
- Alle individuen schieten tekort in selfdisclosure (make something hidden known)
ongeacht de sociale context.
Professionals in de geestelijke gezondheidszorg zouden kunnen overwegen welke mate van
misleiding in hun rapporten moet worden vastgelegd.
→ Eén aanpak zou kunnen zijn om alleen consequente misleiding en verdraaiingen te
registreren.
De algemene kwestie van onbelangrijke misleiding moet zorgvuldig worden overwogen.
→ Er worden twee extreme alternatieven gepresenteerd:
1. De Tainthypothese: Elk bewijs van niet-oprechte reacties wijst waarschijnlijk op een
bredere, maar momenteel onopgemerkte veinzerij. Daarom hebben professionals een
professionele verantwoordelijkheid om waargenomen, zelfs geïsoleerde, vormen van
misleiding te documenteren.
2. Beyond-reasonable-doubt standard: Met een beroep op de strenge bewijsnorm in
, strafzaken, mag alleen overtuigend bewijs van een reactiestijl, zoals veinzen, worden
gebruikt.
→ Praktijkbeoefenaars moeten per geval beslissen hoe ze de noodzaak om
aanhoudende inspanningen met betrekking tot een specifieke antwoordstijl te
documenteren, in evenwicht kunnen brengen met de soms zeer
ernstige gevolgen van het categoriseren van een examinandus als een niet-echte
respondent. Is het het waard om sommige decepties te documenteren.
Criminele overtreders worden vaak ten onrechte gecategoriseerd als malingerende daders
vanwege hun manipulatieve gedrag.
Professionals in de geestelijke gezondheidszorg moeten beslissen welk bewijs van
responsstijlen routinematig moet worden opgenomen in klinische en forensische rapporten.
→ Geleid door ethische en professionele overwegingen, zullen hun beslissingen
waarschijnlijk worden beïnvloed door ten minste twee dimensies:
1. Nauwkeurigheid versus volledigheid van hun conclusie
2. Gebruik versus misbruik van klinische bevindingen door anderen
Nonspecific terms: Er lijkt een veelvoorkomende fout van overspecificatie van
responsstijlen lijkt te zijn, zelfs wanneer de gegevens niet eenduidig of zelfs tegenstrijdig zijn
Two-step (general-specific) approach voor het minimaliseren van overspecificatie:
1. Ondersteunen de klinische gegevens een niet-specifieke beschrijving (bijv.
"onbetrouwbare informant")?
2. Zo ja, zijn er voldoende gegevens om een specifieke responsstijl te bepalen?
Unreliability = een zeer algemene term die vragen oproept over de nauwkeurigheid van
gerapporteerde informatie; er wordt uitgegaan van de intentie van het individu of de redenen
voor onjuiste gegevens.
→ vooral nuttig bij tegenstrijdige klinische gegevens, met conflicterende data.
Non-disclosure = beschrijft het achterhouden van informatie; net als unreliability gaat het niet
uit van intentie; een individu kan vrij kiezen of hij/zij informatie wil prijsgeven of zich door
interne eisen gedwongen voelt om informatie achter te houden
Selfdisclosure = hoeveel individuen over zichzelf onthullen; Een gebrek aan zelfonthulling
impliceert geen oneerlijkheid, maar simpelweg een onwil om persoonlijke informatie te delen
→ Personen worden geacht een hoge mate van selfdisclosure te hebben wanneer ze blijk
geven van een hoge mate van openheid
→ Het wordt vaak beschouwd als een belangrijk construct binnen de context van
wederkerige relaties
Deception = een allesomvattende term die alle daaruit voortvloeiende pogingen van
personen om hun zelfrapportage te verdraaien of verkeerd voor te stellen beschrijft
→ Omvat bedrog dat vaak gepaard gaat met niet-openheid
→ Misleiding kan volledig losstaan van het beschreven psychologische functioneren van de
patiënt
