Aardrijkskunde Systeem Aarde
Paragraaf 1.1: Planeet aarde
● Hoe is het zonnestelsel opgebouwd?
● Hoe wordt de ouderdom van de aarde gemeten?
De ouderdom wordt weergegeven op een geologische tijdschaal. Deze tijdschaal is verdeeld in
tijdperken, perioden en tijdvakken en is gekoppeld aan gesteentelagen die in deze perioden zijn
ontstaan. Door middel van fossielen kon de juiste volgorde van het ontstaan van de gesteentelagen
worden bepaald.
Later werd het bepaald door gebruik te maken van het radioactieve verval van gesteenten.
● Hoe is de aarde opgebouwd?
Er zijn 2 manieren om de aarde in te delen:
1. kern →mantel →aardkorst (samenstelling van binnen naar buiten steeds lichter)
2. op basis van viscositeit = maat van stroperigheid van een stof.
, - De kern bestaat uit nikkel en ijzer
- binnenkern is vast (door hoge druk)
- buitenkern is vloeibaar
- De mantel is het deel tussen de kern en de aardkorst
- ondermantel is plastisch (taai-stroperig)
- asthenosfeer is het bovenste gedeelte van de mantel (taai-stroperig)
- De aardkorst en het buitenste deel van de mantel vormen de lithosfeer (vast, stijf en
breekbaar) →drijft op de asthenosfeer
- Continentale korst uit graniet met soortelijke massa 2,8
- Oceanische korst uit basalt met soortelijke massa 3,0
Paragraaf 1.2: Drijvende continenten
● Wat is het actualiteitsprincipe?
Het betekent: het heden is de sleutel tot het verleden. Het houdt in dat processen die zich in het heden
plaatsvinden, zich ook vroeger hebben plaatsgevonden.
● Hoe ontwikkelden zich de bewijzen voor het bewegen van aardplaten?
Alfred Wegener heeft bewijzen voor dat de continenten ooit aan elkaar hebben gezeten (Pangea).
- Er worden op verschillende continenten dezelfde fossielen gevonden.
- Er zijn sporen van vergletsjering.
- Verschillende rotsen op verschillende continenten sluiten goed op elkaar aan.
Later was er voor het eerst bewijs.
Dwars door alle oceanen lopen bergketens van duizenden kilometers →mid-oceanische ruggen
De aardkorst onder de oceanen is nog jong. Maar als je van de mid-oceanische rug naar het westen of
oosten gaat, wordt de aardkorst geleidelijk aan steeds ouder. Dat betekent dat de oceanische plaat
vanuit het midden aan het groeien is.
Het aardmagnetisch veld verandert in de loop van de tijd. Komt omdat continenten veranderen van
positie ten opzichte van de polen.
Later werd met behulp van satellieten de afstand van de platen die uit elkaar bewegen gemeten. Ze
zien dat de platen steeds breder worden en opschuiven.
Paragraaf 1.3: Platentektoniek
● Hoe werkt de aandrijving van de platentektoniek?
Platentektoniek = processen waardoor platen ontstaan, bewegen en weer verdwijnen.
- Platen bewegen met snelheid van enkele centimeters per jaar.
- Snelheid is overal anders.
- Snelheid kan veranderen in de loop van de tijd.
De lithosfeer bestaat uit 7 grote en veel kleinere platen die op de asthenosfeer drijven.
De asthenosfeer beweegt door inwendige warmte van de aarde:
- Heet materiaal komt omhoog
, - botst tegen lithosfeer
- stroomt horizontaal weg
- zakt na afkoeling (zwaarder) weer naar beneden.
Deze kringlopen die ontstaan in de mantel en heten convectiestromen.
Platentektoniek gebeurt niet alleen door convectiestromen maar ook door slab pull en ridge push.
Naar mate de plaats verder van de mid-oceanische rug is koelt de plaat meer af. →hogere dichtheid
→zwaarder
- zwaardere plaat zakt naar beneden → subductie
- slab pull: zwaartekracht trekt de rest van de plaat mee
Dichtbij de mid-oceanische rug is het heel heet →lagere dichtheid →gebergtevorming (2,5 km hoog)
- ridge push: oceanische plaats glijdt onder invloed van de zwaartekracht over de asthenosfeer
van deze hoogte naar de zijkanten naar beneden.
De invloed van slab pull (trekkracht) is groter dan ridge push (duwkracht)
● Er zijn 3 soorten plaatbewegingen:
- Convergentie = naar elkaar toe bewegen van platen
- Divergentie = van elkaar af bewegen van platen
- Transforme beweging = het langs elkaar heen bewegen van platen
Convergente plaatbeweging
De platen bewegen naar elkaar toe en botsen
bij de convergente plaatgrens.
Er zijn 3 manieren:
1. Oceanische plaat tegen continentale
plaat
De oceanische plaat duikt onder de
continentale plaat en zinkt in de mantel. Dit
proces heet subductie. Kenmerken
subductiezone:
- Trog
- Gebergtevorming (bergketens)
- Vulkanisme →explosieve erupties vulkanen
- Zware aardbevingen
2. Oceanische plaat tegen oceanische
plaat
De oceanische plaat botst tegen oceanische
plaat waarbij de oudste, zwaardere plaat
onder de jongere plaat duikt. Kenmerken:
- trog
- achter trog een vulkanische
eilandenboog.
3. Continentale plaat tegen continentale plaat
De continentale plaat botst tegen een andere continentale plaat. Omdat de platen dezelfde soortelijke
massa hebben, duiken ze niet weg. Kenmerken:
Paragraaf 1.1: Planeet aarde
● Hoe is het zonnestelsel opgebouwd?
● Hoe wordt de ouderdom van de aarde gemeten?
De ouderdom wordt weergegeven op een geologische tijdschaal. Deze tijdschaal is verdeeld in
tijdperken, perioden en tijdvakken en is gekoppeld aan gesteentelagen die in deze perioden zijn
ontstaan. Door middel van fossielen kon de juiste volgorde van het ontstaan van de gesteentelagen
worden bepaald.
Later werd het bepaald door gebruik te maken van het radioactieve verval van gesteenten.
● Hoe is de aarde opgebouwd?
Er zijn 2 manieren om de aarde in te delen:
1. kern →mantel →aardkorst (samenstelling van binnen naar buiten steeds lichter)
2. op basis van viscositeit = maat van stroperigheid van een stof.
, - De kern bestaat uit nikkel en ijzer
- binnenkern is vast (door hoge druk)
- buitenkern is vloeibaar
- De mantel is het deel tussen de kern en de aardkorst
- ondermantel is plastisch (taai-stroperig)
- asthenosfeer is het bovenste gedeelte van de mantel (taai-stroperig)
- De aardkorst en het buitenste deel van de mantel vormen de lithosfeer (vast, stijf en
breekbaar) →drijft op de asthenosfeer
- Continentale korst uit graniet met soortelijke massa 2,8
- Oceanische korst uit basalt met soortelijke massa 3,0
Paragraaf 1.2: Drijvende continenten
● Wat is het actualiteitsprincipe?
Het betekent: het heden is de sleutel tot het verleden. Het houdt in dat processen die zich in het heden
plaatsvinden, zich ook vroeger hebben plaatsgevonden.
● Hoe ontwikkelden zich de bewijzen voor het bewegen van aardplaten?
Alfred Wegener heeft bewijzen voor dat de continenten ooit aan elkaar hebben gezeten (Pangea).
- Er worden op verschillende continenten dezelfde fossielen gevonden.
- Er zijn sporen van vergletsjering.
- Verschillende rotsen op verschillende continenten sluiten goed op elkaar aan.
Later was er voor het eerst bewijs.
Dwars door alle oceanen lopen bergketens van duizenden kilometers →mid-oceanische ruggen
De aardkorst onder de oceanen is nog jong. Maar als je van de mid-oceanische rug naar het westen of
oosten gaat, wordt de aardkorst geleidelijk aan steeds ouder. Dat betekent dat de oceanische plaat
vanuit het midden aan het groeien is.
Het aardmagnetisch veld verandert in de loop van de tijd. Komt omdat continenten veranderen van
positie ten opzichte van de polen.
Later werd met behulp van satellieten de afstand van de platen die uit elkaar bewegen gemeten. Ze
zien dat de platen steeds breder worden en opschuiven.
Paragraaf 1.3: Platentektoniek
● Hoe werkt de aandrijving van de platentektoniek?
Platentektoniek = processen waardoor platen ontstaan, bewegen en weer verdwijnen.
- Platen bewegen met snelheid van enkele centimeters per jaar.
- Snelheid is overal anders.
- Snelheid kan veranderen in de loop van de tijd.
De lithosfeer bestaat uit 7 grote en veel kleinere platen die op de asthenosfeer drijven.
De asthenosfeer beweegt door inwendige warmte van de aarde:
- Heet materiaal komt omhoog
, - botst tegen lithosfeer
- stroomt horizontaal weg
- zakt na afkoeling (zwaarder) weer naar beneden.
Deze kringlopen die ontstaan in de mantel en heten convectiestromen.
Platentektoniek gebeurt niet alleen door convectiestromen maar ook door slab pull en ridge push.
Naar mate de plaats verder van de mid-oceanische rug is koelt de plaat meer af. →hogere dichtheid
→zwaarder
- zwaardere plaat zakt naar beneden → subductie
- slab pull: zwaartekracht trekt de rest van de plaat mee
Dichtbij de mid-oceanische rug is het heel heet →lagere dichtheid →gebergtevorming (2,5 km hoog)
- ridge push: oceanische plaats glijdt onder invloed van de zwaartekracht over de asthenosfeer
van deze hoogte naar de zijkanten naar beneden.
De invloed van slab pull (trekkracht) is groter dan ridge push (duwkracht)
● Er zijn 3 soorten plaatbewegingen:
- Convergentie = naar elkaar toe bewegen van platen
- Divergentie = van elkaar af bewegen van platen
- Transforme beweging = het langs elkaar heen bewegen van platen
Convergente plaatbeweging
De platen bewegen naar elkaar toe en botsen
bij de convergente plaatgrens.
Er zijn 3 manieren:
1. Oceanische plaat tegen continentale
plaat
De oceanische plaat duikt onder de
continentale plaat en zinkt in de mantel. Dit
proces heet subductie. Kenmerken
subductiezone:
- Trog
- Gebergtevorming (bergketens)
- Vulkanisme →explosieve erupties vulkanen
- Zware aardbevingen
2. Oceanische plaat tegen oceanische
plaat
De oceanische plaat botst tegen oceanische
plaat waarbij de oudste, zwaardere plaat
onder de jongere plaat duikt. Kenmerken:
- trog
- achter trog een vulkanische
eilandenboog.
3. Continentale plaat tegen continentale plaat
De continentale plaat botst tegen een andere continentale plaat. Omdat de platen dezelfde soortelijke
massa hebben, duiken ze niet weg. Kenmerken:
