Literatuur GSOO
Week 1: 4.1, 6.8
4.1 Ouders en kinderen in de Republiek (1579-1795)
H4 introductie
Over elite meer informatie dan de volksmassa.
- Normstellende bronnen (prescriptie) over de ‘goede’ opvoeding zijn er
meer dan harde gegevens over de praktijk (descriptie).
- Veel van wat we weten uit deze tijd rondom het gezin heeft te maken met
de kerk.
Arme kinderen hadden in de vroegmoderne tijd minder deel aan gerichte
opvoeding en onderwijs. Zij namen vroeg deel aan het gezinsinkomen, door
vroeg te werken en hooguit enkele jaren school te hebben. Toch is de Republiek
getypeerd als ‘republiek van kinderen’: er ging in verhouding veel aandacht naar
kinderen en hun behoeften.
4.1 kind zijn in de vroegmoderne tijd: een debat
Onderzoekers zochten naar de geschiedenis van kinderen en gezinnen, en dit
leidde tot het debat over de vraag of kinderen vóór de Verlichting en de
industrialisatie wel een kindertijd en een hecht gezinsleven hadden gekend.
Zwarte legende (evolutionisten):
Gedachtes over voor de 18e eeuw:
- Er was er geen sprake van kindertijd
- “kinderen zijn kleine volwassenen”
- (E. Shorter:) barre levensomstandigheden gebrek aan liefde in gezin, dit
verbeterde pas na modernisering v.d economie
- Echte liefdesrelaties tussen ouders waren er niet
1960: Philippe Ariès: “L’enfant et la vie familiale sous l’ancien régime (1960)’
ofwel de ontdekking van het kind
= pedagogische blik op kindertijd, leidde tot groei aantal scholen in Frankrijk
- 17e eeuw ontstond “gevoel voor het kind”
- 18e eeuw “gevoel voor het gezin”
Ontstond beide door katholieke hervormingen, was groeiende belang voor
formele opleidingen
- Rijke burgerij liep hierin voor op de volksmassa
,1977: L. Stone over zijn onderzoek: “the family, Sex and Marriage in England
1500-1800”
- Over het proces van modernisering van gezinsleven vanaf 17 e eeuw
- Stelde: kapitalisme en protestantse godsdiensten speelden
doorslaggevende factor
- Algemene emotionalisering binnen gezien
Hiervoor nauwelijks liefdesgevoel in gezin
- Contact binnen gezinsleden steeds belangrijker, verre familie minder
- Protestanten (specifiek: puriteinen) gezin = de kleine kerk
Samen leidde dit tot gezinsindividualisering (Stone)
Twee factoren die zorgden voor meer emotionele connecties binnen gezin en de
individualisering:
1. Toename macht centrale staat (vader als vorst binnen gezin)
2. Economische modernisering
Later achter gekomen: NL’se republiek liep voor op ander landen.
teruggevonden in realistische schilderijen, waarin kinderen en gezinnen een
belangrijke rol innamen.
Kinderen op schilderijen (bijv. Jan Steen) vormden vooral een moralistische
boodschap over een deugdzaam leven.
Ariès en Shorter = evolutionisten
- Baseerden zich op teksten van de gewenste hervormingen (prescriptief),
niet over de feiten (descriptief).
Vanaf 1980: Revisionisten / structuralisten (witte golf):
- Onderzoek toonde aan dat gezinnen vanaf 16 e eeuw wel liefdevol
samenleefden
- In middeleeuwen onderscheid tussen volwassenen en kinderen
- Ouders zorgden zo goed mogelijk voor hun kind, al lang voor 16 e en 17e
eeuw
- Het moderne gezin is niet pas tijdens de verlichting ontstaan, maar is
wellicht biologisch bepaald
Er is geen ontdekking van de kindertijd, het was er gewoon al.
(verhoudingen wel dynamisch natuurlijk)
Linda Pollock : “Forgotten Children” (1983)
- Analyseerde data Angelsaksische gebieden
- ‘Al in 16e eeuw alle kenmerken van intimiteit, liefde voor kinderen in gezin
, - Stelde zelfs: ouderliefde behoort tot de biologisch bepaalde eigenschappen
van mensen
- Haar onderzoek liet zien: in 16e eeuw hadden ouders al door dat kinderen
kwetsbaar en opvoedbaar waren + ouders treurden om dood van kinderen
- Wreedheid en slagen was hoge uitzondering
- Kritiek op Pollock: generaliseert conclusies op gehele samenleving, terwijl
ze alleen over geletterden kan spreken (gaat over bovenste laag van
samenleving)
- Toch wordt Pollocks werk veel gebruikt: leverde veel info op over
welgestelde gezinslevens
Wat is waar?
- Beide hebben gebrek aan nuances, waardoor de waarheid waarschijnlijk in
het midden ligt. Beide visies deels waar.
- Republiek zal wss bij burgerij bestaan uit intiem gezinsleven, bewuste
opvoeding.
, 6.8 Democratische gezinnen
Het einde van het vanzelfsprekende oudergezag
- Eerste helft 20e eeuw: kinderen deelname gezinsinkomen (tot jaren 60
onder jongeren)
- Jongeren trots op bijdrage
- Vanaf jaren 40/50: 18 en 19-jarigen gaven de helft af, rest mochten ze
houden (betekende niet meer vrijheid: ouders autonoom)
Meisjes jaar eerder de helft houden, voor huwelijksuitzet
- Jaren 60: meer welvaart alleen betalen kostgeld
Er ontstond verschuiving: kinderen die niet bijdroegen waren eerst onbeschoft,
jaren 60: kinderen werden hierbij juist uitgebuit
- Eind jaren 70: jongeren verzetten zich tegen betalen kostgeld, ouders
schaamden zich als ze kostgeld vroegen
Voor 1970: ouders autonoom: geen bevelen/commando’s, dus term
‘bevelshuishouding’ is niet echt accuraat
- Na 1970 ontstond ‘onderhandelingscultuur’, het gelijk en gezag van
ouders verdween. De machtsbalans schoof richting de kinderen (vooral de
jongeren)
- Meer vrijheid in kledingkeuze, vrienden, school
- ‘u’ zeggen tegen ouders verdween
- Steeds meer vrijetijdsactiviteiten samen, zoals voorlezen beter idee wat
er in het hoofd van hun kinderen speelt
Dokter Spock (boek: 1950): een trendzetter
Opvoedadviezen veranderen ook mee met democratische gezinsverhoudingen
- Zo ook Amerikaanse kinderarts Dokter Spock (vreemde eend in de bijt:
wel populair in nl)
- Succes is eigenlijk onverklaarbaar: in tijden van heropbouw van woII was
hij optimistisch
- Bereikte ook lagere klassen
- Het boek wilde Amerikaanse ouders zelfvertrouwen geven, na de jaren
waarin ouders het altijd verkeerd leken te doen.
- Spock: ouders mogen fouten maken, zolang ze maar handelen uit liefde
voor het kind
Amerikaanse kinderartsen ‘heb vooral veel geduld’, ‘straffen is zelden
nodig’ en ‘liefde is de reden voor het kind om te gehoorzamen’
Het stimuleren van de ontwikkeling
- In 1970: nieuwe fase in opvoedingsadvies. Betrok individualisering en
democratisering
- Mensen niet langer alles opgeven voor fatsoen, familie, gezin of kinderen
Week 1: 4.1, 6.8
4.1 Ouders en kinderen in de Republiek (1579-1795)
H4 introductie
Over elite meer informatie dan de volksmassa.
- Normstellende bronnen (prescriptie) over de ‘goede’ opvoeding zijn er
meer dan harde gegevens over de praktijk (descriptie).
- Veel van wat we weten uit deze tijd rondom het gezin heeft te maken met
de kerk.
Arme kinderen hadden in de vroegmoderne tijd minder deel aan gerichte
opvoeding en onderwijs. Zij namen vroeg deel aan het gezinsinkomen, door
vroeg te werken en hooguit enkele jaren school te hebben. Toch is de Republiek
getypeerd als ‘republiek van kinderen’: er ging in verhouding veel aandacht naar
kinderen en hun behoeften.
4.1 kind zijn in de vroegmoderne tijd: een debat
Onderzoekers zochten naar de geschiedenis van kinderen en gezinnen, en dit
leidde tot het debat over de vraag of kinderen vóór de Verlichting en de
industrialisatie wel een kindertijd en een hecht gezinsleven hadden gekend.
Zwarte legende (evolutionisten):
Gedachtes over voor de 18e eeuw:
- Er was er geen sprake van kindertijd
- “kinderen zijn kleine volwassenen”
- (E. Shorter:) barre levensomstandigheden gebrek aan liefde in gezin, dit
verbeterde pas na modernisering v.d economie
- Echte liefdesrelaties tussen ouders waren er niet
1960: Philippe Ariès: “L’enfant et la vie familiale sous l’ancien régime (1960)’
ofwel de ontdekking van het kind
= pedagogische blik op kindertijd, leidde tot groei aantal scholen in Frankrijk
- 17e eeuw ontstond “gevoel voor het kind”
- 18e eeuw “gevoel voor het gezin”
Ontstond beide door katholieke hervormingen, was groeiende belang voor
formele opleidingen
- Rijke burgerij liep hierin voor op de volksmassa
,1977: L. Stone over zijn onderzoek: “the family, Sex and Marriage in England
1500-1800”
- Over het proces van modernisering van gezinsleven vanaf 17 e eeuw
- Stelde: kapitalisme en protestantse godsdiensten speelden
doorslaggevende factor
- Algemene emotionalisering binnen gezien
Hiervoor nauwelijks liefdesgevoel in gezin
- Contact binnen gezinsleden steeds belangrijker, verre familie minder
- Protestanten (specifiek: puriteinen) gezin = de kleine kerk
Samen leidde dit tot gezinsindividualisering (Stone)
Twee factoren die zorgden voor meer emotionele connecties binnen gezin en de
individualisering:
1. Toename macht centrale staat (vader als vorst binnen gezin)
2. Economische modernisering
Later achter gekomen: NL’se republiek liep voor op ander landen.
teruggevonden in realistische schilderijen, waarin kinderen en gezinnen een
belangrijke rol innamen.
Kinderen op schilderijen (bijv. Jan Steen) vormden vooral een moralistische
boodschap over een deugdzaam leven.
Ariès en Shorter = evolutionisten
- Baseerden zich op teksten van de gewenste hervormingen (prescriptief),
niet over de feiten (descriptief).
Vanaf 1980: Revisionisten / structuralisten (witte golf):
- Onderzoek toonde aan dat gezinnen vanaf 16 e eeuw wel liefdevol
samenleefden
- In middeleeuwen onderscheid tussen volwassenen en kinderen
- Ouders zorgden zo goed mogelijk voor hun kind, al lang voor 16 e en 17e
eeuw
- Het moderne gezin is niet pas tijdens de verlichting ontstaan, maar is
wellicht biologisch bepaald
Er is geen ontdekking van de kindertijd, het was er gewoon al.
(verhoudingen wel dynamisch natuurlijk)
Linda Pollock : “Forgotten Children” (1983)
- Analyseerde data Angelsaksische gebieden
- ‘Al in 16e eeuw alle kenmerken van intimiteit, liefde voor kinderen in gezin
, - Stelde zelfs: ouderliefde behoort tot de biologisch bepaalde eigenschappen
van mensen
- Haar onderzoek liet zien: in 16e eeuw hadden ouders al door dat kinderen
kwetsbaar en opvoedbaar waren + ouders treurden om dood van kinderen
- Wreedheid en slagen was hoge uitzondering
- Kritiek op Pollock: generaliseert conclusies op gehele samenleving, terwijl
ze alleen over geletterden kan spreken (gaat over bovenste laag van
samenleving)
- Toch wordt Pollocks werk veel gebruikt: leverde veel info op over
welgestelde gezinslevens
Wat is waar?
- Beide hebben gebrek aan nuances, waardoor de waarheid waarschijnlijk in
het midden ligt. Beide visies deels waar.
- Republiek zal wss bij burgerij bestaan uit intiem gezinsleven, bewuste
opvoeding.
, 6.8 Democratische gezinnen
Het einde van het vanzelfsprekende oudergezag
- Eerste helft 20e eeuw: kinderen deelname gezinsinkomen (tot jaren 60
onder jongeren)
- Jongeren trots op bijdrage
- Vanaf jaren 40/50: 18 en 19-jarigen gaven de helft af, rest mochten ze
houden (betekende niet meer vrijheid: ouders autonoom)
Meisjes jaar eerder de helft houden, voor huwelijksuitzet
- Jaren 60: meer welvaart alleen betalen kostgeld
Er ontstond verschuiving: kinderen die niet bijdroegen waren eerst onbeschoft,
jaren 60: kinderen werden hierbij juist uitgebuit
- Eind jaren 70: jongeren verzetten zich tegen betalen kostgeld, ouders
schaamden zich als ze kostgeld vroegen
Voor 1970: ouders autonoom: geen bevelen/commando’s, dus term
‘bevelshuishouding’ is niet echt accuraat
- Na 1970 ontstond ‘onderhandelingscultuur’, het gelijk en gezag van
ouders verdween. De machtsbalans schoof richting de kinderen (vooral de
jongeren)
- Meer vrijheid in kledingkeuze, vrienden, school
- ‘u’ zeggen tegen ouders verdween
- Steeds meer vrijetijdsactiviteiten samen, zoals voorlezen beter idee wat
er in het hoofd van hun kinderen speelt
Dokter Spock (boek: 1950): een trendzetter
Opvoedadviezen veranderen ook mee met democratische gezinsverhoudingen
- Zo ook Amerikaanse kinderarts Dokter Spock (vreemde eend in de bijt:
wel populair in nl)
- Succes is eigenlijk onverklaarbaar: in tijden van heropbouw van woII was
hij optimistisch
- Bereikte ook lagere klassen
- Het boek wilde Amerikaanse ouders zelfvertrouwen geven, na de jaren
waarin ouders het altijd verkeerd leken te doen.
- Spock: ouders mogen fouten maken, zolang ze maar handelen uit liefde
voor het kind
Amerikaanse kinderartsen ‘heb vooral veel geduld’, ‘straffen is zelden
nodig’ en ‘liefde is de reden voor het kind om te gehoorzamen’
Het stimuleren van de ontwikkeling
- In 1970: nieuwe fase in opvoedingsadvies. Betrok individualisering en
democratisering
- Mensen niet langer alles opgeven voor fatsoen, familie, gezin of kinderen
