Hoorcollege filosofie
Bijeenkomst 1.1: Waarom is filosofie belangrijk voor pedagogen? Zijn
pedagogen halve filosofen?
Wat wordt er besproken?:
- Pedagogisch handelen: wat, hoe, waarom en waartoe
- Filosofie als activiteit: ‘radicaliseren van de verwondering’
- Nut en nadeel van filosofie voor pedagogen: ’leven met wat niet
oplosbaar is’
Pedagogisch handelen: verschillende soorten vragen
- Feitelijke vragen = Het antwoord kan je waarnemen met je
zintuigen
o Intentie antwoord geven waar of onwaar
o Antwoorden zijn descriptief
o Bv. Welke kleur is dit? Hoe groot is het kind? Welke
problemen zijn er?
- Technisch-instrumentele vragen = Het antwoord is een
handelingsrecept, gebaseerd op ervaring, intuïtie of
wetenschappelijk onderzoek (oorzaak-gevolg)
o Vraagt naar instructie. Hoe pak je dit aan?
o Antwoord werkt/ werkt niet
o Bv. Hoe moeten we met agressie omgaan? Hoe vergroten we
de sociale vaardigheid van kinderen?
o Maar hoe vat je ‘agressie’ op? Dit heeft te maken met normen
en waarden.
- Filosofische vragen = Het antwoord kan je niet ‘bewijzen’ via
waarneming, wetenschap of handelingsvoorschriften.
o Vraagt naar vooronderstellingen, achterliggende opvattingen
Waar ga je vanuit als je dit of dat beweert ...?
o Vraagt naar invullingen van begrippen en/of naar
achterliggende opvattingen
Waar verwijs je naar als je het over ‘vrijheid’ hebt?
Wat bedoelen we als we het over een ‘kind’ hebben?
o Antwoord roept nieuwe vragen op
, - Ethische vragen (filosofische vragen over morele oordelen) = Het
antwoord kan je niet ‘bewijzen’ via waarneming, wetenschap of
handelingsvoorschrift
o Morele vragen -> vragen naar goed en kwaad, normen en
waarden, over wat mag en wat moet
o Antwoorden op morele vragen zijn prescriptief
o Ethiek onderzoekt waar morele antwoorden zich op baseren
o Bv. Wat betekent ‘vrijheid’? Wanneer is iets ‘geweld’? Is de
‘mens’ van nature goed? Moet je kinderen streng opvoeden?
Mag je kinderen laten meebeslissen?
Filosofische activiteit = ‘het radicaliseren van de verwondering naar alle
kanten’
- Verwondering over wat vanzelfsprekend lijkt
- Van het bekende naar het onbekende
- Variaties op fundamenteel onbeantwoorde vragen
- Verschillende opvattingen van filosofie:
o ‘Fundamentele’ opvatting = overwin de verwondering.
Op zoek naar fundamenten voor alle kennis,
wetenschap, handelen
Er bestaat iets als kennis, echte kennis vinden
o ‘Sceptische’ opvatting = elk antwoord vraagt om een nieuwe
vraag
Het verschil tussen deze 2 stromingen is dat die stromingen zegt dat er
iets als bestaat als echte kennis, en daar komen we wel achter. Terwijl de
tweede stroming opvat er bestaat geen echte kennis en waarheid.
Nut en nadeel van filosofie voor pedagogen:
- Filosofische vragen tot in de kern van pedagogisch werk
- Normatief beroep
o Normen/waarden -> geen objectieve geldigheid
o Noodzaak onszelf te ver/antwoorden
- Denkroutines doorbreken
- Filosofische vaardigheden voor kwetsbaar opvoeden
Het schipperssyndroom
- Moet je streng en autoritair zijn of luisteren naar je kind?
, - Streef bij de opvoeding naar een gelukkig individu of voed je je kind
op om als burger aan de maatschappij deel te nemen?
- Voed je genderneutraal op of maak je een verschil tussen jongens
en meisjes?
o Wie schippert, ziet meerdere perspectieven op een kwestie
o Wie schippert en twijfelt neemt bewustere opvoedkeuzes
o Filosofie toont de complexiteit van opvoeden
Pedagogen en de overheid
- Mag een overheid in het privéleven van mensen?
- Wat zijn de vooronderstellingen achter het overheidsbeleid?
- Kind – ouder – overheid: wie zijn belang primeert?
Pedagogen en het beleid van hun organisatie
- Mag ik afwijken van het beleid van de organisatie?
- Kind – ouder – organisatie: wie zijn belang primeert?
Pedagogen en hun eigen overtuigingen
- Eigen waarden en normen, eigen ideeën over de ‘werkelijkheid’
botsen met waarden, normen, ideeën van kinderen, jongeren,
ouders collega’s en overheid
Filosofische vaardigheden voor kwetsbaar opvoeden:
- Sensitief maken voor andere denkpatronen
- Oordelen opschorten
- Vanzelfsprekendheden problematiseren
- Gesprekken opnieuw vormgeven
- Denkpatronen doorbreken
- Gelijkwaardigheid in de kwetsbaarheid realiseren
Bijeenkomst 1.2: Wat is het doel van de opvoeding?
Wat wordt er besproken?: Wat betekent ‘geluk’ als doel van opvoeding?
Perspectieven op een ‘goed’ leven
- Over opvoeddoelen kun je twisten (het zijn geen feiten)
- Het perspectief van Aristoteles op een goed leven
- Het perspectief van Seneca op een goed leven
Bijeenkomst 1.1: Waarom is filosofie belangrijk voor pedagogen? Zijn
pedagogen halve filosofen?
Wat wordt er besproken?:
- Pedagogisch handelen: wat, hoe, waarom en waartoe
- Filosofie als activiteit: ‘radicaliseren van de verwondering’
- Nut en nadeel van filosofie voor pedagogen: ’leven met wat niet
oplosbaar is’
Pedagogisch handelen: verschillende soorten vragen
- Feitelijke vragen = Het antwoord kan je waarnemen met je
zintuigen
o Intentie antwoord geven waar of onwaar
o Antwoorden zijn descriptief
o Bv. Welke kleur is dit? Hoe groot is het kind? Welke
problemen zijn er?
- Technisch-instrumentele vragen = Het antwoord is een
handelingsrecept, gebaseerd op ervaring, intuïtie of
wetenschappelijk onderzoek (oorzaak-gevolg)
o Vraagt naar instructie. Hoe pak je dit aan?
o Antwoord werkt/ werkt niet
o Bv. Hoe moeten we met agressie omgaan? Hoe vergroten we
de sociale vaardigheid van kinderen?
o Maar hoe vat je ‘agressie’ op? Dit heeft te maken met normen
en waarden.
- Filosofische vragen = Het antwoord kan je niet ‘bewijzen’ via
waarneming, wetenschap of handelingsvoorschriften.
o Vraagt naar vooronderstellingen, achterliggende opvattingen
Waar ga je vanuit als je dit of dat beweert ...?
o Vraagt naar invullingen van begrippen en/of naar
achterliggende opvattingen
Waar verwijs je naar als je het over ‘vrijheid’ hebt?
Wat bedoelen we als we het over een ‘kind’ hebben?
o Antwoord roept nieuwe vragen op
, - Ethische vragen (filosofische vragen over morele oordelen) = Het
antwoord kan je niet ‘bewijzen’ via waarneming, wetenschap of
handelingsvoorschrift
o Morele vragen -> vragen naar goed en kwaad, normen en
waarden, over wat mag en wat moet
o Antwoorden op morele vragen zijn prescriptief
o Ethiek onderzoekt waar morele antwoorden zich op baseren
o Bv. Wat betekent ‘vrijheid’? Wanneer is iets ‘geweld’? Is de
‘mens’ van nature goed? Moet je kinderen streng opvoeden?
Mag je kinderen laten meebeslissen?
Filosofische activiteit = ‘het radicaliseren van de verwondering naar alle
kanten’
- Verwondering over wat vanzelfsprekend lijkt
- Van het bekende naar het onbekende
- Variaties op fundamenteel onbeantwoorde vragen
- Verschillende opvattingen van filosofie:
o ‘Fundamentele’ opvatting = overwin de verwondering.
Op zoek naar fundamenten voor alle kennis,
wetenschap, handelen
Er bestaat iets als kennis, echte kennis vinden
o ‘Sceptische’ opvatting = elk antwoord vraagt om een nieuwe
vraag
Het verschil tussen deze 2 stromingen is dat die stromingen zegt dat er
iets als bestaat als echte kennis, en daar komen we wel achter. Terwijl de
tweede stroming opvat er bestaat geen echte kennis en waarheid.
Nut en nadeel van filosofie voor pedagogen:
- Filosofische vragen tot in de kern van pedagogisch werk
- Normatief beroep
o Normen/waarden -> geen objectieve geldigheid
o Noodzaak onszelf te ver/antwoorden
- Denkroutines doorbreken
- Filosofische vaardigheden voor kwetsbaar opvoeden
Het schipperssyndroom
- Moet je streng en autoritair zijn of luisteren naar je kind?
, - Streef bij de opvoeding naar een gelukkig individu of voed je je kind
op om als burger aan de maatschappij deel te nemen?
- Voed je genderneutraal op of maak je een verschil tussen jongens
en meisjes?
o Wie schippert, ziet meerdere perspectieven op een kwestie
o Wie schippert en twijfelt neemt bewustere opvoedkeuzes
o Filosofie toont de complexiteit van opvoeden
Pedagogen en de overheid
- Mag een overheid in het privéleven van mensen?
- Wat zijn de vooronderstellingen achter het overheidsbeleid?
- Kind – ouder – overheid: wie zijn belang primeert?
Pedagogen en het beleid van hun organisatie
- Mag ik afwijken van het beleid van de organisatie?
- Kind – ouder – organisatie: wie zijn belang primeert?
Pedagogen en hun eigen overtuigingen
- Eigen waarden en normen, eigen ideeën over de ‘werkelijkheid’
botsen met waarden, normen, ideeën van kinderen, jongeren,
ouders collega’s en overheid
Filosofische vaardigheden voor kwetsbaar opvoeden:
- Sensitief maken voor andere denkpatronen
- Oordelen opschorten
- Vanzelfsprekendheden problematiseren
- Gesprekken opnieuw vormgeven
- Denkpatronen doorbreken
- Gelijkwaardigheid in de kwetsbaarheid realiseren
Bijeenkomst 1.2: Wat is het doel van de opvoeding?
Wat wordt er besproken?: Wat betekent ‘geluk’ als doel van opvoeding?
Perspectieven op een ‘goed’ leven
- Over opvoeddoelen kun je twisten (het zijn geen feiten)
- Het perspectief van Aristoteles op een goed leven
- Het perspectief van Seneca op een goed leven
