Les aantekeningen Geschiedenis Feniks Vwo geschiedenis van het Europese mens- en wereldbeeld, ISBN: 9789006465013

Geschiedenis van het Europese mens- en wereldbeeld

Introductie
‘Je moet je niet bemoeien met andermans zaken’
- Vanzelfsprekende uitspraak
- Maar waarom eigenlijk niet?
 Jij kunt iets beter weten
 De ander wordt er beter van
 Je moet toch voor elkaar zorgen?
 Zijn andermans zaken wel alleen van hem/haar? Waar is de grens dan?
- Waarom vinden wij dat zo irritant? Wat zit daar achter?
 Eigendunk?
 Niet willen ontvangen?
 Gelijkwaardigheid?
- In welke situatie wel en in welke situatie niet terecht: criteria?
 Mate van elkaar kennen
 Machtsverhoudingen
 Afhankelijk van intentie? (maar: maakt goede intentie de daad goed?)
 …
- Een schijnbaar vanzelfsprekende uitspraak kun je bediscussiëren
- Filosofie!

Wat is filosofie?
- Liefde tot de wijsheid
- Oorsprong: op zoek naar wijsheid (i.p.v. kennis)
- Nadenken over hoe de mens in elkaar zit
- Nadenken over hoe de werkelijkheid in elkaar zit
- Nadenken over goed en kwaad
- Nadenken over betrouwbare kennis
- Nadenken…

Waarom filosofie?
- Filosofie wordt nutteloos gevonden: is al filosofische opmerking…
- Vooronderstellingen
- Anders leren kijken naar dingen
- Kritische reflectie
- Motor achter historische veranderingen

Hoofdstuk 1 De mens ontdekt zichzelf
De presocratici
- 600-400 v. Chr.
- Wat is de archè van de werkelijkheid?
= wezen, kern, oorsprong
- Karakter van de denkwijze belangrijk!
- Zoeken naar theoretische verklaringen d.m.v. de rede
- Afscheid mythologie als verklaring van de werkelijkheid
- Basis wetenschap gelegd

Socrates

, - 470-399 v. Chr.
- Geen geschriften nagelaten
- Kennis met name door dialogen van Plato
- Ken uzelf als beginpunt van kennis
- Socratische methode: eindeloze vragen blijven stellen om leerling bij waarheid in zichzelf te
laten komen
- De ‘vroedvrouwenmethode’
- Door zelfkennis tot deugdzaam mens
- Op zoek naar algemene waarheden en normen
- Veroordeeld tot gifbeker

Plato
- 427-347 v. Chr.
- Ideeënleer
- Ideeën niet temporeel/stoffelijk, maar vaste/onveranderlijke grootheden achter/in
waarneembare werkelijkheid
- Vb.: wiskunde  wiskundige berekeningen zijn echt, maar je kunt ze niet waarnemen
- Er is meer werkelijkheid dan wat we zien
- Rede nodig om ideeën te ‘zien’
- Allegorie van de grot
 Mensen zien alleen de afschaduwing van dingen en niet de ware werkelijkheid. Om
de werkelijkheid te zien, moet je de uitgang bereiken. Uitgang = ratio.
- Dualisme
 Stoffelijk/temporeel <-> onstoffelijke/onveranderlijke
 Lichaam <-> ziel
- Morele ideeën
- Idee van het goede als hoogste
- Ideeën als maat/norm/standaard:
 X is x voor zover het deel heeft aan de natuur van x
 Gerechtigheid is gerechtigheid voor zover het voldoet aan de universele norm voor
gerechtigheid
- Er is dus een kosmische orde waarbinnen de mens zich moet voegen

Aristoteles
- 384-322 v. Chr.
- Leerling van Plato
- Verschil:
 Plato: waarneming is afschaduwing van de ‘echte’ werkelijkheid (de ideeën)
 Aristoteles:
 Waarneembare werkelijkheid is ‘echt’
 Abstracties komen voort uit waarneming
 Bijv.: idee ‘paard’ ontstaat pas door waarneming afzonderlijke paarden
- Onderscheid stof en vorm
 Stof = het materiaal
 Vorm = eigenschappen ervan
 Bijv.: vorm van paard is alle identieke eigenschappen van een paard
 Stof en vorm zijn eenheid (bij de mens lichaam en ziel)
- Alles in werkelijkheid is gericht op doel = teleologie
 Waardoor wordt er beweging in iets gebracht
 Onbewogen beweger
 Appel wordt een appelboom omdat dat het doel is
 Doeloorzaak