Hoofdstuk 1
Vaak komen normen en gedragsregels voort uit geloof, traditie en gewoonten.
Rechtsnormen= zijn gedragsregels die door de overheid wettelijk zijn vastgelegd.
Deze ontstaan om het maatschappelijke leven geordend te laten verlopen.
Komen ook voort uit de waar en normen die de meesten mensen met elkaar delen.
Het is belangrijk dat rechtsnormen zoveel mogelijk overeenkomend met de opvattingen die
burgers hebben. toch kunnen sommige regels ingaan tegen het gevoel van rechtvaardigheid
van mensen. Wetten veranderen mee met onze opvattingen.
Rechtsstaat= een staat waarin burgers door grondrechten worden beschermd tegen
machtsmisbruik en willekeur van de overheid.
Bij een absolute monarchie is er een regeringsvorm waarbij de koning alle macht heeft.
Tegenwoordig hebben veel landen een grondwet waarin staat wat de grondrechten zijn en
hoe een land geregeerd moet worden. Aan de rechten die we nu hebben gaat een lange
geschiedenis vooraf. En doordat het recht in beweging is, is de rechtsstaat nooit af.
Een grondwet is geen garantie voor een rechtstaat. Ook dictaturen hebben een grondwet,
maar de grondrechten worden er niet gerespecteerd.
In een dictatuur bepaalt 1 machthebber of 1 partij in feite wat de regels zijn.
Dit heeft hierdoor veel macht om politieke tegenstanders zonder vorm van proces uit te
schakelen en de bevolking rechten en vrijheden te onthouden.
In een rechtsstaat gelden niet alleenrechten maar ook plichten.
Deze plichten gelden voor de overheid en voor de burgers. Je moet je aan de wet houden.
Zo geldt voor alle jongeren de leerplicht en de overheid moet zorgen voor goed onderwijs.
Het publiekrecht regelt de inrichting van de staat en de relatie tussen burgers en de overheid
● Het staatsrecht bevat alle regels van de nl staat; zoals rechten van Kamerleden.
● Het bestuursrecht regelt de verhouding tussen burger en overheid.
● Het strafrecht bestaat uit alle wettelijke regels die aangeven welk gedrag strafbaar is.
Het privaatrecht of burgerlijk recht regelt de betrekkingen tussen burgers onderling. Het zorgt
ervoor dat burgers elkaar rechtvaardig behandelen. Burgerlijk valt ook vereniging/ bedrijf bij.
Tot het privaatrecht behoren:
● Personen- en familierecht, dat zaken regelt als huwelijk/scheiding, geboorte,
overlijden
● Ondernemingsrecht, bepaalt onder welke voorwaarden je een bedrijf of vereniging
opricht.
● Vermogensrecht, dat alle zaken omvat die te maken hebben met iemand vermogen.
↳zoals het sluiten van een koop-, huurovereenkomst of het regelen van nalatenschap
Hoofdstuk 2
Het doel van de rechtsstaat is om te zorgen voor veiligheid van de burgers.
↳beschermen tegen de macht van de overheid, gelijk worden behandeld en in vrijheid leven.
Dit is uitgewerkt in de grondbeginselen:
● Er is sprake van verdeling van de macht.
● De grondrechten zijn vastgelegd in de grondwet.
● Door het legaliteitsbeginsel mag de overheid alleen beperkingen opleggen van de
burgers al die beperkingen in de wet zijn vastgelegd.
, Machtenscheiding/trias politica= de macht van de overheid in drieën verdelen zo kon niet 1
persoon alle politieke macht hebben.
↳ hierdoor werd absolutisme & dictatuur onmogelijk gemaakt onrechtvaardigheid voorkomen
● Wetgevende macht
Maakt de wetten waar de burgers en overheid zich aan moeten houden. Dit is de taak
van het parlement en de regering samen.
● Uitvoerende macht
Zorgt ervoor goedgekeurde wetten worden uitgevoerd. Dit is de taak van de regering,
maar ook van de politie. Hun handhaven de wetten bij de burgers.
● Rechterlijke macht
Beoordeelt of burgers of machtgevers wetten hebben overtreden en doet uitspraak in
conflicten. Dit is de taak van onafhankelijke rechters.
De ministers doen wetsvoorstellen (wetgevende macht) maar moet ook zorgen voor de
uitvoering van deze wetten (uitvoerende macht). Rechterlijke macht is wel gescheiden.
De staatsmachten controleren elkaar, dit wordt de checks and Balance genoemd
Doordat rechters neutraal en onafhankelijk zijn zorgt dit voor bescherming;
● Rekenen op eerlijke rechtspraak
● Beschermd tegen ongeoorloofd optreden en nalatigheid van de overheid
● Mensen gaan geen eigen rechter spelen doordat daders hun verdiende straf krijgen.
Om hun onafhankelijkheid te waarborgen worden ze rechters voor het leven benoemd.
Hierdoor kunnen ze niet ontslagen worden.
De grondwet is het belangrijkste staatsdocument en is de basis van onze samenleving. Deze
samenleving bestaat uit steeds meer culturen met uiteenlopende waarden en normen.
De grondwet is een middel waar bijna iedereen het mee eens is en op kan vertrouwen.
Er zijn 2 soorten grondrecht; (de belangrijkste rechten van iedere burger)
● Klassieke grondrechten, recht op gelijke behandeling, vrijheid van godsdienst, vrijheid
van meningsuiting en het recht op onaantastbaarheid van het lichaam. (Overheid
moet dit garanderen)
● Sociale grondrechten, recht op werk, gezondheidszorg en woongelegenheid. De
overheid kan dit niet garanderen maar moet zich er wel voor inspannen. Dit staat
sinds 1982 in de sociale grondrechten hierdoor spreken van sociale rechtsstaat.
Rechtsregels worden regelmatig aangepast, aanpassen van grondrechten is moeilijker. Dit
komt omdat het parlement er 2x akkoord mee moet gaan. ⅔ moet akkoord gaan.
Het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en de Fundamentele Vrijheden(EVRM)
Heeft Nederland getekend. Hierin worden de mensenrechten beschermd.
Legaliteitsbeginsel= het beginsel waarin de overheid alleen beperkingen mag opleggen aan
de vrijheid van burgers als die beperkingen in wetten zijn vastgelegd.
Dit zien we terug in het wetboek van Strafrecht:
● Strafbaarheid, (Artikel 1) alleen strafbaar als het in de wet staat.
● Strafmaat, in de wet staat bij ieder strafbaar feit de maximale straf. Hierdoor mag de
rechter geen hogere straf opleggen dan in de wet staat.
● Ne bis idem-regel, je kan na de uitspraak van de rechter niet voor een 2e x van
hetzelfde feit worden vervolgd.
Hoofdstuk 3
De overheid moet zorgen voor de veiligheid van burgers en voor rechtshandhaving. Hierdoor
heeft de overheid meer macht dan wij en mag zij ook alleen geweld gebruiken. Dit is een
geweldsmonopolie. Zo mogen alleen politieagenten dit gebruiken.
Daarnaast heeft de rechtsstaat als doel dat de overheid niet te veel macht krijgt. Agenten
mogen je net zomaar arresteren of je afluisteren. Deze wet heet de rechtsbescherming.
Rechtsbescherming= de grondwet beschermt burgers tegen andere burgers en tegen
machtsmisbruik van de overheid.
↳dit is het belangrijkste verschil tussen rechtsstaat en totalitaire samenleving of dictatuur.
Vaak komen normen en gedragsregels voort uit geloof, traditie en gewoonten.
Rechtsnormen= zijn gedragsregels die door de overheid wettelijk zijn vastgelegd.
Deze ontstaan om het maatschappelijke leven geordend te laten verlopen.
Komen ook voort uit de waar en normen die de meesten mensen met elkaar delen.
Het is belangrijk dat rechtsnormen zoveel mogelijk overeenkomend met de opvattingen die
burgers hebben. toch kunnen sommige regels ingaan tegen het gevoel van rechtvaardigheid
van mensen. Wetten veranderen mee met onze opvattingen.
Rechtsstaat= een staat waarin burgers door grondrechten worden beschermd tegen
machtsmisbruik en willekeur van de overheid.
Bij een absolute monarchie is er een regeringsvorm waarbij de koning alle macht heeft.
Tegenwoordig hebben veel landen een grondwet waarin staat wat de grondrechten zijn en
hoe een land geregeerd moet worden. Aan de rechten die we nu hebben gaat een lange
geschiedenis vooraf. En doordat het recht in beweging is, is de rechtsstaat nooit af.
Een grondwet is geen garantie voor een rechtstaat. Ook dictaturen hebben een grondwet,
maar de grondrechten worden er niet gerespecteerd.
In een dictatuur bepaalt 1 machthebber of 1 partij in feite wat de regels zijn.
Dit heeft hierdoor veel macht om politieke tegenstanders zonder vorm van proces uit te
schakelen en de bevolking rechten en vrijheden te onthouden.
In een rechtsstaat gelden niet alleenrechten maar ook plichten.
Deze plichten gelden voor de overheid en voor de burgers. Je moet je aan de wet houden.
Zo geldt voor alle jongeren de leerplicht en de overheid moet zorgen voor goed onderwijs.
Het publiekrecht regelt de inrichting van de staat en de relatie tussen burgers en de overheid
● Het staatsrecht bevat alle regels van de nl staat; zoals rechten van Kamerleden.
● Het bestuursrecht regelt de verhouding tussen burger en overheid.
● Het strafrecht bestaat uit alle wettelijke regels die aangeven welk gedrag strafbaar is.
Het privaatrecht of burgerlijk recht regelt de betrekkingen tussen burgers onderling. Het zorgt
ervoor dat burgers elkaar rechtvaardig behandelen. Burgerlijk valt ook vereniging/ bedrijf bij.
Tot het privaatrecht behoren:
● Personen- en familierecht, dat zaken regelt als huwelijk/scheiding, geboorte,
overlijden
● Ondernemingsrecht, bepaalt onder welke voorwaarden je een bedrijf of vereniging
opricht.
● Vermogensrecht, dat alle zaken omvat die te maken hebben met iemand vermogen.
↳zoals het sluiten van een koop-, huurovereenkomst of het regelen van nalatenschap
Hoofdstuk 2
Het doel van de rechtsstaat is om te zorgen voor veiligheid van de burgers.
↳beschermen tegen de macht van de overheid, gelijk worden behandeld en in vrijheid leven.
Dit is uitgewerkt in de grondbeginselen:
● Er is sprake van verdeling van de macht.
● De grondrechten zijn vastgelegd in de grondwet.
● Door het legaliteitsbeginsel mag de overheid alleen beperkingen opleggen van de
burgers al die beperkingen in de wet zijn vastgelegd.
, Machtenscheiding/trias politica= de macht van de overheid in drieën verdelen zo kon niet 1
persoon alle politieke macht hebben.
↳ hierdoor werd absolutisme & dictatuur onmogelijk gemaakt onrechtvaardigheid voorkomen
● Wetgevende macht
Maakt de wetten waar de burgers en overheid zich aan moeten houden. Dit is de taak
van het parlement en de regering samen.
● Uitvoerende macht
Zorgt ervoor goedgekeurde wetten worden uitgevoerd. Dit is de taak van de regering,
maar ook van de politie. Hun handhaven de wetten bij de burgers.
● Rechterlijke macht
Beoordeelt of burgers of machtgevers wetten hebben overtreden en doet uitspraak in
conflicten. Dit is de taak van onafhankelijke rechters.
De ministers doen wetsvoorstellen (wetgevende macht) maar moet ook zorgen voor de
uitvoering van deze wetten (uitvoerende macht). Rechterlijke macht is wel gescheiden.
De staatsmachten controleren elkaar, dit wordt de checks and Balance genoemd
Doordat rechters neutraal en onafhankelijk zijn zorgt dit voor bescherming;
● Rekenen op eerlijke rechtspraak
● Beschermd tegen ongeoorloofd optreden en nalatigheid van de overheid
● Mensen gaan geen eigen rechter spelen doordat daders hun verdiende straf krijgen.
Om hun onafhankelijkheid te waarborgen worden ze rechters voor het leven benoemd.
Hierdoor kunnen ze niet ontslagen worden.
De grondwet is het belangrijkste staatsdocument en is de basis van onze samenleving. Deze
samenleving bestaat uit steeds meer culturen met uiteenlopende waarden en normen.
De grondwet is een middel waar bijna iedereen het mee eens is en op kan vertrouwen.
Er zijn 2 soorten grondrecht; (de belangrijkste rechten van iedere burger)
● Klassieke grondrechten, recht op gelijke behandeling, vrijheid van godsdienst, vrijheid
van meningsuiting en het recht op onaantastbaarheid van het lichaam. (Overheid
moet dit garanderen)
● Sociale grondrechten, recht op werk, gezondheidszorg en woongelegenheid. De
overheid kan dit niet garanderen maar moet zich er wel voor inspannen. Dit staat
sinds 1982 in de sociale grondrechten hierdoor spreken van sociale rechtsstaat.
Rechtsregels worden regelmatig aangepast, aanpassen van grondrechten is moeilijker. Dit
komt omdat het parlement er 2x akkoord mee moet gaan. ⅔ moet akkoord gaan.
Het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en de Fundamentele Vrijheden(EVRM)
Heeft Nederland getekend. Hierin worden de mensenrechten beschermd.
Legaliteitsbeginsel= het beginsel waarin de overheid alleen beperkingen mag opleggen aan
de vrijheid van burgers als die beperkingen in wetten zijn vastgelegd.
Dit zien we terug in het wetboek van Strafrecht:
● Strafbaarheid, (Artikel 1) alleen strafbaar als het in de wet staat.
● Strafmaat, in de wet staat bij ieder strafbaar feit de maximale straf. Hierdoor mag de
rechter geen hogere straf opleggen dan in de wet staat.
● Ne bis idem-regel, je kan na de uitspraak van de rechter niet voor een 2e x van
hetzelfde feit worden vervolgd.
Hoofdstuk 3
De overheid moet zorgen voor de veiligheid van burgers en voor rechtshandhaving. Hierdoor
heeft de overheid meer macht dan wij en mag zij ook alleen geweld gebruiken. Dit is een
geweldsmonopolie. Zo mogen alleen politieagenten dit gebruiken.
Daarnaast heeft de rechtsstaat als doel dat de overheid niet te veel macht krijgt. Agenten
mogen je net zomaar arresteren of je afluisteren. Deze wet heet de rechtsbescherming.
Rechtsbescherming= de grondwet beschermt burgers tegen andere burgers en tegen
machtsmisbruik van de overheid.
↳dit is het belangrijkste verschil tussen rechtsstaat en totalitaire samenleving of dictatuur.
