Vijf centrale debatten in de cursus
Kernthema’s Bestuurs- en
Organisatiewetenschappen (KBO):
Debat Kerntegenstelling Kernvraag
Rationeel-technisch vs. Organisatie als machine vs. Hoe moet je mensen in
humanistisch bestuur organisatie als sociaal systeem organisaties aansturen: via regels
en structuur of via motivatie en
sociale relaties?
Bureaucratiemodel vs. Formele organisatie vs. informele Werkt een organisatie in de
bureaucratisch onderleven organisatie praktijk zoals bedoeld op papier,
of is de echte werking vooral
informeel en onvoorspelbaar?
Aanpassing aan vs. actieve Omgeving bepaalt organisatie vs. Past een organisatie zich vooral
constructie van de omgeving organisatie beïnvloedt omgeving aan haar omgeving aan, of
creëert ze die omgeving deels zelf
actief?
Structuur bv. cultuur Formele structuur vs. gedeelde Worden organisaties vooral
betekenissen en gedrag gestuurd door regels en
taakverdeling of door cultuur en
symboliek?
Fordisme vs. Post-fordisme: de Standaardisatie en hiërarchische Zijn moderne organisaties bezig
postbureaucratie controle vs. flexibiliteit en de bureaucratie te verlaten en
zelfsturing over te stappen naar flexibel
beheer en zelfsturing?
1
,College 1 – Introductie Bestuur & Organisatie (B&O)
Datum: 5 september 2025
Thema: Wat zijn bestuur en organisatie, waarom zijn ze belangrijk, en hoe kijken we ernaar?
1. Wat is B&O?
De cursus Bestuur en Organisatie (B&O) draait om het begrijpen van hoe mensen samenwerken binnen
georganiseerde verbanden en hoe deze verbanden worden bestuurd. Het is dus een combinatie van
“bestuur” en “organisatie”, twee invalshoeken die elkaar aanvullen:
• Bestuur kijkt naar de richting: Wat willen we bereiken? Hoe geven we beleid vorm?
- Het perspectief ligt dicht bij bestuurders, beleidsmakers en de overheid.
- Het is een macrobenadering: het grotere systeemniveau.
- Vaak voorschrijvend en normatief: hoe het zou moeten werken.
• Organisatie kijkt naar de inrichting en uitvoering: Hoe doen we het in de praktijk?
- Het perspectief ligt dicht bij managers, professionals en uitvoerders.
- Dit is het meso- of microniveau: wat er intern gebeurt tussen mensen.
- Vaak beschrijvend en begrijpend: hoe het feitelijk werkt.
De docent benadrukt: als B&O goed wordt begrepen, zie je het verschil tussen bestuur en organisatie
nauwelijks meer. Ze zijn namelijk twee kanten van dezelfde medaille: beleid en uitvoering, denken en doen,
richting en inrichting. B&O is één geheel. Bestuur geeft richting, organisatie geeft vorm. Samen bepalen ze
hoe mensen samenwerken en hoe beleid in de praktijk uitpakt.
2. Waarom ‘bestuur’ en ‘organisatie’? (stelling 1 – 6)
De docent behandelt zes stellingen die laten zien waarom organisaties centraal staan in de samenleving en
waarom ze het waard zijn om te bestuderen.
Stelling 1: Organisaties zijn knooppunten in de samenleving en in ons leven.
Alles in ons leven is georganiseerd: van geboorte tot dood. We worden omringd door organisaties:
ziekenhuizen, scholen, bedrijven, verenigingen, overheden. Onze samenleving functioneert via organisaties:
we regelen dingen door anderen te laten werken namens ons. “Op straat loop je langs elkaar heen, in
organisaties kom je elkaar tegen.”
Organisaties vormen dus de spil waar ons leven om draait: ze ordenen onze dagen, bepalen onze contacten,
reguleren ons leven en hebben invloed op ons gedrag.
Stelling 2: De rol als spil in de samenleving is in de afgelopen eeuw almaar toegenomen: wij leven in een
“organisatiesamenleving.”
De rol van organisaties is steeds groter geworden. Er komen meer organisaties bij en ze worden belangrijker in
ons dagelijks leven. Ze bepalen wat we doen, wie we zijn en zelfs hoe we over onszelf denken. Toch weten we
eigenlijk weinig over hoe ze echt werken.
Stelling 3: We weten over het algemeen geen moer van organisaties en hun werking.
Het georganiseerde leven is zó vanzelfsprekend geworden dat we het niet meer zien.
We zitten midden in organisaties, maar we staan er zelden bij stil.
De docent illustreert dit met het voorbeeld van zijn kinderen: zij vinden het concept van een “college” raar.
Studenten niet, want zij zijn eraan gewend. Deze afwezigheid van verwondering maakt dat we organisaties
niet meer bevragen.
2
,Organisaties verbergen hun echte werking achter een gouden muur:
• Aan de buitenkant: glimmend, strak, professioneel.
• Achter de muur: chaos, onzekerheid, fouten en spanning.
Bijna 99% van wat er écht gebeurt, zien we niet. Maar dat betekent niet dat het er niet is. Integendeel: daar,
achter die muur, speelt het echte organisatiewerk zich af.
Voorbeeld: De koning die toegeeft dat hij Koningsdag niet leuk vindt. Iedereen verbaasd, maar eigenlijk is dat
volkomen logisch. Achter de façade schuilt altijd een werkelijkheid.
Stelling 4: Organisaties zijn overal, maar we zien ze niet of krijgen ze niet te zien.
We merken ze pas als iets misgaat: als de trein uitvalt, een formulier onduidelijk is, of een beleidsbesluit
verkeerd uitpakt.
De docent toont een “kantoorbingo” vol termen als “win-winsituatie”, “synergie”, “core business”: allemaal
symbolen van een eigen taalcultuur binnen organisaties.
Wie zich blijft verwonderen, gaat juist wél dingen zien en ontdekken binnen organisaties.
Stelling 5: Werk kan saai zijn, maar werkende mensen bestuderen is niet saai.
Een organisatie is niet interessant vanwege haar structuren, maar vanwege de mensen die erin werken: met
hun ambities, frustraties, humor en verzet.
Daarom is bestuurs- en organisatiewetenschap zo boeiend: het gaat over mensen in hun dagelijkse strijd om
samen te werken.
Stelling 6: Nederlanders (en zelfs studenten kbo) denken dat het om je privéleven draait, maar in de praktijk
draait het (minstens evenzeer) om je werk.
Nederlanders zeggen vaak dat privé belangrijker is dan werk, maar in werkelijkheid draait ons leven minstens
evenveel om werk. Waarom? Omdat werk niet alleen inkomen is, maar ook:
• Structuur: ritme, routine, houvast
• Identiteit: wie we zijn (“wat doe jij?”)
• Status en erkenning, sociale contacten, zingeving en ontplooiing.
Vraag het aan een werkloze! Werkloosheid tast niet alleen inkomen aan, maar ook betekenis en eigenwaarde.
Nederlanders scoren laag op arbeidsethos en werken relatief weinig uren (gemiddeld 30,6 uur), maar hebben
wél hoge productiviteit.
Volgens Geert Hofstede komt dit doordat Nederland een feminiene cultuur heeft: gericht op levenskwaliteit,
niet enkel prestatie. Maar onze luxe maakt het mogelijk om werk te relativeren. In armere landen is dat een
onbetaalbare luxe.
Toch blijkt: zelfs wie zegt dat privé belangrijker is, werkt in het weekend toch door. We leven niet om te
werken, maar we werken wel voortdurend aan het leven dat door werk mogelijk wordt.
Omgekeerd geldt hetzelfde: depressie heeft vaak een duidelijke relatie met werk. Denk aan aanhoudende
werkdruk, een moeilijke leidinggevende of onzekerheid over het behoud van een baan. Het is opnieuw een
aanwijzing dat werk een veel grotere invloed heeft op ons welzijn dan we vaak beseffen en soms zelfs groter
dan we zouden willen.
Organisaties zijn alomtegenwoordig en bepalend voor onze identiteit, maar we zien hun echte werking
nauwelijks. De bestuurs- en organisatiewetenschap leert je door die “gouden muur” heen kijken en begrijpen
wat er werkelijk gebeurt.
3
, 3. Praktische boodschap: Wees verschillig! (stelling 12)
De docent roept studenten op om “verschillig” te zijn: “Bedrijf wetenschap met enthousiasme, ergernis, vuur,
frustratie, verwondering en humor.” Kortom: wees betrokken bij wat je onderzoekt. B&O gaat niet over droge
modellen, maar over levensechte organisaties waarin mensen proberen orde te scheppen in chaos.
Wat is een organisatie? Een organisatie kan alles zijn:
• Een multinational of een lokale vereniging,
• Een legale instantie of een illegale organisatie,
• Een voetbalteam of een zorginstelling.
Een werkdefinitie: “Organization happens when people work together to accomplish some desired end state
or goal. It depends on coordinated action.”
Belangrijk: organisaties laten zich niet eenvoudig definiëren: ze zijn voortdurend in beweging. Ze bestaan uit
samenwerking, improvisatie en coördinatie en dat gaat zelden vlekkeloos. Een organisatie is geen
vastomlijnd object, maar een voortdurend proces van samenwerking en afstemming. Het is iets wat mensen
samen doen.
4. B&O als studiegebied (stelling 7–9)
Stelling 7: Het fenomeen ‘organisatie’ is (net als ‘bestuur’) niet eenduidig. Het is van alles tegelijk… orde én
wanorde… proces én product…
Een organisatie is tegelijk orde én wanorde, product én proces. Soms lijkt alles gestructureerd, soms
chaotisch. Beide zijn waar.
Daarom vraagt B&O dat je leert van perspectief te wisselen, net als bij optische illusies: soms zie je pas iets
nieuws als iemand je erop wijst.
Stelling 8: Elke ordening (historisch, theoretisch, thematisch) van het gebied B&O is per definitie onvolmaakt
en onvolledig en dus een tikje willekeurig.
Er is geen perfecte manier om het vakgebied te ordenen. Elke theorie of historische indeling is onvolledig en
enigszins willekeurig. Daarom werkt het vak met grote debatten (de “kapstokken” van de cursus):
• Rationeel-bureaucratische vs. humanistische sturing;
• Formele vs. informele organisatie;
• Aanpassing aan vs. actieve constructie van de omgeving;
• Structuur vs. Cultuur;
• Bureaucratische vs. post-bureaucratische sturing.
Deze debatten tonen steeds twee manieren van kijken: rationeel/technisch tegenover sociaal/constructief.
Daarnaast spelen twee diepere scheidslijnen:
• Positivisme vs. Constructivisme:
- Positivist: werkelijkheid is objectief meetbaar.
- Constructivist: werkelijkheid is sociaal geconstrueerd en betekenisafhankelijk.
• Managerialisten vs. Critici:
- Managerialisten: hoe maak je organisaties effectiever?
- Critici: hoe werkt macht, uitsluiting en overheersing binnen organisaties? Blijven op kritische afstand
en schrijven over, in plaats van voor organisaties.
Stelling 9: Theorie is de landkaart, niet het landschap.
4
Kernthema’s Bestuurs- en
Organisatiewetenschappen (KBO):
Debat Kerntegenstelling Kernvraag
Rationeel-technisch vs. Organisatie als machine vs. Hoe moet je mensen in
humanistisch bestuur organisatie als sociaal systeem organisaties aansturen: via regels
en structuur of via motivatie en
sociale relaties?
Bureaucratiemodel vs. Formele organisatie vs. informele Werkt een organisatie in de
bureaucratisch onderleven organisatie praktijk zoals bedoeld op papier,
of is de echte werking vooral
informeel en onvoorspelbaar?
Aanpassing aan vs. actieve Omgeving bepaalt organisatie vs. Past een organisatie zich vooral
constructie van de omgeving organisatie beïnvloedt omgeving aan haar omgeving aan, of
creëert ze die omgeving deels zelf
actief?
Structuur bv. cultuur Formele structuur vs. gedeelde Worden organisaties vooral
betekenissen en gedrag gestuurd door regels en
taakverdeling of door cultuur en
symboliek?
Fordisme vs. Post-fordisme: de Standaardisatie en hiërarchische Zijn moderne organisaties bezig
postbureaucratie controle vs. flexibiliteit en de bureaucratie te verlaten en
zelfsturing over te stappen naar flexibel
beheer en zelfsturing?
1
,College 1 – Introductie Bestuur & Organisatie (B&O)
Datum: 5 september 2025
Thema: Wat zijn bestuur en organisatie, waarom zijn ze belangrijk, en hoe kijken we ernaar?
1. Wat is B&O?
De cursus Bestuur en Organisatie (B&O) draait om het begrijpen van hoe mensen samenwerken binnen
georganiseerde verbanden en hoe deze verbanden worden bestuurd. Het is dus een combinatie van
“bestuur” en “organisatie”, twee invalshoeken die elkaar aanvullen:
• Bestuur kijkt naar de richting: Wat willen we bereiken? Hoe geven we beleid vorm?
- Het perspectief ligt dicht bij bestuurders, beleidsmakers en de overheid.
- Het is een macrobenadering: het grotere systeemniveau.
- Vaak voorschrijvend en normatief: hoe het zou moeten werken.
• Organisatie kijkt naar de inrichting en uitvoering: Hoe doen we het in de praktijk?
- Het perspectief ligt dicht bij managers, professionals en uitvoerders.
- Dit is het meso- of microniveau: wat er intern gebeurt tussen mensen.
- Vaak beschrijvend en begrijpend: hoe het feitelijk werkt.
De docent benadrukt: als B&O goed wordt begrepen, zie je het verschil tussen bestuur en organisatie
nauwelijks meer. Ze zijn namelijk twee kanten van dezelfde medaille: beleid en uitvoering, denken en doen,
richting en inrichting. B&O is één geheel. Bestuur geeft richting, organisatie geeft vorm. Samen bepalen ze
hoe mensen samenwerken en hoe beleid in de praktijk uitpakt.
2. Waarom ‘bestuur’ en ‘organisatie’? (stelling 1 – 6)
De docent behandelt zes stellingen die laten zien waarom organisaties centraal staan in de samenleving en
waarom ze het waard zijn om te bestuderen.
Stelling 1: Organisaties zijn knooppunten in de samenleving en in ons leven.
Alles in ons leven is georganiseerd: van geboorte tot dood. We worden omringd door organisaties:
ziekenhuizen, scholen, bedrijven, verenigingen, overheden. Onze samenleving functioneert via organisaties:
we regelen dingen door anderen te laten werken namens ons. “Op straat loop je langs elkaar heen, in
organisaties kom je elkaar tegen.”
Organisaties vormen dus de spil waar ons leven om draait: ze ordenen onze dagen, bepalen onze contacten,
reguleren ons leven en hebben invloed op ons gedrag.
Stelling 2: De rol als spil in de samenleving is in de afgelopen eeuw almaar toegenomen: wij leven in een
“organisatiesamenleving.”
De rol van organisaties is steeds groter geworden. Er komen meer organisaties bij en ze worden belangrijker in
ons dagelijks leven. Ze bepalen wat we doen, wie we zijn en zelfs hoe we over onszelf denken. Toch weten we
eigenlijk weinig over hoe ze echt werken.
Stelling 3: We weten over het algemeen geen moer van organisaties en hun werking.
Het georganiseerde leven is zó vanzelfsprekend geworden dat we het niet meer zien.
We zitten midden in organisaties, maar we staan er zelden bij stil.
De docent illustreert dit met het voorbeeld van zijn kinderen: zij vinden het concept van een “college” raar.
Studenten niet, want zij zijn eraan gewend. Deze afwezigheid van verwondering maakt dat we organisaties
niet meer bevragen.
2
,Organisaties verbergen hun echte werking achter een gouden muur:
• Aan de buitenkant: glimmend, strak, professioneel.
• Achter de muur: chaos, onzekerheid, fouten en spanning.
Bijna 99% van wat er écht gebeurt, zien we niet. Maar dat betekent niet dat het er niet is. Integendeel: daar,
achter die muur, speelt het echte organisatiewerk zich af.
Voorbeeld: De koning die toegeeft dat hij Koningsdag niet leuk vindt. Iedereen verbaasd, maar eigenlijk is dat
volkomen logisch. Achter de façade schuilt altijd een werkelijkheid.
Stelling 4: Organisaties zijn overal, maar we zien ze niet of krijgen ze niet te zien.
We merken ze pas als iets misgaat: als de trein uitvalt, een formulier onduidelijk is, of een beleidsbesluit
verkeerd uitpakt.
De docent toont een “kantoorbingo” vol termen als “win-winsituatie”, “synergie”, “core business”: allemaal
symbolen van een eigen taalcultuur binnen organisaties.
Wie zich blijft verwonderen, gaat juist wél dingen zien en ontdekken binnen organisaties.
Stelling 5: Werk kan saai zijn, maar werkende mensen bestuderen is niet saai.
Een organisatie is niet interessant vanwege haar structuren, maar vanwege de mensen die erin werken: met
hun ambities, frustraties, humor en verzet.
Daarom is bestuurs- en organisatiewetenschap zo boeiend: het gaat over mensen in hun dagelijkse strijd om
samen te werken.
Stelling 6: Nederlanders (en zelfs studenten kbo) denken dat het om je privéleven draait, maar in de praktijk
draait het (minstens evenzeer) om je werk.
Nederlanders zeggen vaak dat privé belangrijker is dan werk, maar in werkelijkheid draait ons leven minstens
evenveel om werk. Waarom? Omdat werk niet alleen inkomen is, maar ook:
• Structuur: ritme, routine, houvast
• Identiteit: wie we zijn (“wat doe jij?”)
• Status en erkenning, sociale contacten, zingeving en ontplooiing.
Vraag het aan een werkloze! Werkloosheid tast niet alleen inkomen aan, maar ook betekenis en eigenwaarde.
Nederlanders scoren laag op arbeidsethos en werken relatief weinig uren (gemiddeld 30,6 uur), maar hebben
wél hoge productiviteit.
Volgens Geert Hofstede komt dit doordat Nederland een feminiene cultuur heeft: gericht op levenskwaliteit,
niet enkel prestatie. Maar onze luxe maakt het mogelijk om werk te relativeren. In armere landen is dat een
onbetaalbare luxe.
Toch blijkt: zelfs wie zegt dat privé belangrijker is, werkt in het weekend toch door. We leven niet om te
werken, maar we werken wel voortdurend aan het leven dat door werk mogelijk wordt.
Omgekeerd geldt hetzelfde: depressie heeft vaak een duidelijke relatie met werk. Denk aan aanhoudende
werkdruk, een moeilijke leidinggevende of onzekerheid over het behoud van een baan. Het is opnieuw een
aanwijzing dat werk een veel grotere invloed heeft op ons welzijn dan we vaak beseffen en soms zelfs groter
dan we zouden willen.
Organisaties zijn alomtegenwoordig en bepalend voor onze identiteit, maar we zien hun echte werking
nauwelijks. De bestuurs- en organisatiewetenschap leert je door die “gouden muur” heen kijken en begrijpen
wat er werkelijk gebeurt.
3
, 3. Praktische boodschap: Wees verschillig! (stelling 12)
De docent roept studenten op om “verschillig” te zijn: “Bedrijf wetenschap met enthousiasme, ergernis, vuur,
frustratie, verwondering en humor.” Kortom: wees betrokken bij wat je onderzoekt. B&O gaat niet over droge
modellen, maar over levensechte organisaties waarin mensen proberen orde te scheppen in chaos.
Wat is een organisatie? Een organisatie kan alles zijn:
• Een multinational of een lokale vereniging,
• Een legale instantie of een illegale organisatie,
• Een voetbalteam of een zorginstelling.
Een werkdefinitie: “Organization happens when people work together to accomplish some desired end state
or goal. It depends on coordinated action.”
Belangrijk: organisaties laten zich niet eenvoudig definiëren: ze zijn voortdurend in beweging. Ze bestaan uit
samenwerking, improvisatie en coördinatie en dat gaat zelden vlekkeloos. Een organisatie is geen
vastomlijnd object, maar een voortdurend proces van samenwerking en afstemming. Het is iets wat mensen
samen doen.
4. B&O als studiegebied (stelling 7–9)
Stelling 7: Het fenomeen ‘organisatie’ is (net als ‘bestuur’) niet eenduidig. Het is van alles tegelijk… orde én
wanorde… proces én product…
Een organisatie is tegelijk orde én wanorde, product én proces. Soms lijkt alles gestructureerd, soms
chaotisch. Beide zijn waar.
Daarom vraagt B&O dat je leert van perspectief te wisselen, net als bij optische illusies: soms zie je pas iets
nieuws als iemand je erop wijst.
Stelling 8: Elke ordening (historisch, theoretisch, thematisch) van het gebied B&O is per definitie onvolmaakt
en onvolledig en dus een tikje willekeurig.
Er is geen perfecte manier om het vakgebied te ordenen. Elke theorie of historische indeling is onvolledig en
enigszins willekeurig. Daarom werkt het vak met grote debatten (de “kapstokken” van de cursus):
• Rationeel-bureaucratische vs. humanistische sturing;
• Formele vs. informele organisatie;
• Aanpassing aan vs. actieve constructie van de omgeving;
• Structuur vs. Cultuur;
• Bureaucratische vs. post-bureaucratische sturing.
Deze debatten tonen steeds twee manieren van kijken: rationeel/technisch tegenover sociaal/constructief.
Daarnaast spelen twee diepere scheidslijnen:
• Positivisme vs. Constructivisme:
- Positivist: werkelijkheid is objectief meetbaar.
- Constructivist: werkelijkheid is sociaal geconstrueerd en betekenisafhankelijk.
• Managerialisten vs. Critici:
- Managerialisten: hoe maak je organisaties effectiever?
- Critici: hoe werkt macht, uitsluiting en overheersing binnen organisaties? Blijven op kritische afstand
en schrijven over, in plaats van voor organisaties.
Stelling 9: Theorie is de landkaart, niet het landschap.
4
