An introduction to interaction
Taal in actie: discourseanalyse
Part I. Introduction to the study of conversation analysis
Hoofdstuk 2. Understanding ethnomethodology
Etnomethodologie is de sociologische term die inhoudt dat sociale orde ontstaat doordat
deelnemers aan een interactieproces zowel de gedragingen van de ander als die van henzelf
interpreteren op basis van enkele achterliggende en welbepaalde regels. Etnomethodologie is zowel
een theorie over sociale acties en sociale orde, als een methode om de menselijke acties te
bestuderen. Garfinkel ontwikkelde etnomethodologie en hij bestudeerde in zijn “breaching
experiments” wat er gebeurde als die “sociale regels” niet gevolgd werden. Er ontstond verwarring,
boosheid of andere negatieve reacties wanneer de standaardprocedure werd geschonden.
Het doel van deze theorie is het ontdekken van methoden, procedures en achterliggende aannames
die mensen gebruiken om de meeste aspecten van het sociale leven te bereiken.
Een andere breaching studie van Garfinkel is de documentary method of interpretation. Hij
ontwikkelde een experiment waarin subjecten dachten dat ze via de computer met een therapeut
aan het praten waren, maar eigenlijk was het een computer die de subjecten willekeurig ‘ja’ of ‘nee’
antwoordde. De subjecten mochten alleen ja-/nee-vragen stellen en kregen daar dus enkel ‘ja’ of
‘nee’ op geantwoord. Hoewel de antwoorden volledig willekeurig waren, gingen de subjecten zelf
een soort verklaring voor het antwoord formuleren.
Etnomethologische perspectieven op spraak en interactie
Sacks toont aan dat er bepaalde “standaarden” zijn in een conversatie. Zo wordt het bijvoorbeeld
“normaal” gevonden om vaag te zijn en veel te herhalen wanneer je beschrijvingen geeft. Sacks heeft
een viertal kenmerken voor het vertellen van verhalen geformuleerd:
1. Gebruik een gepast niveau van details: alleen noemenswaardige dingen moeten benoemd
worden; de vraag moet niet letterlijk worden genomen en niet alle details moeten verteld
worden;
2. Formuleer een verklaarbaar verhaal;
3. Formuleer een verhaal dat de relatie van de verteller met de gebeurtenissen toont;
4. Vertel het verhaal op een geschikt moment;
Hoofdstuk 3. Understanding and doing conversation analysis: methodological
approach
Hoe moet interactie onderzocht worden vanuit een conversatie-analitisch perspectief?
Volgens Sacks is er order at all points: ordering is overal, omdat mensen gedeelde methodes
gebruiken om hun acties te construeren. Er zou een soort grammatica voor sociale regels kunnen
worden opgesteld met de procedures die deelnemers van een situatie coördineren zodat ze elkaar
begrijpen. Bepaalde dingen worden niet toevallig gezegd.
1
,Binnen de communicatieanalyse kunnen er geen deductieve hypotheses worden opgesteld volgens
Sacks, omdat taal dermate complex is dat er een directe observatie nodig is als basis voor een
theorie. Sacks stelt de vraag “why that now?” wanneer hij een gesprek probeert te analyseren. De
context van de interactie is hierbij van groot belang. Er kan bij interactie niet worden gesproken van
een oorzaak-gevolgrelatie tussen de eerste en de tweede actie. Deelnemers bepalen hoe ze reageren
op een actie gebaseerd op hun interpretatie van die actie in de context waarin het voorkomt.
“Verzamelingen” van data
Wanneer je een conversatieanalytische studie wil uitvoeren, moet je eerst bepalen wat voor een
fenomeen je wil onderzoeken om vervolgens zo veel mogelijk gevallen te verzamelen. Een andere
manier om data te verzamelen is om een specifieke soort interactie (in een bepaalde context,
bijvoorbeeld arts-patiëntgesprekken) te kiezen en daar zo veel mogelijk van te onderzoeken.
Analyse van één geval
Single case analysis worden typisch gedaan met het doel de huidige conversatieanalytische kennis
toe te passen op een enkel geval om die te begrijpen en uit te leggen. Deze single cases worden vaak
gekozen omdat de natuurlijke interactie problematisch was.
Hoofdstuk 4. Preparing the data: transcription practices
Het transcriberen van twijfels en uitspraak
Door de manier van uitspraak te transcriberen verkrijgen we informatie over de procedures die
sprekers gebruiken om hun spraak te construeren. Daarnaast kunnen we iets leren over hoe de
spreker de gebeurtenis of interactie ziet. Ten derde is het belangrijk om te kijken naar de mate van
gedetailleerdheid van de uiting.
Het transcriberen van lachen
In een conversatie is het belangrijk om lachen en grinniken te transcriberen, omdat het veel kan
zeggen over de lading van de uiting of het gesprek. Sprekers lachen vaak eerst, als een soort reactie
op hun eigen uiting, waarmee ze een signaal aan de luisteraar afgeven dat hun uiting “om te lachen”
is. Zo wordt voorkomend dat de luisteraar eerst lacht en de situatie daarmee misschien verkeerd
inschat.
Part II. How talk works: the social organization of human action
Hoofdstuk 5. The turn taking system
The turn constructional component
Wanneer er van beurt moet worden gewisseld in een gesprek is niet alleen af te lezen aan de
woorden die gebruikt worden of de grammaticale structuur, maar ook aan de intonatie en timing van
de acties van de spreker.
2
, Turn allocation component
De beurt-toewijzingscomponent in het beurt-nemingssysteem legt uit hoe deelnemers van het
gesprek bepalen wie als volgende zal spreken wanneer een transitie relevant is. Sacks vond drie
mogelijke manieren voor de transitie naar de volgende spreker:
1. De huidige spreker kiest een volgende spreker door de uiting zo te construeren dat het voor
iemand anders uitnodigt om de beurt over te nemen. Vaak wordt er door de spreker een
vraag gesteld aan één specifiek persoon;
2. De volgende spreker begint op eigen initiatief op een relevant moment;
3. De huidige spreker kiest ervoor zelf verder te praten wanneer er niemand anders wordt
geselecteerd of zichzelf selecteert als volgende spreker.
Turn-taking in talk in institutional settings
In georganiseerde settingen, zoals nieuwsinterviews, verloopt het spreek-uitwisselsysteem anders
dan in een alledaags (spontaan) gesprek. In een nieuwsinterview bijvoorbeeld staan de
spreekbeurten vast (A stelt vraag, B antwoordt) en het onderwerp van gesprek is vooraf bepaald.
Hoofdstuk 6. Adjaceny pairs, preference organization and assessments
Adjacency pairs
Een aangrenzend paar is een volgorde van twee uitingen waarin de relatie tussen de uitingen dichter
bij elkaar ligt dan tussen de meeste beurtwisselingen in een gesprek. Wanneer het eerste deel van
het paar gegeven is, is er maar één mogelijk tweede deel als antwoord. Voorbeelden zijn: vraag –
antwoord ; begroeting – wederbegroeting ; aanbod – aanneming of afwijzing.
Aangrenzende paren hebben de eigenschap van voorwaardelijke relevantie. Eén onderdeel van het
paar is niet te beoordelen, want de context is van belang.
Preference organization
In een aangrenzend paar zoals in de paragraaf hiervoor geschetst, kan het in eenzelfde paar
verschillen wat een gepaste reactie is. Wanneer iemand je uitnodigt voor iets, volstaat een simpele
‘ja’ als gepast antwoord, maar bij een afwijzing is enkel ‘nee’ erg onbeleefd. Een afwijzing vergt een
uitleg of verantwoording. Dit noemen we voorkeursorganisatie (preference organisation). Dit begrip
geeft aan wat er in de interactie wordt gewaardeerd en wat niet. Bij het geven van een compliment is
de preferred response een afwijzing, omdat het compliment accepteren arrogant over kan komen.
Maar als A zichzelf naar beneden haalt, is de gewenste reactie van B een ontkrachting, geen
bevestiging. Ongewenste antwoorden kunnen leiden tot gezichtsverlies of schaamte bij spreker 1.
Wanneer het de dispreferred second pair part gegeven wordt, wordt die vaak ondersteunt met een
uitleg of excuus.
“Nou” in het Nederlands impliceert een onenigheid (in het Engels “well”).
3
Taal in actie: discourseanalyse
Part I. Introduction to the study of conversation analysis
Hoofdstuk 2. Understanding ethnomethodology
Etnomethodologie is de sociologische term die inhoudt dat sociale orde ontstaat doordat
deelnemers aan een interactieproces zowel de gedragingen van de ander als die van henzelf
interpreteren op basis van enkele achterliggende en welbepaalde regels. Etnomethodologie is zowel
een theorie over sociale acties en sociale orde, als een methode om de menselijke acties te
bestuderen. Garfinkel ontwikkelde etnomethodologie en hij bestudeerde in zijn “breaching
experiments” wat er gebeurde als die “sociale regels” niet gevolgd werden. Er ontstond verwarring,
boosheid of andere negatieve reacties wanneer de standaardprocedure werd geschonden.
Het doel van deze theorie is het ontdekken van methoden, procedures en achterliggende aannames
die mensen gebruiken om de meeste aspecten van het sociale leven te bereiken.
Een andere breaching studie van Garfinkel is de documentary method of interpretation. Hij
ontwikkelde een experiment waarin subjecten dachten dat ze via de computer met een therapeut
aan het praten waren, maar eigenlijk was het een computer die de subjecten willekeurig ‘ja’ of ‘nee’
antwoordde. De subjecten mochten alleen ja-/nee-vragen stellen en kregen daar dus enkel ‘ja’ of
‘nee’ op geantwoord. Hoewel de antwoorden volledig willekeurig waren, gingen de subjecten zelf
een soort verklaring voor het antwoord formuleren.
Etnomethologische perspectieven op spraak en interactie
Sacks toont aan dat er bepaalde “standaarden” zijn in een conversatie. Zo wordt het bijvoorbeeld
“normaal” gevonden om vaag te zijn en veel te herhalen wanneer je beschrijvingen geeft. Sacks heeft
een viertal kenmerken voor het vertellen van verhalen geformuleerd:
1. Gebruik een gepast niveau van details: alleen noemenswaardige dingen moeten benoemd
worden; de vraag moet niet letterlijk worden genomen en niet alle details moeten verteld
worden;
2. Formuleer een verklaarbaar verhaal;
3. Formuleer een verhaal dat de relatie van de verteller met de gebeurtenissen toont;
4. Vertel het verhaal op een geschikt moment;
Hoofdstuk 3. Understanding and doing conversation analysis: methodological
approach
Hoe moet interactie onderzocht worden vanuit een conversatie-analitisch perspectief?
Volgens Sacks is er order at all points: ordering is overal, omdat mensen gedeelde methodes
gebruiken om hun acties te construeren. Er zou een soort grammatica voor sociale regels kunnen
worden opgesteld met de procedures die deelnemers van een situatie coördineren zodat ze elkaar
begrijpen. Bepaalde dingen worden niet toevallig gezegd.
1
,Binnen de communicatieanalyse kunnen er geen deductieve hypotheses worden opgesteld volgens
Sacks, omdat taal dermate complex is dat er een directe observatie nodig is als basis voor een
theorie. Sacks stelt de vraag “why that now?” wanneer hij een gesprek probeert te analyseren. De
context van de interactie is hierbij van groot belang. Er kan bij interactie niet worden gesproken van
een oorzaak-gevolgrelatie tussen de eerste en de tweede actie. Deelnemers bepalen hoe ze reageren
op een actie gebaseerd op hun interpretatie van die actie in de context waarin het voorkomt.
“Verzamelingen” van data
Wanneer je een conversatieanalytische studie wil uitvoeren, moet je eerst bepalen wat voor een
fenomeen je wil onderzoeken om vervolgens zo veel mogelijk gevallen te verzamelen. Een andere
manier om data te verzamelen is om een specifieke soort interactie (in een bepaalde context,
bijvoorbeeld arts-patiëntgesprekken) te kiezen en daar zo veel mogelijk van te onderzoeken.
Analyse van één geval
Single case analysis worden typisch gedaan met het doel de huidige conversatieanalytische kennis
toe te passen op een enkel geval om die te begrijpen en uit te leggen. Deze single cases worden vaak
gekozen omdat de natuurlijke interactie problematisch was.
Hoofdstuk 4. Preparing the data: transcription practices
Het transcriberen van twijfels en uitspraak
Door de manier van uitspraak te transcriberen verkrijgen we informatie over de procedures die
sprekers gebruiken om hun spraak te construeren. Daarnaast kunnen we iets leren over hoe de
spreker de gebeurtenis of interactie ziet. Ten derde is het belangrijk om te kijken naar de mate van
gedetailleerdheid van de uiting.
Het transcriberen van lachen
In een conversatie is het belangrijk om lachen en grinniken te transcriberen, omdat het veel kan
zeggen over de lading van de uiting of het gesprek. Sprekers lachen vaak eerst, als een soort reactie
op hun eigen uiting, waarmee ze een signaal aan de luisteraar afgeven dat hun uiting “om te lachen”
is. Zo wordt voorkomend dat de luisteraar eerst lacht en de situatie daarmee misschien verkeerd
inschat.
Part II. How talk works: the social organization of human action
Hoofdstuk 5. The turn taking system
The turn constructional component
Wanneer er van beurt moet worden gewisseld in een gesprek is niet alleen af te lezen aan de
woorden die gebruikt worden of de grammaticale structuur, maar ook aan de intonatie en timing van
de acties van de spreker.
2
, Turn allocation component
De beurt-toewijzingscomponent in het beurt-nemingssysteem legt uit hoe deelnemers van het
gesprek bepalen wie als volgende zal spreken wanneer een transitie relevant is. Sacks vond drie
mogelijke manieren voor de transitie naar de volgende spreker:
1. De huidige spreker kiest een volgende spreker door de uiting zo te construeren dat het voor
iemand anders uitnodigt om de beurt over te nemen. Vaak wordt er door de spreker een
vraag gesteld aan één specifiek persoon;
2. De volgende spreker begint op eigen initiatief op een relevant moment;
3. De huidige spreker kiest ervoor zelf verder te praten wanneer er niemand anders wordt
geselecteerd of zichzelf selecteert als volgende spreker.
Turn-taking in talk in institutional settings
In georganiseerde settingen, zoals nieuwsinterviews, verloopt het spreek-uitwisselsysteem anders
dan in een alledaags (spontaan) gesprek. In een nieuwsinterview bijvoorbeeld staan de
spreekbeurten vast (A stelt vraag, B antwoordt) en het onderwerp van gesprek is vooraf bepaald.
Hoofdstuk 6. Adjaceny pairs, preference organization and assessments
Adjacency pairs
Een aangrenzend paar is een volgorde van twee uitingen waarin de relatie tussen de uitingen dichter
bij elkaar ligt dan tussen de meeste beurtwisselingen in een gesprek. Wanneer het eerste deel van
het paar gegeven is, is er maar één mogelijk tweede deel als antwoord. Voorbeelden zijn: vraag –
antwoord ; begroeting – wederbegroeting ; aanbod – aanneming of afwijzing.
Aangrenzende paren hebben de eigenschap van voorwaardelijke relevantie. Eén onderdeel van het
paar is niet te beoordelen, want de context is van belang.
Preference organization
In een aangrenzend paar zoals in de paragraaf hiervoor geschetst, kan het in eenzelfde paar
verschillen wat een gepaste reactie is. Wanneer iemand je uitnodigt voor iets, volstaat een simpele
‘ja’ als gepast antwoord, maar bij een afwijzing is enkel ‘nee’ erg onbeleefd. Een afwijzing vergt een
uitleg of verantwoording. Dit noemen we voorkeursorganisatie (preference organisation). Dit begrip
geeft aan wat er in de interactie wordt gewaardeerd en wat niet. Bij het geven van een compliment is
de preferred response een afwijzing, omdat het compliment accepteren arrogant over kan komen.
Maar als A zichzelf naar beneden haalt, is de gewenste reactie van B een ontkrachting, geen
bevestiging. Ongewenste antwoorden kunnen leiden tot gezichtsverlies of schaamte bij spreker 1.
Wanneer het de dispreferred second pair part gegeven wordt, wordt die vaak ondersteunt met een
uitleg of excuus.
“Nou” in het Nederlands impliceert een onenigheid (in het Engels “well”).
3
