ZHB1 week 1 – gnk Universiteit
Utrecht
Inleiding
In deze samenvatting worden alle hoorcolleges en zelfstudies van week 1 zintuigen, hersenen en
beweging besproken. De basis anatomie van de hersenen, het ruggenmerg en de perifere zenuwen
worden besproken. Ook verschillende hematomen worden besproken. Na deze week is het mogelijk
om verschillende hersenbloedingen te benoemen, de organisatie van het zenuwstelsel is duidelijk en
bij centrale en perifere laesies kan worden uitgelegd waar de laesie precies zit.
Inhoud
Inleiding..................................................................................................................................................1
Hoorcollege 1: Bouw en algemene organisatie van het CZS, vaten en vliezen.......................................2
Hoorcollege 2: Hiërarchische en parallelle organisatie van het motorisch systeem...............................5
Zelfstudie 1: vaten en vliezen, liquorproductie en liquorcirculatie.........................................................9
Zelfstudie 2: het motorisch systeem.....................................................................................................11
Zelfstudie 3: receptoren en verwerking sensibele informatie..............................................................12
Hoorcollege 3: verlamming 1: centraal-perifeer, centrale syndromen.................................................13
Hoorcollege 4: centraal-perifeer, perifere syndromen.........................................................................15
Zelfstudie 4: casussen over verlamming...............................................................................................16
Hoorcollege 5: epidurale en subdurale bloedingen..............................................................................18
PB2: subarachnoïdale bloedingen........................................................................................................21
Hoorcollege 6: cortex...........................................................................................................................23
Zelfstudie 5: lokalisatie van corticale functies......................................................................................27
Zelfstudie 6: casussen over focale uitval..............................................................................................28
Hoorcollege 7: ontwikkeling van het centraal zenuwstelsel.................................................................29
Zelfstudie 7: ontwikkeling van het centrale zenuwstelsel....................................................................32
,Hoorcollege 1: Bouw en algemene organisatie van het
CZS, vaten en vliezen
Organisatie van de hersenen
De hersenen bevatten twee cerebrale hemisferen, dit zijn de linker en rechter grote hersenhelften,
hierbinnen liggen de laterale ventrikels. Het corpus callosum verbindt de twee hemisferen met
elkaar, deze hersenbalk ligt net boven de laterale ventrikels. Het diencephalon wordt ook wel de
tussenhersenen genoemd, hierbinnen ligt het derde ventrikel. Het diencephalon ligt onder de
cerebrale hemisferen. Het cerebellum (kleine hersenen) ligt onder de cerebrale hemisferen, achter
de hersenstam. Het mesencephalon wordt ook de middenhersenen genoemd, dit is het bovenste
gedeelte van de hersenstam, hierbinnen zit de aquaductus cerebri. De pons is het middelste
gedeelte van de hersenstam, deze verbindt het cerebellum aan de cerebrale hemisferen. Achter de
pons maar voor het cerebellum bevindt zich het vierde ventrikel. De medulla verbindt de
hersenstam met het ruggenmerg en is dus het onderste gedeelte van de hersenstam. In het
ruggenmerg zit het centrale kanaal, dit is ook gevuld met hersenvocht.
1:Drake, R., & Vogl, W. A. (2019). Gray’s Anatomy for Students (4de editie). Elsevier Gezondheidszorg.
Meninges
De hersenen zijn omgeven door drie hersenvliezen, dit worden de meninges genoemd. Dit zijn de
dura mater, het arachnoïdea en de pia mater. De dura mater bestaat craniaal uit twee lagen, na het
foramen magnum is dit nog maar een laag.
De dura mater bestaat uit het
endostale (buitenste) en het
meningeale (binnenste) blad. Deze
bladen zitten stevig tegen elkaar aan
en kunnen niet van elkaar
losgetrokken worden. Tussen de twee
2: Drake, R., & Vogl, W. A. (2019). Gray’s Anatomy for Students (4de
editie). Elsevier Gezondheidszorg.
,hemisferen bevindt zich een dubbelblad van de drie hersenvliezen (behalve de endostale laag van de
dura mater) dit wordt de falx cerebri genoemd. De endostale en meningeale laag van de dura mater
komen in sommige gevallen los van elkaar, dit zijn om de veneuze sinussen te maken en tussen de
hemisferen.
De arteria meningea media voorziet de dura mater van bloed, een ruptuur van deze arteria zorgt
voor een epidurale bloeding (epiduraal hematoom). Dit is een bloeding bovenop de dura mater, deze
bloeding is eivormig op een CT-scan. De hersenen worden door het bloed verdrukt richting het
foramen magnum, dit is namelijk de enige opening in de schedel.
De arachnoïdea loopt naast het meningeale dura mater maar zit hier niet aan vast. De arachnoïdea
loopt wel tussen de twee hemisferen maar volgt verder niet de contouren van de hersenen. Tussen
het arachnoïdea en de pia mater bevindt zich de subarachnoïdale ruimte, dit is gevuld met
hersenvloeistof.
De pia mater loopt gelijk aan de hersenoppervlakte, dit is dus in elke hersengroeve te vinden.
Veneuze sinussen
De veneuze sinussen zijn ruimtes tussen het meningeale dura en het endostale dura. Bloed vanuit de
hersenen komt hierin terecht door de ankervenen. Ankervenen zijn kleine uitsteeksels van de
arachnoïdea door de dura mater, zo komen de ankervenen in de veneuze sinussen terecht. Door het
drukverschil stroomt het hersenvocht uit de subarachnoïdale ruimte de veneuze sinussen in en komt
het dus in de bloedbaan terecht. Bij een ruptuur van de ankervenen worden de hersenen ook
verdrongen, maar de vorm van de hersenen blijft wel behouden en de bloeding is niet conclaaf zoals
bij een epidurale bloeding. Deze bloeding wordt een subdurale bloeding genoemd en zit tussen de
dura mater en de arachnoïdea. Omdat dit hematoom in een ader zit gaat er vaak minder bloed
verloren dan bij een epiduraal hematoom, klachten ontwikkelen dus minder snel omdat de bloeding
een stuk langzamer gaat.
In de midsagitale lijn zitten drie sinussen, dit zijn de
sinus sagitalis superior, sinus sagitalis inferior en de
sinus rectus. De sinus sagitalis superior zit mediaal
en superieur van de hemisferen. De sinus sagitalis
inferior zit mediaal en inferieur van de sinussen. De
sinus rectus verbindt de twee bovengenoemde
sinussen met elkaar. Het confluens sinuum is het
punt waarop deze sinussen samenkomen. Dit is dus
aan de achterkant van de hersenen.
Rechts en links van het confluens sinuum zit de 3: Drake, R., & Vogl, W. A. (2019). Gray’s Anatomy for
sinus transversus, deze loopt door in het sinus Students (4de editie). Elsevier Gezondheidszorg.
sigmoid, deze loopt meer richting caudaal. Naast het Turkse zadel zit de sinus cavernosus. De sinus
petrosus superior loopt van de sinus transversus naar het Turkse zadel.
Liquor circulatie
Hersenvloeistof wordt door de plexus choroideus aangemaakt, dit wordt door een actief proces uit
het bloed gehaald. Deze plexus wordt voor het grootste gedeelte in de laterale ventrikels gevonden,
maar ook in het derde en vierde ventrikel. Via het foramen van Magendie en de foramina van
, Luschka verlaat de liquor het ventrikelsysteem. Het foramen van Magendie komt uit in de cisterna
magma (achter cerebellum) en de foramina van Luschka komen lateraal uit in de cirsterna pontis
(achter pons).
Anastomosen
De falx cerebri is een dubbelblad van dura mater tussen de twee cerebrale hemisferen in. De falx
cerebelli is een verlenging van dit dubbelblad maar dan ter hoogte van het cerebellum. Het
tentorium cerebelli is een dubbelblad van dura mater tussen de grote hersenen en het cerebellum,
dit ligt in het horizontale vlak.
Arterieel systeem van de hersenen
Via twee systemen komt bloed de hersenen binnen, dit zijn het voorste en het achterste systeem.
Het achterste systeem krijgt bloed via de arteria vertebralis, deze slagader gaat door formamina in de
wervels omhoog samen met het ruggenmerg. Het voorste systeem krijgt zijn bloed via de arteria
carotis interna, deze slagader komt aan de voorzijde van het ruggenmerg in de hersenen terecht.
Het achterste systeem gaat van de a. vertebralis a. basilaris a. cerebri posterior, dit voorziet
vooral de achterzijde van het hoofd van bloed.
Het voorste systeem gaat van de a. carotis interna a. cerebri media a. cerebri anterior, deze
voorziet vooral de voorzijde van het hoofd van bloed.
De arteria communis posterior verbindt het achterste systeem met
het voorste systeem door twee slagaders (een aan elke kant) tussen de
a. cerebri posterior en de a. cerebri media. De arteria communis
anterior verbindt de twee takken van de arteria cerebri anterior. Door
deze twee slagaders (eigenlijk 3 slagaders) ontstaat een cirkel van
bloedvaten, dit wordt de cirkel van Willis genoemd.
De cirkel van Willis zorgt ervoor dat als een van de bloedvaten
afgesloten is door bijvoorbeeld een bloedpropje, het bloed de
hersenen nog wel kan bereiken door de andere bloedvaten te
gebruiken.
Het verzorgingsgebied van de a. cerebri anterior loop als een soort 4: Hoorcollege 1, mevrouw
Thunissen
hanenkam over de twee cerebrale hemisferen. Dit gebied begint voor
en eindigt net over het midden van het hoofd. De a. cerebri media voorziet de zijkanten van de
cerebrale hemisferen van bloed. De a. cerebri posterior voorziet de achterkant van het hoofd van
bloed.
De bloedvaten komen via de arachnoïdale ruimte in de hersenen terecht. Als een van deze
bloedvaten scheurt komt er dus bloed tussen de pia mater en de arachnoïdea terecht. Dit wordt een
subarachnoïdale bloeding genoemd.
De perforerende takken van de bloedvaten zijn voor de bloedvoorziening van de dieper gelegen
stukken hersen. De oppervlakkige takken zorgen voor bloedvoorziening van de cortex (corticale
takken).
Utrecht
Inleiding
In deze samenvatting worden alle hoorcolleges en zelfstudies van week 1 zintuigen, hersenen en
beweging besproken. De basis anatomie van de hersenen, het ruggenmerg en de perifere zenuwen
worden besproken. Ook verschillende hematomen worden besproken. Na deze week is het mogelijk
om verschillende hersenbloedingen te benoemen, de organisatie van het zenuwstelsel is duidelijk en
bij centrale en perifere laesies kan worden uitgelegd waar de laesie precies zit.
Inhoud
Inleiding..................................................................................................................................................1
Hoorcollege 1: Bouw en algemene organisatie van het CZS, vaten en vliezen.......................................2
Hoorcollege 2: Hiërarchische en parallelle organisatie van het motorisch systeem...............................5
Zelfstudie 1: vaten en vliezen, liquorproductie en liquorcirculatie.........................................................9
Zelfstudie 2: het motorisch systeem.....................................................................................................11
Zelfstudie 3: receptoren en verwerking sensibele informatie..............................................................12
Hoorcollege 3: verlamming 1: centraal-perifeer, centrale syndromen.................................................13
Hoorcollege 4: centraal-perifeer, perifere syndromen.........................................................................15
Zelfstudie 4: casussen over verlamming...............................................................................................16
Hoorcollege 5: epidurale en subdurale bloedingen..............................................................................18
PB2: subarachnoïdale bloedingen........................................................................................................21
Hoorcollege 6: cortex...........................................................................................................................23
Zelfstudie 5: lokalisatie van corticale functies......................................................................................27
Zelfstudie 6: casussen over focale uitval..............................................................................................28
Hoorcollege 7: ontwikkeling van het centraal zenuwstelsel.................................................................29
Zelfstudie 7: ontwikkeling van het centrale zenuwstelsel....................................................................32
,Hoorcollege 1: Bouw en algemene organisatie van het
CZS, vaten en vliezen
Organisatie van de hersenen
De hersenen bevatten twee cerebrale hemisferen, dit zijn de linker en rechter grote hersenhelften,
hierbinnen liggen de laterale ventrikels. Het corpus callosum verbindt de twee hemisferen met
elkaar, deze hersenbalk ligt net boven de laterale ventrikels. Het diencephalon wordt ook wel de
tussenhersenen genoemd, hierbinnen ligt het derde ventrikel. Het diencephalon ligt onder de
cerebrale hemisferen. Het cerebellum (kleine hersenen) ligt onder de cerebrale hemisferen, achter
de hersenstam. Het mesencephalon wordt ook de middenhersenen genoemd, dit is het bovenste
gedeelte van de hersenstam, hierbinnen zit de aquaductus cerebri. De pons is het middelste
gedeelte van de hersenstam, deze verbindt het cerebellum aan de cerebrale hemisferen. Achter de
pons maar voor het cerebellum bevindt zich het vierde ventrikel. De medulla verbindt de
hersenstam met het ruggenmerg en is dus het onderste gedeelte van de hersenstam. In het
ruggenmerg zit het centrale kanaal, dit is ook gevuld met hersenvocht.
1:Drake, R., & Vogl, W. A. (2019). Gray’s Anatomy for Students (4de editie). Elsevier Gezondheidszorg.
Meninges
De hersenen zijn omgeven door drie hersenvliezen, dit worden de meninges genoemd. Dit zijn de
dura mater, het arachnoïdea en de pia mater. De dura mater bestaat craniaal uit twee lagen, na het
foramen magnum is dit nog maar een laag.
De dura mater bestaat uit het
endostale (buitenste) en het
meningeale (binnenste) blad. Deze
bladen zitten stevig tegen elkaar aan
en kunnen niet van elkaar
losgetrokken worden. Tussen de twee
2: Drake, R., & Vogl, W. A. (2019). Gray’s Anatomy for Students (4de
editie). Elsevier Gezondheidszorg.
,hemisferen bevindt zich een dubbelblad van de drie hersenvliezen (behalve de endostale laag van de
dura mater) dit wordt de falx cerebri genoemd. De endostale en meningeale laag van de dura mater
komen in sommige gevallen los van elkaar, dit zijn om de veneuze sinussen te maken en tussen de
hemisferen.
De arteria meningea media voorziet de dura mater van bloed, een ruptuur van deze arteria zorgt
voor een epidurale bloeding (epiduraal hematoom). Dit is een bloeding bovenop de dura mater, deze
bloeding is eivormig op een CT-scan. De hersenen worden door het bloed verdrukt richting het
foramen magnum, dit is namelijk de enige opening in de schedel.
De arachnoïdea loopt naast het meningeale dura mater maar zit hier niet aan vast. De arachnoïdea
loopt wel tussen de twee hemisferen maar volgt verder niet de contouren van de hersenen. Tussen
het arachnoïdea en de pia mater bevindt zich de subarachnoïdale ruimte, dit is gevuld met
hersenvloeistof.
De pia mater loopt gelijk aan de hersenoppervlakte, dit is dus in elke hersengroeve te vinden.
Veneuze sinussen
De veneuze sinussen zijn ruimtes tussen het meningeale dura en het endostale dura. Bloed vanuit de
hersenen komt hierin terecht door de ankervenen. Ankervenen zijn kleine uitsteeksels van de
arachnoïdea door de dura mater, zo komen de ankervenen in de veneuze sinussen terecht. Door het
drukverschil stroomt het hersenvocht uit de subarachnoïdale ruimte de veneuze sinussen in en komt
het dus in de bloedbaan terecht. Bij een ruptuur van de ankervenen worden de hersenen ook
verdrongen, maar de vorm van de hersenen blijft wel behouden en de bloeding is niet conclaaf zoals
bij een epidurale bloeding. Deze bloeding wordt een subdurale bloeding genoemd en zit tussen de
dura mater en de arachnoïdea. Omdat dit hematoom in een ader zit gaat er vaak minder bloed
verloren dan bij een epiduraal hematoom, klachten ontwikkelen dus minder snel omdat de bloeding
een stuk langzamer gaat.
In de midsagitale lijn zitten drie sinussen, dit zijn de
sinus sagitalis superior, sinus sagitalis inferior en de
sinus rectus. De sinus sagitalis superior zit mediaal
en superieur van de hemisferen. De sinus sagitalis
inferior zit mediaal en inferieur van de sinussen. De
sinus rectus verbindt de twee bovengenoemde
sinussen met elkaar. Het confluens sinuum is het
punt waarop deze sinussen samenkomen. Dit is dus
aan de achterkant van de hersenen.
Rechts en links van het confluens sinuum zit de 3: Drake, R., & Vogl, W. A. (2019). Gray’s Anatomy for
sinus transversus, deze loopt door in het sinus Students (4de editie). Elsevier Gezondheidszorg.
sigmoid, deze loopt meer richting caudaal. Naast het Turkse zadel zit de sinus cavernosus. De sinus
petrosus superior loopt van de sinus transversus naar het Turkse zadel.
Liquor circulatie
Hersenvloeistof wordt door de plexus choroideus aangemaakt, dit wordt door een actief proces uit
het bloed gehaald. Deze plexus wordt voor het grootste gedeelte in de laterale ventrikels gevonden,
maar ook in het derde en vierde ventrikel. Via het foramen van Magendie en de foramina van
, Luschka verlaat de liquor het ventrikelsysteem. Het foramen van Magendie komt uit in de cisterna
magma (achter cerebellum) en de foramina van Luschka komen lateraal uit in de cirsterna pontis
(achter pons).
Anastomosen
De falx cerebri is een dubbelblad van dura mater tussen de twee cerebrale hemisferen in. De falx
cerebelli is een verlenging van dit dubbelblad maar dan ter hoogte van het cerebellum. Het
tentorium cerebelli is een dubbelblad van dura mater tussen de grote hersenen en het cerebellum,
dit ligt in het horizontale vlak.
Arterieel systeem van de hersenen
Via twee systemen komt bloed de hersenen binnen, dit zijn het voorste en het achterste systeem.
Het achterste systeem krijgt bloed via de arteria vertebralis, deze slagader gaat door formamina in de
wervels omhoog samen met het ruggenmerg. Het voorste systeem krijgt zijn bloed via de arteria
carotis interna, deze slagader komt aan de voorzijde van het ruggenmerg in de hersenen terecht.
Het achterste systeem gaat van de a. vertebralis a. basilaris a. cerebri posterior, dit voorziet
vooral de achterzijde van het hoofd van bloed.
Het voorste systeem gaat van de a. carotis interna a. cerebri media a. cerebri anterior, deze
voorziet vooral de voorzijde van het hoofd van bloed.
De arteria communis posterior verbindt het achterste systeem met
het voorste systeem door twee slagaders (een aan elke kant) tussen de
a. cerebri posterior en de a. cerebri media. De arteria communis
anterior verbindt de twee takken van de arteria cerebri anterior. Door
deze twee slagaders (eigenlijk 3 slagaders) ontstaat een cirkel van
bloedvaten, dit wordt de cirkel van Willis genoemd.
De cirkel van Willis zorgt ervoor dat als een van de bloedvaten
afgesloten is door bijvoorbeeld een bloedpropje, het bloed de
hersenen nog wel kan bereiken door de andere bloedvaten te
gebruiken.
Het verzorgingsgebied van de a. cerebri anterior loop als een soort 4: Hoorcollege 1, mevrouw
Thunissen
hanenkam over de twee cerebrale hemisferen. Dit gebied begint voor
en eindigt net over het midden van het hoofd. De a. cerebri media voorziet de zijkanten van de
cerebrale hemisferen van bloed. De a. cerebri posterior voorziet de achterkant van het hoofd van
bloed.
De bloedvaten komen via de arachnoïdale ruimte in de hersenen terecht. Als een van deze
bloedvaten scheurt komt er dus bloed tussen de pia mater en de arachnoïdea terecht. Dit wordt een
subarachnoïdale bloeding genoemd.
De perforerende takken van de bloedvaten zijn voor de bloedvoorziening van de dieper gelegen
stukken hersen. De oppervlakkige takken zorgen voor bloedvoorziening van de cortex (corticale
takken).
