Samenvatting MBO | AFP 1.2 | Anatomie en fysiologie | Inleiding medische kennis | Medische kennis | Geneesmiddelenkennis | Poliklinieken, JGZ en arbodienst

AFP samenvatting

Boek: anatomie en fysiologie
H1 De cel
1.1 De cel
De cel
• kleinste bouwstenen van organisme
• buitenkant = celmembraan
• in celmembraan zit cytoplasma
• in cytoplasma zitten organellen
 celkern
 mitochondriën
 endoplasmatisch reticulum (ER)
 ribosomen
 golgi-systeem
 lysosomen
• soorten
 prokaryoten → zonder celkern (bacteriën)
 eukaryoten → met celkern (schimmels, planten, dieren)

Het celmembraan
• opbouw
 2 lagen fosfolipiden → amfifiel (zowel hydrofiel als hydrofoob)
 tussen die 2 lagen zitten cholesterolmoleculen
 eiwitten → membraaneiwitten (reageren ze op signaalstoffen, dan receptoreiwitten)
• functies
 transport stoffen (O2, CO2, H2O) door semipermeabele (halfdoorlaatbare) barrière
 bescherming tegen beschadiging en ziektekiemen
 stevigheid en behouden vorm cel
• glycoproteïnen = koolhydraten + membraaneiwitten
• glycolipiden = koolhydraten + fosfolipiden
• glycocalyx = glycoproteïnen + glycolipiden

De celkern
• ofwel nucleus
• bevat DNA
• regelt celgroei + deling cel
• kernlichaam functies:
 opslag DNA
 uitwisseling RNA
 regelen welke genen tot uiting komen
 replicatie
 opslag eiwitten en RNA
 transcriptie

De mitochondriën
• energiecentrales van cel
• hoe meer energie een cel nodig heeft, hoe meer mitochondriën
• aerobe dissimilatie = energie maken m.b.v. zuurstof
• mitochondrion (zie afbeelding)
 intermembraanruimte
 mitochondriale matrix




1

,Het endoplasmatisch reticulum
• alleen in eukaryote cellen
• bestaat uit:
 buisjes
 zakjes
• twee delen:
 ruwe ER → transport eiwitten
 gladde ER → productie koolhydraten + verwerken medicijnen / gifstoffen

De ribosomen
• maken eiwitten aan
• subeenheid bestaat uit rRNA (ribosomaal RNA)
 grote ribosomale subeenheid → veel eiwitaanmaak
 kleine ribosomale subeenheid → weinig eiwitaanmaak

De lysosomen
• bevat enzymen die stoffen afbreken
• worden afgeschermd door lysosoommembraan
• endocytose = opnemen van stoffen buiten cel door insluiting

De spoellichaampjes
• functies: celdeling + regeling opbouw microbuisjes
• bestaan ieder uit 2 centriolen

Het Golgi-systeem
• zit in cel van planten en dieren
• functie: aanpassen, sorteren en verdelen nieuw aangemaakte eiwitten
• cis-kant = het ontvangende deel
• trans-kant = het transporterende deel

1.2 Eiwitsynthese Cytosine – Thymine
DNA
• genetisch materiaal van menselijke cellen Adenine – Guanine
• ligt opgeslagen in celkern in chromosomen
• 1 molecuul DNA heeft een dubbele keten
• elke keten bestaat uit nucleotiden (bouwstenen: suiker, fosfaat, stikstof, purines, pyrimidinen)

DNA, RNA en eiwitsynthese
• transcriptiefase: DNA kopiëren naar mRNA
• translatiefase: mRNA aflezen
• rRNA: gaat binding aan

1.3 Celcyclus
Chromosomen
• spirliseren van DNA
 histonen: zorgen voor in elkaar rollen DNA-strengen
 chromatine: histonen + DNA
• autosomen: komen alleen voor in paren (in menselijke cel 22
paren)
• geslachtschromosomen / gameten: komen in enkele vorm
voor (in menselijke cel chromosoompaar nr. 23) XX of XY
• haploïd: gameten, geen paren, enkel, “n”
• diploïd: van elk chromosoom 2 exemplaren, dubbel, “2n”
• 2n = 46 chromosomen dus 23 paren
• cel > celkern > chromosomen > histonen > DNA > basenparen




2

, Celcyclus
• celgroei en celdeling
• 3 fasen:
 delingsfase / mitose: cel deelt zich in 2 dochtercellen
▪ interfase: chromosomen verdubbelen
▪ mitose: celkern deelt in 2 dochterkernen in 1 cel
▪ cytokinese: cel met 2 kernen splits op in 2 cellen
 groeifase: cel wordt groter, organellen worden gemaakt
 functionele fase: cel ontwikkelt eigen functie
• differentiatie van een bevruchte eicel
 celdifferentiatie: verschillende delen van DNA worden actief
 stamcellen: zorgen voor aanvulling van afgestorven cellen

Mitose
• noodzakelijk voor:
 ontwikkeling en groei
 vervangen van cellen
 reparatie
 ongeslachtelijke voorplanting (planten)
 herstel (bijv. bij kikkers die weer een lichaamsdeel laten aangroeien)

1.4 Transport en metabolisme
Transport
• passief transport = kost geen energie, van hoge naar lage concentratie (denk aan glijbaan)
 kristalloïd-osmotische druk = aanzuigkracht van zouten op water
 colloïd-osmotische druk = aanzuigkracht van eiwitten op water
• actief transport = kost wel energie, van lage naar hoge concentratie (denk aan ladder opklimmen)
 concentratiegradiënt: stoffen moeten tegen de richting in worden verplaatst
▪ via transportenzymen
▪ via blaasjestransport
- endocytose: stoffen worden in cel getransporteerd (fago = vaste stof, pino = vloeistof)
- exocytose: stoffen worden uit cel getransporteerd

Diffusie
• verplaatsen van deeltjes van hoge concentratie naar lage concentratie stof
• snelheid bepaald door factoren:
 verschil in concentratie
 diffusieoppervlakte
 temperatuur
 diffusieafstand
 viscositeit / stroperigheid

Osmose
• diffusie van water door halfdoorlatende (semipermeabele) wand → alleen water wordt doorgelaten

Dissimilatie
• aerobe dissimilatie = energie geproduceerd met zuurstof
• anaerobe dissimilatie = energie geproduceerd zonder zuurstof
• ATP = opslag voor niet-gebruikte energie

Metabolisme
• alle chemische processen in een levend wezen
• anabolisme = opbouw van grotere moleculen uit kleinere moleculen
 assimilatie / opbouwstofwisseling
• katabolisme = afbraak van grotere moleculen in kleinere moleculen
 dissimilatie / afbraakstofwisseling




3