Casestudy basisprofiel
COPD
1
,Inhoud
Inleiding.................................................................................................................. 3
1.0 Beschrijving van het ziektebeeld......................................................................4
1.1 Epidemiologie................................................................................................ 4
1.2 Oorzaken en risicofactoren............................................................................4
1.3 Relevante anatomische/fysiologische gegevens...........................................5
1.4 Relevante pathofysiologische factoren..........................................................7
1.5 Prognose en mogelijke complicaties.............................................................7
2.0 Medische diagnose en behandeling................................................................10
2.1 Diagnose..................................................................................................... 10
2.2 Behandeling................................................................................................ 13
3.0 Beschrijving van de casus..............................................................................16
Voorgeschiedenis.............................................................................................. 16
Risicofactoren voor Hart en/of Vaat Ziekten......................................................16
Medicatie preoperatief...................................................................................... 16
Allergieën/bijwerkingen..................................................................................... 16
Intoxicaties........................................................................................................ 16
Anamnese......................................................................................................... 16
Lichamelijk onderzoek....................................................................................... 17
Aanvullende diagnostiek................................................................................... 17
4.0 Diagnostische fase......................................................................................... 19
4.1 Differentiaal diagnose.................................................................................19
4.2 Aanvullende onderzoeken...........................................................................22
5.0 Behandelfase.................................................................................................. 27
6.0 Vervolgconsult................................................................................................ 29
6.1 Preoperatief vervolg.................................................................................... 29
6.2 Postoperatief vervolg..................................................................................29
Literatuurlijst........................................................................................................ 30
Bijlagen................................................................................................................. 33
Bijlage 1 COPD Assessment Test (CAT).............................................................33
Bijlage 2 Longfunctietest................................................................................... 34
Bijlage 3 Laboratorium uitslagen.......................................................................35
Bijlage 4 Elektrocardiogram.............................................................................. 36
Bijlage 5 Reflectieverslag..................................................................................37
Bijlage 6 Beoordelingsformulier praktijk............................................................38
2
,Inleiding
In het kader van de opleiding tot verpleegkundig specialist aan de Hogeschool
Saxion te Enschede wordt een casestudy geschreven over één van de
ziektebeelden uit het basisprofiel. Voor deze casestudy is het ziektebeeld Chronic
Obstructive Pulmonary Disease (COPD) gekozen.
De verpleegkundige in opleiding tot specialist (Vios) is werkzaam in het …. op de
afdeling Cardiologie. Hier begeleidt de verpleegkundige specialist in opleiding
poliklinisch en klinisch patiënten, pre- en post hartchirurgie. Eén van de
comorbiditeiten bij patiënten die de verpleegkundig specialist in opleiding
behandeld is COPD. Om die reden is gekozen voor dit onderwerp voor deze
opdracht.
In het hoofdstuk beschrijving van het ziektebeeld wordt achtereenvolgend de
epidemiologie, relevante anatomische/fysiologische gegevens, pathofysiologische
gegevens, oorzaken/risicofactoren en prognose/mogelijke complicaties van COPD
beschreven. Vervolgens wordt de medische diagnose en behandeling besproken.
Nadien wordt een casus besproken van een patiënt met COPD. De casus, met de
aanvullende onderzoeken, leidt tot een aantal differentiaal diagnoses, deze
worden beschreven in diagnostische fase. Vervolgens wordt beschreven hoe de
behandeling in deze casus eruit heeft gezien en welke vervolg afspraken werden
gepland.
3
, 1.0 Beschrijving van het ziektebeeld
1.1 Epidemiologie
De meest recente cijfers uit 2017 van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en
Milieu (RIVM) schatten dat 598.400 mensen de diagnose COPD hebben. Onder
COPD wordt zowel chronische bronchitis als emfyseem verstaan. Een
onderverdeling van dit aantal patiënten is weergegeven in Tabel 1. Deze
gegevens zijn gebaseerd op alle COPD-patiënten die gedurende één jaar bekend
zijn bij de huisarts. Dit betekent dat patiënten die zich niet bij de huisarts melden
of waarbij de huisarts de klachten niet onderkend als zijnde COPD, niet
meegerekend worden (Rijkinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, 2019).
Tabel 1 Aantal patiënten met COPD in 2017 (Rijkinstituut voor Volksgezondheid en
Milieu, 2019).
Nieuwe gevallen Jaarprevalentie
Mannen Vrouwen Mannen Vrouwen
Chronische 4.900 5.500 63.100 75.200
bronchitis /
bronchiëctasieën
Emfyseem/COPD 13.700 13.100 250.200 237.700
De prevalentie van COPD neemt met de leeftijd toe en komt met name voor bij
mensen van 50 jaar en ouder. Naar verwachting zal dit in de periode van 2015
tot 2040 met 36% stijgen. Deze schatting is gemaakt op basis van demografische
ontwikkelingen (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, 2019a).
1.2 Oorzaken en risicofactoren
Het ontstaan van COPD is multifactorieel bepaald, maar de belangrijkste
etiologische factor van COPD is blootstelling aan sigarettenrook. Indien het aantal
jaren en de hoeveelheid gerookte sigaretten toeneemt, stijgt ook de kans op het
ontwikkelen van COPD. Mensen die niet zelf roken, maar meeroken hebben een
twee keer zo grote kans op het ontwikkelen van COPD. Ook hiervoor geldt dat
hoe vaker iemand meerookt, hoe groter de kans dat COPD ontstaat (Hagstad et
al., 2014).
Omdat niet alle patiënten met COPD gerookt hebben is het waarschijnlijk dat bij
het ontstaan van COPD erfelijke aanleg een rol speelt. Alfa-1-
antitrypsinedeficiëntie (AATD) is een genetische afwijking die tot COPD kan
leiden. Een tekort aan dit eiwit kan zorgen voor onvoldoende reactie van het
immuunsysteem tegen infecties. Doordat een infectie dan onvoldoende wordt
bestreden, kan schade optreden aan de longen. Wanneer sprake is van een AATD
en de patiënt rookt, zal de longfunctie nog sneller achteruitgaan (Pérez-Rubio et
al., 2019). Er zijn ook nog andere, minder bekende, genetische afwijkingen
gevonden die mogelijk een rol spelen bij de ontwikkeling van COPD. Daarnaast is
aangetoond dat wanneer een eerstegraads familielid COPD heeft, het risico op
het ontwikkelen hiervan groter is.
Uit onderzoek van Hu, Zhong en Ran (2014) blijkt dat luchtverontreiniging ook
een rol kan spelen bij het ontwikkelen van COPD. Veelvuldige blootstelling aan
4
COPD
1
,Inhoud
Inleiding.................................................................................................................. 3
1.0 Beschrijving van het ziektebeeld......................................................................4
1.1 Epidemiologie................................................................................................ 4
1.2 Oorzaken en risicofactoren............................................................................4
1.3 Relevante anatomische/fysiologische gegevens...........................................5
1.4 Relevante pathofysiologische factoren..........................................................7
1.5 Prognose en mogelijke complicaties.............................................................7
2.0 Medische diagnose en behandeling................................................................10
2.1 Diagnose..................................................................................................... 10
2.2 Behandeling................................................................................................ 13
3.0 Beschrijving van de casus..............................................................................16
Voorgeschiedenis.............................................................................................. 16
Risicofactoren voor Hart en/of Vaat Ziekten......................................................16
Medicatie preoperatief...................................................................................... 16
Allergieën/bijwerkingen..................................................................................... 16
Intoxicaties........................................................................................................ 16
Anamnese......................................................................................................... 16
Lichamelijk onderzoek....................................................................................... 17
Aanvullende diagnostiek................................................................................... 17
4.0 Diagnostische fase......................................................................................... 19
4.1 Differentiaal diagnose.................................................................................19
4.2 Aanvullende onderzoeken...........................................................................22
5.0 Behandelfase.................................................................................................. 27
6.0 Vervolgconsult................................................................................................ 29
6.1 Preoperatief vervolg.................................................................................... 29
6.2 Postoperatief vervolg..................................................................................29
Literatuurlijst........................................................................................................ 30
Bijlagen................................................................................................................. 33
Bijlage 1 COPD Assessment Test (CAT).............................................................33
Bijlage 2 Longfunctietest................................................................................... 34
Bijlage 3 Laboratorium uitslagen.......................................................................35
Bijlage 4 Elektrocardiogram.............................................................................. 36
Bijlage 5 Reflectieverslag..................................................................................37
Bijlage 6 Beoordelingsformulier praktijk............................................................38
2
,Inleiding
In het kader van de opleiding tot verpleegkundig specialist aan de Hogeschool
Saxion te Enschede wordt een casestudy geschreven over één van de
ziektebeelden uit het basisprofiel. Voor deze casestudy is het ziektebeeld Chronic
Obstructive Pulmonary Disease (COPD) gekozen.
De verpleegkundige in opleiding tot specialist (Vios) is werkzaam in het …. op de
afdeling Cardiologie. Hier begeleidt de verpleegkundige specialist in opleiding
poliklinisch en klinisch patiënten, pre- en post hartchirurgie. Eén van de
comorbiditeiten bij patiënten die de verpleegkundig specialist in opleiding
behandeld is COPD. Om die reden is gekozen voor dit onderwerp voor deze
opdracht.
In het hoofdstuk beschrijving van het ziektebeeld wordt achtereenvolgend de
epidemiologie, relevante anatomische/fysiologische gegevens, pathofysiologische
gegevens, oorzaken/risicofactoren en prognose/mogelijke complicaties van COPD
beschreven. Vervolgens wordt de medische diagnose en behandeling besproken.
Nadien wordt een casus besproken van een patiënt met COPD. De casus, met de
aanvullende onderzoeken, leidt tot een aantal differentiaal diagnoses, deze
worden beschreven in diagnostische fase. Vervolgens wordt beschreven hoe de
behandeling in deze casus eruit heeft gezien en welke vervolg afspraken werden
gepland.
3
, 1.0 Beschrijving van het ziektebeeld
1.1 Epidemiologie
De meest recente cijfers uit 2017 van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en
Milieu (RIVM) schatten dat 598.400 mensen de diagnose COPD hebben. Onder
COPD wordt zowel chronische bronchitis als emfyseem verstaan. Een
onderverdeling van dit aantal patiënten is weergegeven in Tabel 1. Deze
gegevens zijn gebaseerd op alle COPD-patiënten die gedurende één jaar bekend
zijn bij de huisarts. Dit betekent dat patiënten die zich niet bij de huisarts melden
of waarbij de huisarts de klachten niet onderkend als zijnde COPD, niet
meegerekend worden (Rijkinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, 2019).
Tabel 1 Aantal patiënten met COPD in 2017 (Rijkinstituut voor Volksgezondheid en
Milieu, 2019).
Nieuwe gevallen Jaarprevalentie
Mannen Vrouwen Mannen Vrouwen
Chronische 4.900 5.500 63.100 75.200
bronchitis /
bronchiëctasieën
Emfyseem/COPD 13.700 13.100 250.200 237.700
De prevalentie van COPD neemt met de leeftijd toe en komt met name voor bij
mensen van 50 jaar en ouder. Naar verwachting zal dit in de periode van 2015
tot 2040 met 36% stijgen. Deze schatting is gemaakt op basis van demografische
ontwikkelingen (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, 2019a).
1.2 Oorzaken en risicofactoren
Het ontstaan van COPD is multifactorieel bepaald, maar de belangrijkste
etiologische factor van COPD is blootstelling aan sigarettenrook. Indien het aantal
jaren en de hoeveelheid gerookte sigaretten toeneemt, stijgt ook de kans op het
ontwikkelen van COPD. Mensen die niet zelf roken, maar meeroken hebben een
twee keer zo grote kans op het ontwikkelen van COPD. Ook hiervoor geldt dat
hoe vaker iemand meerookt, hoe groter de kans dat COPD ontstaat (Hagstad et
al., 2014).
Omdat niet alle patiënten met COPD gerookt hebben is het waarschijnlijk dat bij
het ontstaan van COPD erfelijke aanleg een rol speelt. Alfa-1-
antitrypsinedeficiëntie (AATD) is een genetische afwijking die tot COPD kan
leiden. Een tekort aan dit eiwit kan zorgen voor onvoldoende reactie van het
immuunsysteem tegen infecties. Doordat een infectie dan onvoldoende wordt
bestreden, kan schade optreden aan de longen. Wanneer sprake is van een AATD
en de patiënt rookt, zal de longfunctie nog sneller achteruitgaan (Pérez-Rubio et
al., 2019). Er zijn ook nog andere, minder bekende, genetische afwijkingen
gevonden die mogelijk een rol spelen bij de ontwikkeling van COPD. Daarnaast is
aangetoond dat wanneer een eerstegraads familielid COPD heeft, het risico op
het ontwikkelen hiervan groter is.
Uit onderzoek van Hu, Zhong en Ran (2014) blijkt dat luchtverontreiniging ook
een rol kan spelen bij het ontwikkelen van COPD. Veelvuldige blootstelling aan
4
