Antwoordboekje Maatschappijleer
Verzorgingsstaat
Inhoudsopgave
1 Wat is een verzorgingsstaat?.................................................................................................................... 2
Internationale vergelijkingen..................................................................................................................... 5
2 Ontstaan verzorgingsstaat........................................................................................................................ 6
3 Sociale partners en de overheid............................................................................................................... 9
4 Verzorgingsstaat, de praktijk................................................................................................................... 12
5 Werk en sociale mobiliteit....................................................................................................................... 17
6 Ontwikkelingen op de arbeidsmarkt........................................................................................................ 21
7 De verzorgingsstaat onder druk.............................................................................................................. 24
CASE: Werkt de verzorgingsstaat nog?................................................Error: Reference source not found
Test je kennis........................................................................................Error: Reference source not found
Keuzeopdrachten..................................................................................Error: Reference source not found
,1 Wat is een verzorgingsstaat?
VRAGEN blz. 154
1. Voorbeelduitwerking:
- Bij ontslag (werkloosheid).
- Een chronische handicap.
- Een (tijdelijke of chronische) ziekte.
- Alleenstaand ouderschap (zorg voor kleine kinderen).
2. Voorbeelduitwerking:
- Met progressieve belastingen en toeslagen voor lage inkomens wordt de sociale ongelijkheid
verkleind. Kleinere inkomensverschillen leiden tot meer cohesie.
- Als je werkt, betaal je sociale premies en belasting. Van het belastinggeld en premies worden
sociale voorzieningen zoals de AOW en de kinderbijslag betaald. Je betaalt dus voor elkaar.
3. Voorbeelduitwerking:
De essentie van het collectieve goed of de collectieve dienst genereert een probleem: accepteer je
als samenleving dat iedereen kan beschikken over voorzieningen terwijl sommige mensen er
(bewust) geen bijdrage aan leveren, de zogenaamde ‘freeriders’?
De kern van dit dilemma van collectieve actie is dat individuele rationele keuzes vergaande
gevolgen kunnen hebben voor het collectieve belang. De overheid kan deze wetmatigheid
doorbreken door regels en verplichtingen in te voeren. Denk bijvoorbeeld aan verplichte
belastingen en premies waarmee collectieve voorzieningen worden gefinancierd.
4. Voorbeelduitwerking:
- Een planeconomie, omdat zo’n samenleving (in theorie) voor de meeste gelijkheid zorgt en
omdat de bevolking gezamenlijk verantwoordelijkheid draagt voor eenieders welzijn.
- De vrijemarkteconomie, omdat de nadruk ligt op individuele vrijheid en verantwoordelijkheid.
Overheidsbemoeienis is daardoor beperkt en de belastingen zijn laag.
5. In de sociaaldemocratische verzorgingsstaat (Scandinavische model), want de uitgaven voor
uitkeringen, kinderopvang en onderwijs zijn aanzienlijk hoger dan in de liberale of corporatistische
verzorgingsstaat.
6. a. De vraag bij de begincase is: Vind je dat zwembaden een basisvoorziening zijn waar de
overheid voor moet zorgen?
Voorbeelduitwerking:
Ja:
- Zwemmen is goed voor de volksgezondheid en dat is een taak van de
overheid.
- Zwembaden moeten beschikbaar en betaalbaar zijn voor iedereen, zodat
iedereen er plezier aan kan beleven.
- Zwembaden en zwemlessen dragen bij aan de veiligheid, ze verkleinen de
kans op verdrinking.
Nee:
- Sportscholen moeten dan ook basisvoorzieningen worden, want die zijn ook
goed voor de volksgezondheid.
- Mensen zijn zelf verantwoordelijk voor hun lichamelijke gezondheid en
veiligheid.
- Zwemmen is een vorm van recreatie; pretparken worden ook niet
gesubsidieerd.
, b. Voorbeelduitwerking:
De overheid moet alleen basisvoorzieningen financieren waar iedereen van profiteert, zoals
onderwijs, gezondheidszorg en een leger. Diensten waar maar een kleine doelgroep van
profiteert, bijvoorbeeld de opera, krijgen niet langer subsidie.
Of:
De overheid zorgt alleen voor voorzieningen die mensen voldoende inkomen verschaffen.
Zorg en onderwijs kunnen ze dan zelf bekostigen.
7. Het gaat in een verzorgingsstaat niet alleen om welvaart (sociale zekerheid), maar ook om welzijn
(onderwijs, gezondheidszorg).
8 OVERHEIDSINVLOED EN EIGEN VERANTWOORDELIJKHEID blz. 155
9 IN DE MEDIA blz. 155
a. - Goede gezondheidszorg, van bijvoorbeeld zijn huisarts of psycholoog. Functie:
verzorgen.
- Sociale zekerheid, als hij door zijn depressie niet meer kan werken. Hij krijgt dan een
werkloosheidsuitkering. Functie: verzekeren.
Het socialezekerheidsstelsel kan ook in verband worden gebracht met de functie
verbinden: burgers zijn van elkaar afhankelijk omdat je via belastingen voor elkaar
betaalt.
b. Meer mensen zullen begrip krijgen voor de gevolgen van depressie en daardoor meer bereid
zijn om bij te dragen aan zorg hiervoor.
De solidariteitsgedachte houdt in dat er bereidheid is in een groep om risico’s met elkaar te
delen.
c. Voorbeelduitwerking:
Een sociaaldemocratische verzorgingsstaat wordt gekenmerkt door een uitgebreid stelsel van
sociale voorzieningen. Daarbij horen relatief hoge uitkeringen en voorzieningen, zoals hulp
van een psycholoog.
In de andere typen verzorgingsstaten is het stelsel van sociale voorzieningen minder
uitgebreid.
Verzorgingsstaat
Inhoudsopgave
1 Wat is een verzorgingsstaat?.................................................................................................................... 2
Internationale vergelijkingen..................................................................................................................... 5
2 Ontstaan verzorgingsstaat........................................................................................................................ 6
3 Sociale partners en de overheid............................................................................................................... 9
4 Verzorgingsstaat, de praktijk................................................................................................................... 12
5 Werk en sociale mobiliteit....................................................................................................................... 17
6 Ontwikkelingen op de arbeidsmarkt........................................................................................................ 21
7 De verzorgingsstaat onder druk.............................................................................................................. 24
CASE: Werkt de verzorgingsstaat nog?................................................Error: Reference source not found
Test je kennis........................................................................................Error: Reference source not found
Keuzeopdrachten..................................................................................Error: Reference source not found
,1 Wat is een verzorgingsstaat?
VRAGEN blz. 154
1. Voorbeelduitwerking:
- Bij ontslag (werkloosheid).
- Een chronische handicap.
- Een (tijdelijke of chronische) ziekte.
- Alleenstaand ouderschap (zorg voor kleine kinderen).
2. Voorbeelduitwerking:
- Met progressieve belastingen en toeslagen voor lage inkomens wordt de sociale ongelijkheid
verkleind. Kleinere inkomensverschillen leiden tot meer cohesie.
- Als je werkt, betaal je sociale premies en belasting. Van het belastinggeld en premies worden
sociale voorzieningen zoals de AOW en de kinderbijslag betaald. Je betaalt dus voor elkaar.
3. Voorbeelduitwerking:
De essentie van het collectieve goed of de collectieve dienst genereert een probleem: accepteer je
als samenleving dat iedereen kan beschikken over voorzieningen terwijl sommige mensen er
(bewust) geen bijdrage aan leveren, de zogenaamde ‘freeriders’?
De kern van dit dilemma van collectieve actie is dat individuele rationele keuzes vergaande
gevolgen kunnen hebben voor het collectieve belang. De overheid kan deze wetmatigheid
doorbreken door regels en verplichtingen in te voeren. Denk bijvoorbeeld aan verplichte
belastingen en premies waarmee collectieve voorzieningen worden gefinancierd.
4. Voorbeelduitwerking:
- Een planeconomie, omdat zo’n samenleving (in theorie) voor de meeste gelijkheid zorgt en
omdat de bevolking gezamenlijk verantwoordelijkheid draagt voor eenieders welzijn.
- De vrijemarkteconomie, omdat de nadruk ligt op individuele vrijheid en verantwoordelijkheid.
Overheidsbemoeienis is daardoor beperkt en de belastingen zijn laag.
5. In de sociaaldemocratische verzorgingsstaat (Scandinavische model), want de uitgaven voor
uitkeringen, kinderopvang en onderwijs zijn aanzienlijk hoger dan in de liberale of corporatistische
verzorgingsstaat.
6. a. De vraag bij de begincase is: Vind je dat zwembaden een basisvoorziening zijn waar de
overheid voor moet zorgen?
Voorbeelduitwerking:
Ja:
- Zwemmen is goed voor de volksgezondheid en dat is een taak van de
overheid.
- Zwembaden moeten beschikbaar en betaalbaar zijn voor iedereen, zodat
iedereen er plezier aan kan beleven.
- Zwembaden en zwemlessen dragen bij aan de veiligheid, ze verkleinen de
kans op verdrinking.
Nee:
- Sportscholen moeten dan ook basisvoorzieningen worden, want die zijn ook
goed voor de volksgezondheid.
- Mensen zijn zelf verantwoordelijk voor hun lichamelijke gezondheid en
veiligheid.
- Zwemmen is een vorm van recreatie; pretparken worden ook niet
gesubsidieerd.
, b. Voorbeelduitwerking:
De overheid moet alleen basisvoorzieningen financieren waar iedereen van profiteert, zoals
onderwijs, gezondheidszorg en een leger. Diensten waar maar een kleine doelgroep van
profiteert, bijvoorbeeld de opera, krijgen niet langer subsidie.
Of:
De overheid zorgt alleen voor voorzieningen die mensen voldoende inkomen verschaffen.
Zorg en onderwijs kunnen ze dan zelf bekostigen.
7. Het gaat in een verzorgingsstaat niet alleen om welvaart (sociale zekerheid), maar ook om welzijn
(onderwijs, gezondheidszorg).
8 OVERHEIDSINVLOED EN EIGEN VERANTWOORDELIJKHEID blz. 155
9 IN DE MEDIA blz. 155
a. - Goede gezondheidszorg, van bijvoorbeeld zijn huisarts of psycholoog. Functie:
verzorgen.
- Sociale zekerheid, als hij door zijn depressie niet meer kan werken. Hij krijgt dan een
werkloosheidsuitkering. Functie: verzekeren.
Het socialezekerheidsstelsel kan ook in verband worden gebracht met de functie
verbinden: burgers zijn van elkaar afhankelijk omdat je via belastingen voor elkaar
betaalt.
b. Meer mensen zullen begrip krijgen voor de gevolgen van depressie en daardoor meer bereid
zijn om bij te dragen aan zorg hiervoor.
De solidariteitsgedachte houdt in dat er bereidheid is in een groep om risico’s met elkaar te
delen.
c. Voorbeelduitwerking:
Een sociaaldemocratische verzorgingsstaat wordt gekenmerkt door een uitgebreid stelsel van
sociale voorzieningen. Daarbij horen relatief hoge uitkeringen en voorzieningen, zoals hulp
van een psycholoog.
In de andere typen verzorgingsstaten is het stelsel van sociale voorzieningen minder
uitgebreid.
