Samenvatting: Verbeter de wereld, begin bij de
opvoeding (Micha de Winter)
Voorwoord:
Er is een duidelijke relatie tussen opvoeding en de manier waarop het er in
de wereld aan toe gaat. Alles draait tegenwoordig om individuele kansen
en ontwikkeling.
In de neoliberale cultuur is opvoeding vooral een persoonlijk project
geworden waar ouders zich verantwoordelijk voor voelen. Het beroep op
pedagogische experts is de afgelopen decennia explosief gegroeid. Ze
adviseren ouders vooral consequent te zijn, goed gedrag te belonen en
verkeerd gedrag te negeren.
Dit boek gaat over 6 samenhangende essays die ook afzonderlijk gelezen
kunnen worden.
Het sociaal-darwinisme en sociaal-hygiënisme hebben grote invloed op het
denken over jeugdbeleid gehad.
Volgens de Winter mogen we wel wat ambitieuzer worden als het om
sociale, maatschappelijke en globale doelen van opvoeding gaat. De
manier waarop kinderen worden grootgebracht maakt groot verschil. Niet
alleen voor hun eigen leven, maar ook de manier waarop mensen met
elkaar samenleving in allerlei sociale verbanden.
H1: De politiek als supernanny
1.1 Opvoeding als gedragstherapie
Opvoeding is een strijdtoneel: normen, waarden en gedrag worden
steeds uitgevochten.
Dit is logisch, want kinderen zijn geneigd te doen wat ze leuk vinden.
Opvoedingsfilosoof Savater: je kunt een kind niets bijbrengen zonder het
zo nu en dan te dwarsbomen. En aan de andere kant willen opvoeders
soms dingen van hun kinderen die te veel gevraagd zijn. = ingebakken
spanningen volgens pedagoog Langeveld (1979)
Ingebakken spanningen:
1. Spanning tussen vrijheid en binding: kinderen willen in vrijheid
experimenteren, terwijl volwassenen dit willen begrenzen om
angstige en onveilige situaties te voorkomen
2. Spanning tussen ideaal en werkelijkheid: balans tussen
mogelijkheden, behoeften en vereisten voor toekomst
1
, 3. Spanning tussen cultuuroverdracht en cultuurvernieuwing.
Vrij zijn volgens Savater: zich bevrijden van onwetendheid en
gedetermineerdheid door onze genen en sociale omgeving.
Opvoeding draait dus om meer dan wat je in supernanny tv-programma’s
tegenkomt. Hierin gaat het bijna altijd over ouders die geen orde kunnen
houden. Ze bieden dan vormen van gedragstherapie aan (consequent
systeem van belonen en ontmoedigen van gedragsuittingen).
Effective parenting= hoe je ongewenst gedrag kunt vervangen door
gewenst gedrag. Makkelijk meetbaar > wekt de illusie dat
opvoedingsproblemen snel en langs wetenschappelijke weg te
manipuleren zijn. Maar opvoeding gaat om veel complexere zaken, zoals
de vorming van persoonlijkheid, ontdekken van je identiteit en de zin van
je bestaan. Maar het genre van de opvoeding als eenvoudige
gedragsregulering wint sterk aan populariteit.
James Garbarino (2009), William Damon (2008) en Richard Lerner (2004)
hebben laten zien we kinderen, jongeren en ouders ernstig tekortdoen
door de kortademige gedragsbenadering. Veel van de problemen die wij
individuele gedragsstoornissen noemen (aandachtsproblemen, depressies,
criminaliteit) hebben een belangrijke culturele en collectieve component.
> ADHD bestrijden we liever met Ritalin dan ons af te vragen in hoeverre
onze tolerantie voor ADHD is afgenomen.
1.2 Versimpeling en polarisatie
Politici zijn als het ware gemankeerde supernanny’s: echte nanny’s
weten dat goed gedrag belonen beter helpt. Politici willen als maar
strakkere grenzen, consequent handhaven, slechte ouders bestraffen
(kinderbijslag intrekken) of te beboeten.
Politiek houdt zich vooral bezig met:
- Incompetente ouders: als oorzaak van allerlei problemen in de
samenleving. Door het Savanna-effect (meisje dat door
verwaarlozing en mishandeling is gestorven) zijn
jeugdzorginstellingen en kinderrechters de laatste jaren eerder
geneugd tot ondertoezichtstelling en uithuisplaatsing.
- Ongehoorzame jeugd
Centrale gedachte: opvoeding thuis en op school is te ‘soft’. Vroeger kon
opvoeding alleen worden ingeperkt door de rechter, maar nu ook op
instigatie van burgemeester en wethouders van een gemeente.
Het publieke en politieke debat over opvoeding is de afgelopen jaren sterk
gepolariseerd. Dit is volgens de Raad voor Maatschappelijke ontwikkeling
2
, niet erg, want het voeren van een scherp debat draagt vaak meer bij aan
oplossingen.
Risico’s van polarisatie:
- Het zet groepen tegen elkaar op. Hierdoor wordt een hele gemeenschap
gestigmatiseerd.
- Kwaliteit van argumenten raakt vaak ondergeschikt aan het doel.
De polarisatie is vruchteloos: van beide genres staat vast dat ze
gewenste en acceptabele opvoedkundige doelen niet dichterbij
brengen.
1.3 Isaiah Berlin en de 2 opvattingen van vrijheid
Isaiah Berlin: een van de meest invloedrijke politiek filosofen van de 20e
eeuw.
Zijn uitgangspunt is de waarde van pluraliteit: er bestaat niet één
allesomvattende waarheid en we moeten verschillende legitieme waarden
tegen elkaar afwegen.
Vrijheid dient vaak als lokaas, met blinde onderdrukking als eindresultaat
(nazi’s en communisten).
Negatieve vrijheid Positieve vrijheid
Wat de ruimte voor individuen of groepen Behoefte van mensen om hun eigen leven
is om, niet belemmerd door anderen, te een bepaalde inhoud en richting te geven,
doen wat ze zelf willen. (begrenzing door zelfstandig of samen met anderen in een
anderen) gemeenschap of samenleving.
(inhoudelijke invulling van het leven en
Gezag inperken samenleven)
Gezag verwerven
Emancipatiedillema= wanneer men te veel nadruk legt op negatieve
vrijheid, ontneemt men mensen de mogelijkheid om, in interactie met hun
omgeving, hun vermogen tot autonomie te ontwikkelen. Wanneer men te
veel nadruk ligt op het ontwikkelen van het vermogen tot autonomie komt
negatieve vrijheid in het gedrang.
Gezag over kinderen willen maximaliseren= autoritaire opvoeding
Volledige zelfbeschikking van kinderen bepleiten= antiautoritaire
opvoeding
Volgens het politieke spectrum is negatieve vrijheid te groot geworden.
Maximaliseren van de negatieve vrijheid was altijd een van de
grondprincipes van het klassieke liberalisme.
Vakken zoals maatschappijleer, geschiedenis en godsdienstonderwijs
dragen bij aan de ontwikkeling van positieve vrijheid.
3
opvoeding (Micha de Winter)
Voorwoord:
Er is een duidelijke relatie tussen opvoeding en de manier waarop het er in
de wereld aan toe gaat. Alles draait tegenwoordig om individuele kansen
en ontwikkeling.
In de neoliberale cultuur is opvoeding vooral een persoonlijk project
geworden waar ouders zich verantwoordelijk voor voelen. Het beroep op
pedagogische experts is de afgelopen decennia explosief gegroeid. Ze
adviseren ouders vooral consequent te zijn, goed gedrag te belonen en
verkeerd gedrag te negeren.
Dit boek gaat over 6 samenhangende essays die ook afzonderlijk gelezen
kunnen worden.
Het sociaal-darwinisme en sociaal-hygiënisme hebben grote invloed op het
denken over jeugdbeleid gehad.
Volgens de Winter mogen we wel wat ambitieuzer worden als het om
sociale, maatschappelijke en globale doelen van opvoeding gaat. De
manier waarop kinderen worden grootgebracht maakt groot verschil. Niet
alleen voor hun eigen leven, maar ook de manier waarop mensen met
elkaar samenleving in allerlei sociale verbanden.
H1: De politiek als supernanny
1.1 Opvoeding als gedragstherapie
Opvoeding is een strijdtoneel: normen, waarden en gedrag worden
steeds uitgevochten.
Dit is logisch, want kinderen zijn geneigd te doen wat ze leuk vinden.
Opvoedingsfilosoof Savater: je kunt een kind niets bijbrengen zonder het
zo nu en dan te dwarsbomen. En aan de andere kant willen opvoeders
soms dingen van hun kinderen die te veel gevraagd zijn. = ingebakken
spanningen volgens pedagoog Langeveld (1979)
Ingebakken spanningen:
1. Spanning tussen vrijheid en binding: kinderen willen in vrijheid
experimenteren, terwijl volwassenen dit willen begrenzen om
angstige en onveilige situaties te voorkomen
2. Spanning tussen ideaal en werkelijkheid: balans tussen
mogelijkheden, behoeften en vereisten voor toekomst
1
, 3. Spanning tussen cultuuroverdracht en cultuurvernieuwing.
Vrij zijn volgens Savater: zich bevrijden van onwetendheid en
gedetermineerdheid door onze genen en sociale omgeving.
Opvoeding draait dus om meer dan wat je in supernanny tv-programma’s
tegenkomt. Hierin gaat het bijna altijd over ouders die geen orde kunnen
houden. Ze bieden dan vormen van gedragstherapie aan (consequent
systeem van belonen en ontmoedigen van gedragsuittingen).
Effective parenting= hoe je ongewenst gedrag kunt vervangen door
gewenst gedrag. Makkelijk meetbaar > wekt de illusie dat
opvoedingsproblemen snel en langs wetenschappelijke weg te
manipuleren zijn. Maar opvoeding gaat om veel complexere zaken, zoals
de vorming van persoonlijkheid, ontdekken van je identiteit en de zin van
je bestaan. Maar het genre van de opvoeding als eenvoudige
gedragsregulering wint sterk aan populariteit.
James Garbarino (2009), William Damon (2008) en Richard Lerner (2004)
hebben laten zien we kinderen, jongeren en ouders ernstig tekortdoen
door de kortademige gedragsbenadering. Veel van de problemen die wij
individuele gedragsstoornissen noemen (aandachtsproblemen, depressies,
criminaliteit) hebben een belangrijke culturele en collectieve component.
> ADHD bestrijden we liever met Ritalin dan ons af te vragen in hoeverre
onze tolerantie voor ADHD is afgenomen.
1.2 Versimpeling en polarisatie
Politici zijn als het ware gemankeerde supernanny’s: echte nanny’s
weten dat goed gedrag belonen beter helpt. Politici willen als maar
strakkere grenzen, consequent handhaven, slechte ouders bestraffen
(kinderbijslag intrekken) of te beboeten.
Politiek houdt zich vooral bezig met:
- Incompetente ouders: als oorzaak van allerlei problemen in de
samenleving. Door het Savanna-effect (meisje dat door
verwaarlozing en mishandeling is gestorven) zijn
jeugdzorginstellingen en kinderrechters de laatste jaren eerder
geneugd tot ondertoezichtstelling en uithuisplaatsing.
- Ongehoorzame jeugd
Centrale gedachte: opvoeding thuis en op school is te ‘soft’. Vroeger kon
opvoeding alleen worden ingeperkt door de rechter, maar nu ook op
instigatie van burgemeester en wethouders van een gemeente.
Het publieke en politieke debat over opvoeding is de afgelopen jaren sterk
gepolariseerd. Dit is volgens de Raad voor Maatschappelijke ontwikkeling
2
, niet erg, want het voeren van een scherp debat draagt vaak meer bij aan
oplossingen.
Risico’s van polarisatie:
- Het zet groepen tegen elkaar op. Hierdoor wordt een hele gemeenschap
gestigmatiseerd.
- Kwaliteit van argumenten raakt vaak ondergeschikt aan het doel.
De polarisatie is vruchteloos: van beide genres staat vast dat ze
gewenste en acceptabele opvoedkundige doelen niet dichterbij
brengen.
1.3 Isaiah Berlin en de 2 opvattingen van vrijheid
Isaiah Berlin: een van de meest invloedrijke politiek filosofen van de 20e
eeuw.
Zijn uitgangspunt is de waarde van pluraliteit: er bestaat niet één
allesomvattende waarheid en we moeten verschillende legitieme waarden
tegen elkaar afwegen.
Vrijheid dient vaak als lokaas, met blinde onderdrukking als eindresultaat
(nazi’s en communisten).
Negatieve vrijheid Positieve vrijheid
Wat de ruimte voor individuen of groepen Behoefte van mensen om hun eigen leven
is om, niet belemmerd door anderen, te een bepaalde inhoud en richting te geven,
doen wat ze zelf willen. (begrenzing door zelfstandig of samen met anderen in een
anderen) gemeenschap of samenleving.
(inhoudelijke invulling van het leven en
Gezag inperken samenleven)
Gezag verwerven
Emancipatiedillema= wanneer men te veel nadruk legt op negatieve
vrijheid, ontneemt men mensen de mogelijkheid om, in interactie met hun
omgeving, hun vermogen tot autonomie te ontwikkelen. Wanneer men te
veel nadruk ligt op het ontwikkelen van het vermogen tot autonomie komt
negatieve vrijheid in het gedrang.
Gezag over kinderen willen maximaliseren= autoritaire opvoeding
Volledige zelfbeschikking van kinderen bepleiten= antiautoritaire
opvoeding
Volgens het politieke spectrum is negatieve vrijheid te groot geworden.
Maximaliseren van de negatieve vrijheid was altijd een van de
grondprincipes van het klassieke liberalisme.
Vakken zoals maatschappijleer, geschiedenis en godsdienstonderwijs
dragen bij aan de ontwikkeling van positieve vrijheid.
3
