1.Inleiding in de pathologie
Gezondheid wordt gedefinieerd als ‘een toestand van volledig fysiek, geestelijk en sociaal
welbevinden en niet van louter het ontbreken van ziekte of gebrek’. Deze definitie vervalt aangezien
mensen met een chronische aandoening zichzelf als gezond beschouwen. En daarom: het nieuwe
concept van gezondheid, bekend als Positieve Gezondheid ‘het vermogen om zich aan te passen en
een eigen regie te voeren, in het licht van de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het
leven’.
De reguliere geneeskundige visie op gezondheid is een toestand waarbij er sprake is van handhaving
van de homeostase in het lichaam en waarbij alle orgaansystemen optimaal functioneren.
Homeostase: het inwendig evenwicht van het lichaam. Interne omstandigheden blijven constant, ook
als externe omstandigheden veranderen.
Ziekte: verstoring van de homeostase door een afwijking van de normale anatomie en
lichaamsfuncties. Voorbeeld: bij diabetes mellitus type 1 maakt de pancreas (alvleesklier) geen
insuline meer aan waardoor het glucosegehalte in het bloed stijgt.
De complementaire geneeskunde ziet ziekte als een verstoring van het evenwicht in de gehele mens,
zowel op lichamelijk, psychisch, sociaal als spiritueel gebied.
Pathologie: de leer van ziekten of aandoeningen in het algemeen. Hiervoor zijn essentieel:
Anatomie: de bouw van het lichaam.
Fysiologie: het functioneren van het lichaam.
Pathofysiologie: de leer van de afwijkende processen die tot ziekte leiden en het effect daarvan op de
functies van het lichaam.
1.5 Symptomen
Symptomen: kenmerken of verschijnselen waaraan een aandoening te herkennen is.
In het Engels gebruiken ze ‘signs en symptoms’. Dit staat in het Nederlands voor subjectieve en
objectieve symptomen. Subjectieve symptomen zijn de subjectieve klachten van de zorgvrager
(symptoms). Objectieve symptomen zijn de objectieve tekenen die kenmerkend zijn voor een
aandoening (signs). Deze zijn te observeren.
Asymptomatisch: zonder ziekteverschijnselen. Voorbeeld: chlamydia-infectie.
Syndroom: symptomen komen bij een aandoening in een bepaalde kenmerkende combinatie voor.
1.6 Diagnostiek
Diagnostiek: het geneeskundig onderzoek waarmee vastgesteld wordt wat de oorzaak is van de
klachten en verschijnselen. = het stellen van de medische diagnose. Bestaat uit: anamnese,
lichamelijk onderzoek en aanvullend onderzoek.
(Speciële) Anamnese: het in kaart brengen van het subjectieve verhaal van de zorgvrager over zijn
klachten door middel van het stellen van vragen.
Algemene anamnese: richt zich op de medische voorgeschiedenis, het medicatie- en
middelengebruik, eventuele allergieën, de psychosociale omstandigheden en de familieanamnese
(aandoeningen in de familie).
Heteroanamnese: het ‘verhaal’ van familieleden en anderen betrokkenen.
Tractusanamnese: er worden gerichte vragen gesteld over de functie van de verschillende
orgaansystemen.
, Bij lichamelijk onderzoek worden de vitale functies gemeten. Dit zijn de ademfrequentie,
hartfrequentie, bloeddruk, bewustzijn en temperatuur. In acute, mogelijk levensbedreigende
situaties, worden de vitale functies volgens de ABCDE-methodiek onderzocht. Hiermee kun je de
vitale functies snel en gestructureerd beoordelen en zo nodig maatregelen nemen.
Bij lichamelijk onderzoek worden verschillende technieken gebruikt:
- Inspectie: het bekijken van de buitenkant van het lichaam. Huid, houding en bewegingen.
- Percussie: het bekloppen van lichaamsdelen met vingers op vingers. Luchthoudendheid, omvang en
ligging van organen.
- Auscultatie: het beluisteren van organen met een stethoscoop. Geluiden van longen, hart en
darmen.
- Palpatie: het aftasten van lichaamsdelen. Locatie, omvang, structuur en gevoeligheid van organen
en lichaamsdelen.
Met de symptomen die bekend zijn door de anamnese en het lichamelijk onderzoek kan een arts een
waarschijnlijkheidsdiagnose opstellen. Bij meerdere waarschijnlijkheidsdiagnose spreken we van een
differentiaaldiagnose. Aanvullend onderzoek zorgt voor een uiteindelijke diagnose. Aanvullend
onderzoek is op te delen in: laboratoriumonderzoek, beeldvormend onderzoek, functieonderzoek en
PA-onderzoek.
Laboratoriumonderzoek
- Algemeen laboratoriumonderzoek: weefsels en lichaamsvloeistoffen (bloed, speeksel, urine) worden
onderzocht.
- Microbiologisch onderzoek: de aanwezigheid van micro-organismen in lichaamsmateriaal wordt
onderzocht.
Beeldvormend onderzoek: de structuur en het functioneren van lichaamsdelen wordt zichtbaar
gemaakt.
- Röntgenonderzoek: met behulp van röntgenstraling worden inwendige structuren in beeld gebracht.
De kalkhoudende botten absorberen de straling niet. Lucht en bot zijn goed zichtbaar.
- Computertomografie (CT): een computer maakt een driedimensionaal beeld van een
tweedimensionaal röntgenbeeld. Er wordt ook röntgenstraling gebruikt. Hierbij kunnen ook zachtere
weefsels zichtbaar worden. De computer versterkt de verschillen in de mate waarin de straling
absorberen en kan er dan een afbeelding van maken. Het beeld wordt weergegeven in doorsnedes.
- Angiografie: afwijkingen in de hartholten en bloedvaten kunnen worden opgespoord, doordat ze
zichtbaar worden gemaakt met een contrastvloeistof. Zo ontstaat een angiogram.
- Magnetic resonance imaging (MRI): de tunnel waar de persoon ingaat bevat een sterk magneet,
waarmee waterstofatoomkernen in het lichaam gemagnetiseerd worden. Ze draaien in een bepaalde
richting. Tegelijkertijd worden er radiogolven uitgezonden waardoor de waterstofatoomkernen gaan
resoneren. Na het stoppen van de radiogolven, geven de waterstofatoomkernen de trillingsenergie af
als signalen. De computer kan deze signalen omrekenen in doorsneden, die bepaalde eigenschappen
van de structuren en weefsels weergeven. Lucht en weefsels die weinig of geen water bevatten,
geven geen signaal af en zien er op de MRI-scan zwart uit.
- Positronemissietomografie (PET): met behulp van radioactieve stoffen die zich op bepaalde plaatsen
ophopen worden afwijkende inwendige structuren in beeld gebracht. Hiermee worden tumoren en
ontstekingen zichtbaar. Wordt vaak gecombineerd met CT.
- Echografie/echoscopie: door weerkaatsing van hoogfrequente geluidsgolven kunnen verschillende
weefsels en structuren in beeld worden gebracht.
- Doppleronderzoek: er wordt gebruik gemaakt van hoogfrequente geluidsgolven. De stroomrichting
Gezondheid wordt gedefinieerd als ‘een toestand van volledig fysiek, geestelijk en sociaal
welbevinden en niet van louter het ontbreken van ziekte of gebrek’. Deze definitie vervalt aangezien
mensen met een chronische aandoening zichzelf als gezond beschouwen. En daarom: het nieuwe
concept van gezondheid, bekend als Positieve Gezondheid ‘het vermogen om zich aan te passen en
een eigen regie te voeren, in het licht van de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het
leven’.
De reguliere geneeskundige visie op gezondheid is een toestand waarbij er sprake is van handhaving
van de homeostase in het lichaam en waarbij alle orgaansystemen optimaal functioneren.
Homeostase: het inwendig evenwicht van het lichaam. Interne omstandigheden blijven constant, ook
als externe omstandigheden veranderen.
Ziekte: verstoring van de homeostase door een afwijking van de normale anatomie en
lichaamsfuncties. Voorbeeld: bij diabetes mellitus type 1 maakt de pancreas (alvleesklier) geen
insuline meer aan waardoor het glucosegehalte in het bloed stijgt.
De complementaire geneeskunde ziet ziekte als een verstoring van het evenwicht in de gehele mens,
zowel op lichamelijk, psychisch, sociaal als spiritueel gebied.
Pathologie: de leer van ziekten of aandoeningen in het algemeen. Hiervoor zijn essentieel:
Anatomie: de bouw van het lichaam.
Fysiologie: het functioneren van het lichaam.
Pathofysiologie: de leer van de afwijkende processen die tot ziekte leiden en het effect daarvan op de
functies van het lichaam.
1.5 Symptomen
Symptomen: kenmerken of verschijnselen waaraan een aandoening te herkennen is.
In het Engels gebruiken ze ‘signs en symptoms’. Dit staat in het Nederlands voor subjectieve en
objectieve symptomen. Subjectieve symptomen zijn de subjectieve klachten van de zorgvrager
(symptoms). Objectieve symptomen zijn de objectieve tekenen die kenmerkend zijn voor een
aandoening (signs). Deze zijn te observeren.
Asymptomatisch: zonder ziekteverschijnselen. Voorbeeld: chlamydia-infectie.
Syndroom: symptomen komen bij een aandoening in een bepaalde kenmerkende combinatie voor.
1.6 Diagnostiek
Diagnostiek: het geneeskundig onderzoek waarmee vastgesteld wordt wat de oorzaak is van de
klachten en verschijnselen. = het stellen van de medische diagnose. Bestaat uit: anamnese,
lichamelijk onderzoek en aanvullend onderzoek.
(Speciële) Anamnese: het in kaart brengen van het subjectieve verhaal van de zorgvrager over zijn
klachten door middel van het stellen van vragen.
Algemene anamnese: richt zich op de medische voorgeschiedenis, het medicatie- en
middelengebruik, eventuele allergieën, de psychosociale omstandigheden en de familieanamnese
(aandoeningen in de familie).
Heteroanamnese: het ‘verhaal’ van familieleden en anderen betrokkenen.
Tractusanamnese: er worden gerichte vragen gesteld over de functie van de verschillende
orgaansystemen.
, Bij lichamelijk onderzoek worden de vitale functies gemeten. Dit zijn de ademfrequentie,
hartfrequentie, bloeddruk, bewustzijn en temperatuur. In acute, mogelijk levensbedreigende
situaties, worden de vitale functies volgens de ABCDE-methodiek onderzocht. Hiermee kun je de
vitale functies snel en gestructureerd beoordelen en zo nodig maatregelen nemen.
Bij lichamelijk onderzoek worden verschillende technieken gebruikt:
- Inspectie: het bekijken van de buitenkant van het lichaam. Huid, houding en bewegingen.
- Percussie: het bekloppen van lichaamsdelen met vingers op vingers. Luchthoudendheid, omvang en
ligging van organen.
- Auscultatie: het beluisteren van organen met een stethoscoop. Geluiden van longen, hart en
darmen.
- Palpatie: het aftasten van lichaamsdelen. Locatie, omvang, structuur en gevoeligheid van organen
en lichaamsdelen.
Met de symptomen die bekend zijn door de anamnese en het lichamelijk onderzoek kan een arts een
waarschijnlijkheidsdiagnose opstellen. Bij meerdere waarschijnlijkheidsdiagnose spreken we van een
differentiaaldiagnose. Aanvullend onderzoek zorgt voor een uiteindelijke diagnose. Aanvullend
onderzoek is op te delen in: laboratoriumonderzoek, beeldvormend onderzoek, functieonderzoek en
PA-onderzoek.
Laboratoriumonderzoek
- Algemeen laboratoriumonderzoek: weefsels en lichaamsvloeistoffen (bloed, speeksel, urine) worden
onderzocht.
- Microbiologisch onderzoek: de aanwezigheid van micro-organismen in lichaamsmateriaal wordt
onderzocht.
Beeldvormend onderzoek: de structuur en het functioneren van lichaamsdelen wordt zichtbaar
gemaakt.
- Röntgenonderzoek: met behulp van röntgenstraling worden inwendige structuren in beeld gebracht.
De kalkhoudende botten absorberen de straling niet. Lucht en bot zijn goed zichtbaar.
- Computertomografie (CT): een computer maakt een driedimensionaal beeld van een
tweedimensionaal röntgenbeeld. Er wordt ook röntgenstraling gebruikt. Hierbij kunnen ook zachtere
weefsels zichtbaar worden. De computer versterkt de verschillen in de mate waarin de straling
absorberen en kan er dan een afbeelding van maken. Het beeld wordt weergegeven in doorsnedes.
- Angiografie: afwijkingen in de hartholten en bloedvaten kunnen worden opgespoord, doordat ze
zichtbaar worden gemaakt met een contrastvloeistof. Zo ontstaat een angiogram.
- Magnetic resonance imaging (MRI): de tunnel waar de persoon ingaat bevat een sterk magneet,
waarmee waterstofatoomkernen in het lichaam gemagnetiseerd worden. Ze draaien in een bepaalde
richting. Tegelijkertijd worden er radiogolven uitgezonden waardoor de waterstofatoomkernen gaan
resoneren. Na het stoppen van de radiogolven, geven de waterstofatoomkernen de trillingsenergie af
als signalen. De computer kan deze signalen omrekenen in doorsneden, die bepaalde eigenschappen
van de structuren en weefsels weergeven. Lucht en weefsels die weinig of geen water bevatten,
geven geen signaal af en zien er op de MRI-scan zwart uit.
- Positronemissietomografie (PET): met behulp van radioactieve stoffen die zich op bepaalde plaatsen
ophopen worden afwijkende inwendige structuren in beeld gebracht. Hiermee worden tumoren en
ontstekingen zichtbaar. Wordt vaak gecombineerd met CT.
- Echografie/echoscopie: door weerkaatsing van hoogfrequente geluidsgolven kunnen verschillende
weefsels en structuren in beeld worden gebracht.
- Doppleronderzoek: er wordt gebruik gemaakt van hoogfrequente geluidsgolven. De stroomrichting
