Samenvatting Sociaal-medische wetenschappen, blok 2, gezondheidswetenschappen, Erasmus Universiteit Rotterdam

SOCIAAL-MEDISCH
K | C1 | Introductie ziekte en gezondheid
 op genuanceerde wijze betekenis geven aan de begrippen ziekte en
gezondheid en het spanningsveld binnen en tussen beide begrippen
beschrijven;
 aangeven hoe de betekenis die we aan ziekte en gezondheid
toekennen onderhevig is aan tijd en cultuur;
 toelichten dat de gezondheidstoestand de uitkomst is van een
multicausaal proces met diverse determinanten.

Modellen met verschillende betekenissen voor ‘ziekte’ en
‘gezondheid’:
Biomedisch model:
 Ziekte
o Verstoring van een normaal functionerend organisme
o Verstoorde biologische/lichamelijk processen als oorzaak
 Gezondheid
o Afwezigheid van ziekte
 Focus
o Behandeling van het lichaam door arts
o Passieve rol van het individu
o Preventie door wegnemen van oorzaken

Biopsychosociaal model:
 Ziekte en gezondheid
o Continuüm (ononderbroken lijn of reeks)
 Focus
o Samenspel van biologische, psychologische en sociale factoren
bij ontstaan en beloop van ziekte en gezondheid
o Verschillende aangrijpingspunten voor ziektepreventie en
gezondheidsbevordering
o actievere rol van het individu




Perspectieven om naar ziekte te kijken:
Disease:
 Medisch-professioneel perspectief
 Objectieve biologische afwijkingen
illness:
1

,  Ik-perspectief
 Subjectieve ziekte-ervaring, lijden, zich ziek voelen
Sickness:
 Sociaal-maatschappelijk perspectief
 Zieke-rol, rechten, sociale normen, stigmatisering
 deze perspectieven hangen met elkaar samen en zijn onafhankelijk van
elkaar




Definities van gezondheid:
1. “Gezondheid is een toestand van volledig lichamelijk, geestelijk en
sociaal/maatschappelijk welbevinden en niet slechts de afwezigheid
van ziekte of gebrek.” (WHO, 1948)
a. Commentaar: bijna niemand is volgens deze definitie gezond
en veel problemen worden in het medische domein getrokken

2

, 2. “Gezondheid is het vermogen zich aan te passen en een eigen regie
te voeren, in het licht van de sociale, mentale en fysieke uitdagingen
van het leven.” (Huber et al., 2011)
a. Commentaar: “positieve gezondheid” met 6
dimensies/indicatoren en een dynamische formulering

 Gezonder volgens WHO: iemand die zich buitengesloten voelt
 Gezonder volgens Huber: oogafwijking




Determinanten van gezondheidstoestand:
Definitie determinanten= factoren die invloed hebben op het ontstaan
van een ziekte of het beloof ervan. Belangrijke determinanten: ongezonde
voeding, weinig bewegen, problematisch alcoholgebruik, psychosociale
arbeidsbelasting en slechte luchtkwaliteit




K | WG1 | Ziekte en gezondheid
 verschillende definities geven van de termen ziek(te) en
gezond(heid) en de voor- en nadelen van deze definities
beschrijven;
 de complexiteit van het spectrum tussen gezond(heid) en ziek(te)
beschrijven en dit illustreren aan de hand van voorbeelden;
 het begrip 'positieve gezondheid' en de invulling en waarde daarvan
beschrijven;
 beschrijven op welke wijze het label 'ziek' consequenties met zich
meedraagt


3

, Definities ziekte + voor- en nadelen:
 Disease= of je iets objectief kan vaststellen. Een medisch
professioneel perspectief
o Voordelen: objectief, diagnostisch bruikbaar en universeel
toepasbaar
o Nadelen: beperkte focus, geen sociale context en risico op
medicalisering
 Illness= ik-perspectief, je eigen ziekte-ervaring
o Voordelen: persoonsgericht, contextueel en relevantie voor
zorgrelaties
o Nadelen: subjectief, individueel variabel en minder geschikt
voor diagnostiek
 Sickness= sociaal-maatschappelijk perspectief
o Voordelen: sociologisch inzicht, relevantie voor beleid en
praktische waarde
o Nadelen: cultureel variabel, risico op stigmatisering en
afhankelijk van externe factoren

Definities gezondheid + voor- en nadelen:
 “Gezondheid is een toestand van volledig lichamelijk, geestelijk en
sociaal/maatschappelijk welbevinden en niet slechts de afwezigheid
van ziekte of gebrek.” (WHO, 1948)
o Voordelen: holistisch (erkent de invloed van mentale en sociale
factoren op gezondheid) en stimuleert preventie en aandacht
voor welzijn op alle vlakken
o Nadelen: te idealistisch (volledig welzijn is voor de meeste
mensen niet haalbaar) en kan leiden tot medicalisering van
het dagelijks leven, omdat veel mensen niet aan deze hoge
standaard voldoen
 “Gezondheid is het vermogen zich aan te passen en een eigen regie
te voeren, in het licht van de sociale, mentale en fysieke uitdagingen
van het leven.” (Huber et al., 2011)
o Voordelen: praktisch en realistisch (erkent dat mensen met
een chronische ziekte toch gezond kunnen leven) en
stimuleert eigen regie en verantwoordelijkheid van patiënten
o Nadelen: subjectief (afhankelijk van persoonlijke percepties
van wat ‘aangepast zijn’ betekent) en kan verschillen in
interpretatie opleveren tussen zorgverleners en patiënten.

Complexiteit tussen het spectrum van ziekte en gezondheid:
 Gezondheid en ziekte als dynamisch proces: gezondheid en ziekte
worden beïnvloed door biologische, psychologische en sociale

4