Hoorcolleges* recht, religie en
samenleving
2020-2021
*Hoorcolleges & oriëntatiecolleges
,Inhoud
Oriëntatiecollege maandag 9 november ’20 ........................................................................................... 3
Hoorcollege 1: woensdag 11 november ’20 (Oldenhuis en Keijzer) ....................................................... 8
College 2: historie van de grondwettelijke bescherming van de godsdienstvrijheid; woensdag 18-11-
2020 (Nap) ............................................................................................................................................. 18
Oriëntatiecollege maandag 23-11-2020................................................................................................ 23
Hoorcollege 3: Islam, sharia en het Nederlandse recht; 25-11-2020 (Coster)...................................... 29
Neutraal Hoorcollege 4: De positie van kerkgenootschappen (lees: religie) en de begrenzing ervan in
de multireligieuze samenleving: schipperen tussen exclusiviteit en (in)tolerantie ............................. 35
Hoorcollege 5: conflict in en tussen geloofsgemeenschappen & de impact van corona op religie ..... 42
Oriëntatiecollege: maandag 14-12-2020 .............................................................................................. 50
Hoorcollege 6: godsdienstvrijheid en openbare orde ........................................................................... 56
N.B. hoorcollege 7 is niet doorgegaan vanwege ziekte docent.
,Oriëntatiecollege maandag 9 november ’20
(en herhaling van oriëntatiecollege maandag 4-01-2021)
De actualiteiten voor dit vak zijn niet aan te slepen.
- Bijvoorbeeld: artikel Trouw vandaag: Macron die alle moslims in Frankrijk over 1 kam
scheert.
Huishoudelijke mededelingen
- Oriëntatiecolleges op 4 maandagen: 13-15
- Hoorcolleges op woensdag: 11-13
- Literatuur:
o Reader;
o 5 hoofdstukken uit: Van Drimmelen/VdPloeg, Geloofsgemeenschappen (nestor);
o ECLI-rechtspraak klapper
▪ Toegezonden;
▪ Je moet de kern uit de rechtspraak halen.
Plaatsbepaling religieuze gemeenschappen te midden van het recht
Inhoud Oriëntatie college
I. Inventarisatie van het recht;
II. Het begrip godsdienst, levensovertuiging, kerkgenootschap en religie;
III. Het begrip ‘kerkgenootschap’;
IV. Het begrip ‘jurisprudentie’;
V. Uitleg.
I. Inventarisatie van het recht
Publiekrecht en privaatrecht
- Publiekrecht is dat deel van het recht, waarin de overheid als zodanig een rol speelt
(verticaal recht).
o Overheid schrijft de regels voor.
- Privaatrecht is dat deel van het recht, waarin de overheid als zodanig geen rol speelt. Het
betreft in beginsel de rechtsrelaties tussen burgers onderling (horizontaal recht)
o Spreken we zelf af, er zitten wel randen omheen. Maar is horizontaal recht.
Onderdelen van het publiekrecht
- Staatsrecht; denk aan de grondwet en verdragen!
- Strafrecht;
- Bestuursrecht;
Dempen? Of juist niet?
ABRS 14 juli 2010, LJN BN 1135 (JEZUS REDT)
- De letters moesten van de gemeente worden aangepast (komt in week 2 terug).
o Letters moesten minder: “dempen” andere mensen hebben andere belangen.
- Beperkingensystematiek -> je mag nooit grondrechten helemaal beperken er moet iets van
het grondrecht overblijven.
o Zoals Jezus redt, het niet laten weghalen maar een andere kleur geven.
o Kruis dragende tramconducteur: hij mag wel een kruis dragen, maar dan om zijn
vinger als een ring en geen ketting.
- Verschillende beperkingen:
o EVRM;
o Grondrechten;
, Onderdelen van het privaatrecht
- Burgerlijk Wetboek (Boek 1-10)
- Personen-en familierecht (Boek 1)
o Rechtspersonenrecht (NV,BV, Ver., St., kerkgenootschappen) (Boek 2)
- NB Hier blijkt reeds het onderscheid tussen religie en kerkgenootschappen.
- Vermogensrecht (Boek 3-10)
- Boek twee is hier van belang. Die gaat over rechtspersonen: kunnen failliet gaan, kun je
aanspreken.
- Kerk staat tussen staat en reguliere personen in, de kerk heeft een speciale status.
o Je moet je wel houden aan de wet, maar je hebt wel veel vrijheden.
➔ Voor ons is het wettensetje op nestor van belang.
Indeling naar functioneel rechtsgebied:
Belastingrecht; Publiekrecht (verticaal)
Het sociale zekerheidsrecht; De uitleg van recht is ook
Vreemdelingenrecht; anders.
Ruimtelijke ordening;
Milieurecht.
==============
Burgerlijk Recht Privaatrecht (horizontaal)
Arbeidsrecht Kun je over twisten.
Vennootschapsrecht (Handelsrecht)
II. Het begrip godsdienst/levensovertuiging/religie/kerkgenootschap
Waar kom je die begrippen tegen?
- Godsdienst: art. 6 Gw, art. 7 Gw, art. 9 EVRM, art. 10 EVRM.
- Levensovertuiging: art. 6 Gw, art. 7 Gw, art. 9 EVRM, art. 10 EVRM.
- Kerkgenootschap: art. 2:2 BW.
- Religie: is een overstijgend begrip, die kom je niet in verdragen of wetten tegen.
III. Het begrip ‘kerkgenootschap’
Artikel 2 van boek 2 BW (art. 2:2 BW):
1. Kerkgenootschappen alsmede hun zelfstandige onderdelen en lichamen waarin zij zijn
verenigd, bezitten rechtspersoonlijkheid.
a. De wet zegt niet wat kerkgenootschappen zijn.
b. Het zijn onder andere kloosters en synoden.
c. Het is een juridische term: er vallen dus o.a. ook moskeeën onder.
2. Zij worden geregeerd door hun eigen statuut, voor zover dit niet in strijd is met de wet.
a. Er mag ook een geschilregeling in zitten: wordt de predikant als werknemer gezien of
niet. Wat is de rechtspositie van geestelijken? Veel vinden dat de predikant geen
werknemer is (te seculier) maar een dienaar van God is. Ze mogen van de rechter zelf
bepalen of ze werknemer mogen zeggen. Tenzij ze de rechtspositie van de
geestelijke aantasten: dan grijpt de rechter in.
➔ Geen arbeidsovereenkomst tussen predikant en kerk.
HR 31 oktober 1986, ECLI:NL:HR:1986:AC9553 (Kloosterorde der Zusters van Sint Walburga/Staat der
Nederlanden)
- Alle uitspraken hebben ECLI-nummers: kun je op internet opzoeken -> bijna alle uitspraken
staan op internet.
samenleving
2020-2021
*Hoorcolleges & oriëntatiecolleges
,Inhoud
Oriëntatiecollege maandag 9 november ’20 ........................................................................................... 3
Hoorcollege 1: woensdag 11 november ’20 (Oldenhuis en Keijzer) ....................................................... 8
College 2: historie van de grondwettelijke bescherming van de godsdienstvrijheid; woensdag 18-11-
2020 (Nap) ............................................................................................................................................. 18
Oriëntatiecollege maandag 23-11-2020................................................................................................ 23
Hoorcollege 3: Islam, sharia en het Nederlandse recht; 25-11-2020 (Coster)...................................... 29
Neutraal Hoorcollege 4: De positie van kerkgenootschappen (lees: religie) en de begrenzing ervan in
de multireligieuze samenleving: schipperen tussen exclusiviteit en (in)tolerantie ............................. 35
Hoorcollege 5: conflict in en tussen geloofsgemeenschappen & de impact van corona op religie ..... 42
Oriëntatiecollege: maandag 14-12-2020 .............................................................................................. 50
Hoorcollege 6: godsdienstvrijheid en openbare orde ........................................................................... 56
N.B. hoorcollege 7 is niet doorgegaan vanwege ziekte docent.
,Oriëntatiecollege maandag 9 november ’20
(en herhaling van oriëntatiecollege maandag 4-01-2021)
De actualiteiten voor dit vak zijn niet aan te slepen.
- Bijvoorbeeld: artikel Trouw vandaag: Macron die alle moslims in Frankrijk over 1 kam
scheert.
Huishoudelijke mededelingen
- Oriëntatiecolleges op 4 maandagen: 13-15
- Hoorcolleges op woensdag: 11-13
- Literatuur:
o Reader;
o 5 hoofdstukken uit: Van Drimmelen/VdPloeg, Geloofsgemeenschappen (nestor);
o ECLI-rechtspraak klapper
▪ Toegezonden;
▪ Je moet de kern uit de rechtspraak halen.
Plaatsbepaling religieuze gemeenschappen te midden van het recht
Inhoud Oriëntatie college
I. Inventarisatie van het recht;
II. Het begrip godsdienst, levensovertuiging, kerkgenootschap en religie;
III. Het begrip ‘kerkgenootschap’;
IV. Het begrip ‘jurisprudentie’;
V. Uitleg.
I. Inventarisatie van het recht
Publiekrecht en privaatrecht
- Publiekrecht is dat deel van het recht, waarin de overheid als zodanig een rol speelt
(verticaal recht).
o Overheid schrijft de regels voor.
- Privaatrecht is dat deel van het recht, waarin de overheid als zodanig geen rol speelt. Het
betreft in beginsel de rechtsrelaties tussen burgers onderling (horizontaal recht)
o Spreken we zelf af, er zitten wel randen omheen. Maar is horizontaal recht.
Onderdelen van het publiekrecht
- Staatsrecht; denk aan de grondwet en verdragen!
- Strafrecht;
- Bestuursrecht;
Dempen? Of juist niet?
ABRS 14 juli 2010, LJN BN 1135 (JEZUS REDT)
- De letters moesten van de gemeente worden aangepast (komt in week 2 terug).
o Letters moesten minder: “dempen” andere mensen hebben andere belangen.
- Beperkingensystematiek -> je mag nooit grondrechten helemaal beperken er moet iets van
het grondrecht overblijven.
o Zoals Jezus redt, het niet laten weghalen maar een andere kleur geven.
o Kruis dragende tramconducteur: hij mag wel een kruis dragen, maar dan om zijn
vinger als een ring en geen ketting.
- Verschillende beperkingen:
o EVRM;
o Grondrechten;
, Onderdelen van het privaatrecht
- Burgerlijk Wetboek (Boek 1-10)
- Personen-en familierecht (Boek 1)
o Rechtspersonenrecht (NV,BV, Ver., St., kerkgenootschappen) (Boek 2)
- NB Hier blijkt reeds het onderscheid tussen religie en kerkgenootschappen.
- Vermogensrecht (Boek 3-10)
- Boek twee is hier van belang. Die gaat over rechtspersonen: kunnen failliet gaan, kun je
aanspreken.
- Kerk staat tussen staat en reguliere personen in, de kerk heeft een speciale status.
o Je moet je wel houden aan de wet, maar je hebt wel veel vrijheden.
➔ Voor ons is het wettensetje op nestor van belang.
Indeling naar functioneel rechtsgebied:
Belastingrecht; Publiekrecht (verticaal)
Het sociale zekerheidsrecht; De uitleg van recht is ook
Vreemdelingenrecht; anders.
Ruimtelijke ordening;
Milieurecht.
==============
Burgerlijk Recht Privaatrecht (horizontaal)
Arbeidsrecht Kun je over twisten.
Vennootschapsrecht (Handelsrecht)
II. Het begrip godsdienst/levensovertuiging/religie/kerkgenootschap
Waar kom je die begrippen tegen?
- Godsdienst: art. 6 Gw, art. 7 Gw, art. 9 EVRM, art. 10 EVRM.
- Levensovertuiging: art. 6 Gw, art. 7 Gw, art. 9 EVRM, art. 10 EVRM.
- Kerkgenootschap: art. 2:2 BW.
- Religie: is een overstijgend begrip, die kom je niet in verdragen of wetten tegen.
III. Het begrip ‘kerkgenootschap’
Artikel 2 van boek 2 BW (art. 2:2 BW):
1. Kerkgenootschappen alsmede hun zelfstandige onderdelen en lichamen waarin zij zijn
verenigd, bezitten rechtspersoonlijkheid.
a. De wet zegt niet wat kerkgenootschappen zijn.
b. Het zijn onder andere kloosters en synoden.
c. Het is een juridische term: er vallen dus o.a. ook moskeeën onder.
2. Zij worden geregeerd door hun eigen statuut, voor zover dit niet in strijd is met de wet.
a. Er mag ook een geschilregeling in zitten: wordt de predikant als werknemer gezien of
niet. Wat is de rechtspositie van geestelijken? Veel vinden dat de predikant geen
werknemer is (te seculier) maar een dienaar van God is. Ze mogen van de rechter zelf
bepalen of ze werknemer mogen zeggen. Tenzij ze de rechtspositie van de
geestelijke aantasten: dan grijpt de rechter in.
➔ Geen arbeidsovereenkomst tussen predikant en kerk.
HR 31 oktober 1986, ECLI:NL:HR:1986:AC9553 (Kloosterorde der Zusters van Sint Walburga/Staat der
Nederlanden)
- Alle uitspraken hebben ECLI-nummers: kun je op internet opzoeken -> bijna alle uitspraken
staan op internet.
