Nederlands samenvatting alle grammatia/spelling

NEDERLANDS SAMENVATTING PERIODE
1: TAALTOETSVOORBEREIDING
WERKWOORDSPELLING

WERKWOORD
EEN WOORD WAAR JE ‘WIJ’ VOOR KAN DENKEN (BIJVOORBEELD: WIJ LOPEN,
WIJ SCHILDEREN, WIJ DOEN). UITZONDERINGEN ZIJN WOORDEN ALS:
SNEEUWEN, STORMEN, REGENEN ENZ.


Een officiële(re) definitie: Een werkwoord is een woord da aangeeft welke handeling of
toestand of proces in de zin centraal staat en vaak ook in welke tijd, welke persoon en
welk getal de zin staat.

Werkwoorden komen in verschillende vormen voor:
VORM VOORBEELD
Persoonsvorm Hij loopt naar school.
Voltooid deelwoord Hij is naar school gelopen.
Bijvoeglijke gebruikt voltooid De beantwoordde vraag lag voor de hand.
deelwoord
Tegenwoordig deelwoord Fietsend gingen we naar de stad.
Infinitief We gaan deze lessen uitstellen.
Gebiedende wijs Houd de leuning vast!

PERSOONSVORM
Is een werkwoordsvorm die zich wat persoon en getal betreft aanpast aan het onderwerp
van de zin en geeft informatie over de tijd waarin de zin staat. Vind je door de zin
vragend te maken.

Je hoopte dat je een voldoende zou halen, maar helaas is dat niet gelukt.
Jij hoopte = tweede persoon enkelvoud, o.v.t.
Wij hopen dat jullie allemaal een voldoende halen.
Wij hopen = eerste persoon meervoud, o.t.t.

Overeenstemming tussen persoonsvorm en onderwerp = congruentie
* Het aantal geslaagden zijn groot. -> congruentiefout/incongruentie!
Het aantal = enkelvoud
Zijn = meervoud
Dus: Het aantal geslaagden is groot.

o.t.t.
Ik loop loop ik?
jij loopt loop jij?
hij loopt loopt hij?
wij/jullie/zij lopen lopen wij/jullie/zij?
Ik vind vind ik?
jij vindt vind jij?
hij vindt vindt hij?
wij/jullie/zij vinden vinden wij/jullie/zij?
Let op:
Vindt je moeder dat je goed je best doet?

, Het onderwerp is niet ‘je’ maar ‘je moeder’ (zij).

PERSOONSVORM - STERKE EN ZWAKKE WERKWOORDEN EN VOLTOOID
DEELWOORD
Sterke werkwoorden: woorden die in de verleden tijd en/of de voltooide tijd van klank
veranderen.
Ik vind ik vond Ik heb gevonden
Ik eet ik at ik heb gegeten
ik blaas ik blies ik heb geblazen
Zwakke werkwoorden: de verleden tijd wordt gevormd door -te of -de achter de stam te
plaatsen. Het voltooid deelwoord wordt gevormd door ge- (be-, ver-, ont-, her-) voor de
stam en -d of -t achter de stam te plaatsen.
ik kik ik klikte ik heb geklikt
ik stofzuig ik stofzuigde ik heb gestofzuigd
Ik bak ik bakte ik heb gebakken
Heel soms mag je kiezen:
Het waait het woei/het waaide het heeft gewaaid

WERKWOORDEN VERVOEGEN: ‘T KOFSCHIP OF XTC-KOFFIESHOPJE
Als de stam van het werkwoord eindigt op t, k, f, s, ch, p, ‘sj’ of x (stemloze klanken) dan
vervoeg je het werkwoord met -te (verleden tijd) of -t (voltooide tijd). Zo niet, dan
vervoeg je met -de en -d.
Infinitief stam verleden tijd voltooide tijd

juichen juich ik juichte ik heb gejuicht
faxen fax ik faxte ik heb gefaxt
stoppen stop ik stopte ik ben gestopt
boffen bof ik bofte ik heb geboft
vergissen vergis ik vergiste me ik heb me vergist
verven verv ik verfde ik heb geverfd!
verhuizen verhuiz ik verhuisde ik ben verhuisd!
finishen finish (‘sj’) ik finishte ik ben gefinisht

PERSOONSVORM - LASTIGE WERKWOORDEN
- Het gebeurt veel te vaak. - Peter herkent mijn niet.
Het is te vaak gebeurd. Peter heeft mij niet
herkend
- Dit betekent veel. - Zij behandelt hem als haar gelijke.
Dit heeft veel betekend. Zij heeft hem als haar
gelijke behandeld.
- Zij overlegt dat niet. - Maarten verontschuldigt zich.
Zij heeft dat niet overlegd. Maarten heeft zich
verontschuldigd.
- Hij verwent het kind.
Hij heeft het kind verwend.

BIJVOEGLIJK GEBRUIKT VOLTOOID DEELWOORD
Bijvoeglijk naamwoord: zegt iets over een zelfstandig naamwoord
mooie fiets, leuke auto, grote hond enz.
Bijvoeglijk gebruikt voltooid deelwoord: voltooid deelwoord dat de functie van bijvoeglijk
naamwoord heeft.
de gedode man, de gewitte muur, de vergoede kosten
Let op: de vergrote foto / hij vergrootte de foto

Regels:
1. Zo kort mogelijk, tenzij het een uitspraakprobleem zou veroorzaken.
- *de gewite muur (= gewitte)