Samenvatting literatuur
Victimologie 2022-2023
Carmen Faber – 2687735
Hoorcollege 1
Victimologie: voorgeschiedenis en stand van zaken – Groenhuijsen, Van Dijk en Winkel.
De officiële herkenning van PTSS als mijlpaal in de ontwikkeling van de victimologie.
Grondleggers:
Benjamin Mendelsohn
o Besteedde aandacht aan de eventuele medeschuld van het slachtoffer
samenwerken met Anna Freud
o Later verschoof de focus naar adequate hulpverlening aan slachtoffers in alle
vormen
Ridder Hans von Hentig
o The criminal and his victim begin victimologie
Bijdrage die het slachtoffer levert aan de totstandkoming van het
delict = interactionistische benadering
o On the interaction between perpetrator and victim focus op de
psychodynamische achtergrond van ernstige misdrijven
o Raakte als duitse officier ernstig gewond tijdens de eerste wereldoorlog
Willem Nagel:
Internationale pionier victimologie
NL verzet tegen DU
Kriticaster rehabilitatie voormalige nazi’s
Aandacht verlegd naar slachtoffers van dictaturen en machtsmisbruik
Hulpverlening zag hij als een vriendelijk zijspoor meer behoefte aan vergelding en
verzoening
Schaefer the victim and his criminal
Conclusie: de opkomst van victimologie als discipline kwam voort uit de naoorlogse
preoccupatie met vragen over goed en fout, vergelding en verzoening.
Victimologie begon als poging om misdrijven te analyseren en normatief te duiden als
intermenselijke conflicten. later ook richten op traumatische gevolgen van holocaust voor
overlevenden en de noodzaak van wetenschappelijk onderbouwde hulpverlening.
Toename publicaties, leerstoelen en vakgroepen + oprichten beroepsorganisaties
gespecialiseerde tijdschriften, actief wetenschappelijk forum, reeksen symposia, congressen
en andere podia.
,De onzekerheid van victimologie als zelfstandige discipline komt voort uit de toenemende
neiging tot specialisatie binnen disciplines. Victimologie wordt gezien als multidisciplinair.
Er liggen vaak problemen omtrent definiëring ten grondslag aan de problemen rondom het
oplossen van de feitelijke problemen.
Popper vindt dat je begint met het probleem en dan kijkt naar de theorie om het op
te lossen; als de theorie niet volstaat zoek je naar een andere theorie, maar
tegelijkertijd zal het probleem zich aanpassen.
Vooruitgang in de wetenschap kan volgens popper het beste gemeten worden in
termen van de afstand tussen de oorspronkelijke probleemstelling en de situatie na
de eerste ronde van pogingen om een antwoord te vinden m.b.v. theoriegebonden
empirische testen.
’60: steeds meer mensen kampten met ernstige psychische problemen als gevolg van
pijnlijke ervaringen in het verleden.
Opkomst psychotrauma en PTSS
Soms chronische emotionele verwerkingsproblemen in de weg
Hulp middels professionals en vrijwilligers
o Victimologie toetst de effectiviteit van de geboden hulp wetenschappelijk en
doet voorstellen ter verbetering
o De gangbare hulpverlening laat ten aanzien van slachtoffers met een objectief
identificeerbare hulpbehoefte vooral op 2 punten nog veel te wensen over:
Overgrote deel slachtoffers wordt niet actief benaderd en weet zelf de
weg naar hulp niet te vinden.
Oplossing: instrumenten en screenen
Slachtoffers met een hoog risico op blijvende klachten krijgen geen
passend en bewezen effectief hulpaanbod.
Gedragstherapie werkt na herhaalde behandelingen
Eenmalige debriefing werkt niet
Er zijn ook vormen die averechts werken
Dader-slachtofferbemiddeling = restorative justice
o Herstelrechtelijke studies wijzen uit dat slachtoffers die aan herstelrechtelijke
bemiddeling hebben deelgenomen tevredener zijn en minder klachten hebben dan
slachtoffers wier zaak op de traditionele strafrechtelijke manier is afgedaan.
o Conventionele afdoening bij slachtoffers kan secundaire victimisatie tot gevolg
hebben meer belang bij herstelgerichte procedures
o Onvrede met een vonnis vertraagt het herstel van slachtoffers met posttraumatische
klachten
o Kanttekening: de gunstigere uitkomsten binnen de experimentele groep kan het
gevolg zijn van een zelfselectiebias: ze kunnen niet worden gedwongen
o Slechts een klein deel slachtoffers is bereid om aan herstelbemiddeling deel te
nemen uit prosociale motieven (bijdrage willen leveren e.d.)
o De alternatieve hypothese dat deze slachtoffers ook al voor het bemiddelingsgesprek
minder kwaad en meer vergevingsgezind tegenover de dader waren kan niet worden
uitgesloten.
, o Kortom: empirisch gezien weten we nog niets definitiefs over de helende werking
van slachtoffer-dader gesprekken.
Vroeger: criminaliteit meten met aantal p-v’s of veroordelingen nu na politisering van
criminaliteitsprobleem ’70: staat moet luisteren naar de direct betrokken burgers;
slachtofferenquetes als kennisbron
o 1988: internationale slachtofferenquete discussie over de aanpak van criminaliteit
en over het nationale beleid in internationaal perspectief
o Het analyseren van macro-oorzaken van criminaliteit beleeft een renaissance
o Kennis opgeleverd over risicokenmerken slachtofferschap: jeugdige,
welvarende veel buiten de deur gaande mannen; extra bij zelf plegen
delinquentie
o Herhaald slachtofferschap risico als gevolg van risicovolle levensstijl of
gedachte van dader dat de eerste keer succes had en dus een tweede keer
ook
o Criminaliteitsprobleem is goeddeels een slachtofferprobleem geworden vraag
naar opinies en ervaringen slachtoffers m.b.t. politie en justitie naar
onveiligheidsgevoelens
Kritiek: de aandacht voor slachtoffers en de victimologische hervormingsbeweging zijn
gestoten op een glazen plafond van diep in de westerse cultuur verankerde vooroordelen.
o Slachtofferbeeld in westerse wereld bewust/onbewust in verband worden gebracht
met de duldzaam lijdende christusfiguur.
Slachtoffer mag zich beslist niet uitspreken over de straf
Nieuwe probleemstelling victimologie: wat zijn de positieve en negatieve consequenties van
het labelen van slachtoffers voor hunzelf en hun omgeving?
Communicatiestoornissen vormen barrière voor succesvolle opvang van slachtoffers van
vrouwenhandel verkeerd begrepen
Vaak oog voor individueel slachtofferschap i.p.v. collectief slachtofferschap of collectieve
schade vereist andere onderzoeksmethoden
Rechten van slachtoffers:
o Om de vraag welke rechten slachtoffers moeten krijgen te beantwoorden worden
verschillende en vaak onderling onverenigbare belangen geïdentificeerd en
afgewogen dit proces krijgt academische dimensie wanneer het wordt gestuurd
door theorie
o Theorie: een coherente en complete visie op de vereisten van een vigerende
rechtsorde en op de mogelijkheden en beperkingen van de flexibiliteit die dat
systeem toestaat.
o Opinies worden gevormd vanuit een kader: juristen zullen over spreekrecht
voor- en nadelen bedenken vanuit een rechtssysteem perspectief en
victimoloog doet onderzoek naar empirische realiteit ervan
, De essentie van slachtofferschap moet vooral worden gezocht in een geschokt vertrouwen in
de omgeving. Slachtoffer verliest oud geloof in rechtvaardige wereld.
o Politie en justitie moeten zich solidair tonen met het slachtoffer door hem met begrip
en respect te bejegenen.
o Bewust worden van ‘blaming the victim’ en dit actief vermijden
o Secundaire victimisatie = slachtoffer krijgt het gevoel dat ze voor een tweede keer tot
slachtoffer worden gemaakt door handelingen van personen of instituties binnen de
justitiële keten. Vaak gebeurt dit bij welwillende personen binnen justitie.
o Te weinig erkenning
o Wet-Terwee = ?
International review of victimology niet alleen focus op slachtofferschap van misdaden
maar ook vormen van ander soort lijden, zoals armoede. Kennen wellicht andere noden en
dus andere onderzoeksmethoden.
Trends en aanbevelingen:
o Slachtofferenquetes worden gespecialiseerd
o Methoden van onderzoek moeten aan nieuwe vraagstellingen worden aangepast
o Differentiatie op gebied van hulpbehoefte
o Economische aspecten zijn onvoldoende onderzocht meer onderzoek naar kosten-
batenratio hulpverlening en betere inschatting van impact criminaliteit op
samenleving
o Academisch werkveld vs. belangenbehartiging: soms dilemma
Victimology: a social science in waiting – Michael O’Connell
1940: verschuiving van de interesse naar slachtoffers om een vollediger beeld te krijgen van
criminaliteit.
o De kennis dat een slachtoffer een rol speelt in zijn slachtofferschap
o Later ook focus op de bejegening van slachtoffers door justitie
Empirische kennis victimologie als sociale wetenschap
Kunnen geen wetenschappelijke methoden gebruiken, maar empirische, theoretische
en cumulatieve methoden.
Tussenstap tussen subdiscipline criminologie en sociale wetenschap.
Victimologie = de wetenschappelijke studie van slachtoffers van criminaliteit; zowel de
studie van het bereik, de oorsprong en oorzaken van criminaliteitsslachtofferschap en de
gevolgen voor de betrokken personen als de studie van de reacties op en de behandeling
van slachtoffers.
Victimologie als een wetenschap zijnde focus zich alleen op de slachtoffers volgens
Fattah
Grondleggers:
Mendelsohn 1940 aandacht voor het slachtoffer ipv de dader
o The penal couple
Victimologie 2022-2023
Carmen Faber – 2687735
Hoorcollege 1
Victimologie: voorgeschiedenis en stand van zaken – Groenhuijsen, Van Dijk en Winkel.
De officiële herkenning van PTSS als mijlpaal in de ontwikkeling van de victimologie.
Grondleggers:
Benjamin Mendelsohn
o Besteedde aandacht aan de eventuele medeschuld van het slachtoffer
samenwerken met Anna Freud
o Later verschoof de focus naar adequate hulpverlening aan slachtoffers in alle
vormen
Ridder Hans von Hentig
o The criminal and his victim begin victimologie
Bijdrage die het slachtoffer levert aan de totstandkoming van het
delict = interactionistische benadering
o On the interaction between perpetrator and victim focus op de
psychodynamische achtergrond van ernstige misdrijven
o Raakte als duitse officier ernstig gewond tijdens de eerste wereldoorlog
Willem Nagel:
Internationale pionier victimologie
NL verzet tegen DU
Kriticaster rehabilitatie voormalige nazi’s
Aandacht verlegd naar slachtoffers van dictaturen en machtsmisbruik
Hulpverlening zag hij als een vriendelijk zijspoor meer behoefte aan vergelding en
verzoening
Schaefer the victim and his criminal
Conclusie: de opkomst van victimologie als discipline kwam voort uit de naoorlogse
preoccupatie met vragen over goed en fout, vergelding en verzoening.
Victimologie begon als poging om misdrijven te analyseren en normatief te duiden als
intermenselijke conflicten. later ook richten op traumatische gevolgen van holocaust voor
overlevenden en de noodzaak van wetenschappelijk onderbouwde hulpverlening.
Toename publicaties, leerstoelen en vakgroepen + oprichten beroepsorganisaties
gespecialiseerde tijdschriften, actief wetenschappelijk forum, reeksen symposia, congressen
en andere podia.
,De onzekerheid van victimologie als zelfstandige discipline komt voort uit de toenemende
neiging tot specialisatie binnen disciplines. Victimologie wordt gezien als multidisciplinair.
Er liggen vaak problemen omtrent definiëring ten grondslag aan de problemen rondom het
oplossen van de feitelijke problemen.
Popper vindt dat je begint met het probleem en dan kijkt naar de theorie om het op
te lossen; als de theorie niet volstaat zoek je naar een andere theorie, maar
tegelijkertijd zal het probleem zich aanpassen.
Vooruitgang in de wetenschap kan volgens popper het beste gemeten worden in
termen van de afstand tussen de oorspronkelijke probleemstelling en de situatie na
de eerste ronde van pogingen om een antwoord te vinden m.b.v. theoriegebonden
empirische testen.
’60: steeds meer mensen kampten met ernstige psychische problemen als gevolg van
pijnlijke ervaringen in het verleden.
Opkomst psychotrauma en PTSS
Soms chronische emotionele verwerkingsproblemen in de weg
Hulp middels professionals en vrijwilligers
o Victimologie toetst de effectiviteit van de geboden hulp wetenschappelijk en
doet voorstellen ter verbetering
o De gangbare hulpverlening laat ten aanzien van slachtoffers met een objectief
identificeerbare hulpbehoefte vooral op 2 punten nog veel te wensen over:
Overgrote deel slachtoffers wordt niet actief benaderd en weet zelf de
weg naar hulp niet te vinden.
Oplossing: instrumenten en screenen
Slachtoffers met een hoog risico op blijvende klachten krijgen geen
passend en bewezen effectief hulpaanbod.
Gedragstherapie werkt na herhaalde behandelingen
Eenmalige debriefing werkt niet
Er zijn ook vormen die averechts werken
Dader-slachtofferbemiddeling = restorative justice
o Herstelrechtelijke studies wijzen uit dat slachtoffers die aan herstelrechtelijke
bemiddeling hebben deelgenomen tevredener zijn en minder klachten hebben dan
slachtoffers wier zaak op de traditionele strafrechtelijke manier is afgedaan.
o Conventionele afdoening bij slachtoffers kan secundaire victimisatie tot gevolg
hebben meer belang bij herstelgerichte procedures
o Onvrede met een vonnis vertraagt het herstel van slachtoffers met posttraumatische
klachten
o Kanttekening: de gunstigere uitkomsten binnen de experimentele groep kan het
gevolg zijn van een zelfselectiebias: ze kunnen niet worden gedwongen
o Slechts een klein deel slachtoffers is bereid om aan herstelbemiddeling deel te
nemen uit prosociale motieven (bijdrage willen leveren e.d.)
o De alternatieve hypothese dat deze slachtoffers ook al voor het bemiddelingsgesprek
minder kwaad en meer vergevingsgezind tegenover de dader waren kan niet worden
uitgesloten.
, o Kortom: empirisch gezien weten we nog niets definitiefs over de helende werking
van slachtoffer-dader gesprekken.
Vroeger: criminaliteit meten met aantal p-v’s of veroordelingen nu na politisering van
criminaliteitsprobleem ’70: staat moet luisteren naar de direct betrokken burgers;
slachtofferenquetes als kennisbron
o 1988: internationale slachtofferenquete discussie over de aanpak van criminaliteit
en over het nationale beleid in internationaal perspectief
o Het analyseren van macro-oorzaken van criminaliteit beleeft een renaissance
o Kennis opgeleverd over risicokenmerken slachtofferschap: jeugdige,
welvarende veel buiten de deur gaande mannen; extra bij zelf plegen
delinquentie
o Herhaald slachtofferschap risico als gevolg van risicovolle levensstijl of
gedachte van dader dat de eerste keer succes had en dus een tweede keer
ook
o Criminaliteitsprobleem is goeddeels een slachtofferprobleem geworden vraag
naar opinies en ervaringen slachtoffers m.b.t. politie en justitie naar
onveiligheidsgevoelens
Kritiek: de aandacht voor slachtoffers en de victimologische hervormingsbeweging zijn
gestoten op een glazen plafond van diep in de westerse cultuur verankerde vooroordelen.
o Slachtofferbeeld in westerse wereld bewust/onbewust in verband worden gebracht
met de duldzaam lijdende christusfiguur.
Slachtoffer mag zich beslist niet uitspreken over de straf
Nieuwe probleemstelling victimologie: wat zijn de positieve en negatieve consequenties van
het labelen van slachtoffers voor hunzelf en hun omgeving?
Communicatiestoornissen vormen barrière voor succesvolle opvang van slachtoffers van
vrouwenhandel verkeerd begrepen
Vaak oog voor individueel slachtofferschap i.p.v. collectief slachtofferschap of collectieve
schade vereist andere onderzoeksmethoden
Rechten van slachtoffers:
o Om de vraag welke rechten slachtoffers moeten krijgen te beantwoorden worden
verschillende en vaak onderling onverenigbare belangen geïdentificeerd en
afgewogen dit proces krijgt academische dimensie wanneer het wordt gestuurd
door theorie
o Theorie: een coherente en complete visie op de vereisten van een vigerende
rechtsorde en op de mogelijkheden en beperkingen van de flexibiliteit die dat
systeem toestaat.
o Opinies worden gevormd vanuit een kader: juristen zullen over spreekrecht
voor- en nadelen bedenken vanuit een rechtssysteem perspectief en
victimoloog doet onderzoek naar empirische realiteit ervan
, De essentie van slachtofferschap moet vooral worden gezocht in een geschokt vertrouwen in
de omgeving. Slachtoffer verliest oud geloof in rechtvaardige wereld.
o Politie en justitie moeten zich solidair tonen met het slachtoffer door hem met begrip
en respect te bejegenen.
o Bewust worden van ‘blaming the victim’ en dit actief vermijden
o Secundaire victimisatie = slachtoffer krijgt het gevoel dat ze voor een tweede keer tot
slachtoffer worden gemaakt door handelingen van personen of instituties binnen de
justitiële keten. Vaak gebeurt dit bij welwillende personen binnen justitie.
o Te weinig erkenning
o Wet-Terwee = ?
International review of victimology niet alleen focus op slachtofferschap van misdaden
maar ook vormen van ander soort lijden, zoals armoede. Kennen wellicht andere noden en
dus andere onderzoeksmethoden.
Trends en aanbevelingen:
o Slachtofferenquetes worden gespecialiseerd
o Methoden van onderzoek moeten aan nieuwe vraagstellingen worden aangepast
o Differentiatie op gebied van hulpbehoefte
o Economische aspecten zijn onvoldoende onderzocht meer onderzoek naar kosten-
batenratio hulpverlening en betere inschatting van impact criminaliteit op
samenleving
o Academisch werkveld vs. belangenbehartiging: soms dilemma
Victimology: a social science in waiting – Michael O’Connell
1940: verschuiving van de interesse naar slachtoffers om een vollediger beeld te krijgen van
criminaliteit.
o De kennis dat een slachtoffer een rol speelt in zijn slachtofferschap
o Later ook focus op de bejegening van slachtoffers door justitie
Empirische kennis victimologie als sociale wetenschap
Kunnen geen wetenschappelijke methoden gebruiken, maar empirische, theoretische
en cumulatieve methoden.
Tussenstap tussen subdiscipline criminologie en sociale wetenschap.
Victimologie = de wetenschappelijke studie van slachtoffers van criminaliteit; zowel de
studie van het bereik, de oorsprong en oorzaken van criminaliteitsslachtofferschap en de
gevolgen voor de betrokken personen als de studie van de reacties op en de behandeling
van slachtoffers.
Victimologie als een wetenschap zijnde focus zich alleen op de slachtoffers volgens
Fattah
Grondleggers:
Mendelsohn 1940 aandacht voor het slachtoffer ipv de dader
o The penal couple
