Week 1
Hc 1
Ontwikkelingspsychologie: omvat alle verschillende domeinen van psychologie
Vanuit perspectief van verandering (heeft voor ontwikkeling en na ontwikkeling) → verandering is
centrale thema
Theorieën: perspectief vanuit waar je kijkt
Ontwikkeling = verandering
→ blijf kritisch kijken (levensloop chinees meisje)
- Verandering speelt grote rol.
De levensloop in de geschiedenis
- 1970 er treedt verandering op: boeken gaan ook over volwassenen: Human development ipv
alleen over kinderen. Realisatie dat ontwikkeling houdt niet op na kindertijd.
- Gek dat het zo lang duurde. In Gs is al heel lang belangstelling van verbeelding van de levensloop
- Trap des ouderdoms
In westerse cultuur: gangbare manier om te kijken naar verandering in levensloop.
- Ideeën over hoe levensloop geworteld zijn in maatschappelijke, historische ideeën en
opvattingen over hoe de levensloop eruit zou moeten zien
- Tussen normatief (moet: waar we aan moeten voldoen): je moet de trap op, je moet op
middelbare leeftijd zijn op je hoogtepunt
- Op elk plaatje is ongeveer van 0 tot 100 terwijl kindersterfte vroeger hoog was → was toch
normatieve vorm
De levensloop als sociale constructie: Het product van een specifieke cultuur en samenleving. BVB:
kindertijd of adolescentie
➢ Sociale constructie: hoe wij denken hoe het leven er uit zou moeten zien.
➢ Elke fase is verbonden met cultuurspecifieke verwachtingen, beperkingen, rechten & plichten
➢ De ontwikkelingspsychologie is zelf het product van specifieke historische en culturele
ontwikkelingen
Contexten van ontwikkeling:
● Het gezin
- Het kerngezin (nuclear family)
- Uitgebreide familie (extended family)
● Socio Economische status (SES): belangrijke voorspeller van gedrag, beschikbaarheid middelen
voor ontwikkeling
● Cultuur
● Etniciteit (en ras)
● Historische context
,Proces van de ontwikkeling:
➢ Geleidelijk (kwantitatieve verandering) → continue
➢ Stapsgewijs: stadia of fasen (kwalitatieve verandering) VB: adolescentie ⇒ meest gangbaar (!)
over langere tijd kijken dan is dit handiger → discontinue
Oorzaken van ontwikkeling:
➢ Biologisch bepaald (nature)
➢ Omgevingsinvloeden (nurture) effect van opvoeding en onderwijs
➢ Complex samenspel: nature VS nurture
Bestudering van de menselijke ontwikkeling
● Domeinen van ontwikkeling
- Fysiek (motoriek, brein)
- Cognitief (denken, taal) leren, denken, begrijpen
- Psychosociaal (persoonlijkheid, interactie) emoties, sociale vaard, persoonlijkheid
● 4 benaderingen van ontwikkeling
- Beschrijven WAT - gedragsbeschrijving
- Verklaren WRM - experiment, wetenschappelijk
- Voorspellen WAAR gaat ontwikkeling naar toe
- Interventie HOE kunnen we ingrijpen
● Algemene ontwikkeling vs individuele verschillen
● Van kinder psychologie → levensloop psychologie
Timing van invloeden
● Imprinting: (dieren richten zich na hun geboorte meteen op de opvoeder, dichtstbijzijnde) alleen
bij dieren
● Kritische periode: periode waarin bepaalde gebeurtenis ontwikkelingseffect heeft (taal)
● Sensitieve periode: periode waarin gevoeligheid voor bepaalde ervaringen groot/groter is
Hc 2
Invloeden Model van de ontwikkeling (Baltes et al)
➢ Normatief leeftijdsgebonden: geldt voor iedereen (taal, motoriek
→ is voor ied hetzelfde)
➢ Normatief historisch: alle invloeden in de gs van een individu die
doorwerken in zijn leven (bvb covid pandemie, onderzoek doen
naar jongeren houd rekening met covid)
➢ Niet-normatief: gelden niet voor iedereen (covid heeft ied last van
gehad) maar specifiek voor 1 individu maar groot effect op verdere
levensloop. Top sporter worden maar ongeluk → levensloop
perspectief veranderd
,⇒ conclusie Baltes: Levensloopbenadering
➢ Levenslang (stopt niet na kindertijd)
➢ Multidimensional
➢ Multidirectionnel
➢ Verschuiving van relatieve invloed biologie en cultuur (bij ouder worden is afhankelijkheid van
culturele hulpmiddelen groter)
➢ Verandering van bronnen
➢ Plasticiteit (we weten meer vd hersenen, meeste zaken staan niet vast maar flexibel) plasticiteit
is vroeg in de ontwikkeling sterk) hersenletsel herstel op vroege leeftijd sneller en groter
➢ Onder invloed van historische en culturele context
Ontwikkeling in theorie en onderzoek
> theorie over ontwikkeling: set van logisch gerelateerde concepten met bedoeling ontwikkeling te
beschrijven, verklaren, voorspellen
Voorouders van het ontwikkelingsdenken
Filosofen: Eerste denkers die op systematische wijze hebben nagedacht. Wat betekent om te
ontwikkelen? Hoe pak je opvoeding aan? Hoe krijg je dat in theoretisch model
● John Locke → Alle kinderen worden blanco geboren → tabula rasa → hun ontwikkeling vindt
plaats onder invloed van de omgeving ⇒ omgeving vormt gedrag van kind = MECHANISTISCH,
CONTINUE, KWANT
- Kind zo snel mogelijk opvoeden tot redelijk mens
● Jean Jacques Rousseau → Kinderen worden als goede mensen geboren en moeten in eigen
tempo hun ‘natuurlijke ontwikkeling’ kunnen volgen; opvoeders moeten dit niet pushen of
forceren, maar volgen (samenleving maakt ons slechte mensen) wil je samenleving veranderen,
moet je bij kinderen beginnen want die zijn goed = ORGANISCH, DISCONTINUE, KWALI
- Kind wordt al goed geboren, volg hem
John Locke Jean Jacques Rousseau
Mechanistisch model Organisch model
Continue ontwikkeling Discontinue ontwikkeling: fasen
#HVL Kwalitatieve verandering
Kwantitatieve verandering
Tabula rasa Als goede mensen geboren
, Theoretische perspectieven
➢ Freud (psychoseksuele)
➢ Psychoanalyse → focus op wat individuen doen
➢ Belang van vroege kindertijd
➢ Psychoseksuele ontwikkeling (kinderen krijgen meest te horen: nee, niet doen → daardoor
worden we beschaafde mensen maar worden we ook tegen gehouden)
Fasen Freud
1) Oraal ⇒ zuigen / bijten
2) Anaal ⇒ controle over wc gedrag
3) Fallisch ⇒ ontdekken geslachtsdelen
4) Latentie ⇒ seksuele wordt onderdrukt
5) Genitale ⇒ seksuele verlangens komen terug
➢ Oedipuscomplex: Driehoeksverhouding tussen vader, moeder en kind
➢ Onbewuste processen: omdat het in kindertijd speelt hebben we er geen bewuste herinneringen
aan → zijn eigen gemaakt → is therapie voor nodig om dingen te veranderen
Erik Erikson
➢ Psychosociale ontwikkeling in de levensloop
➢ Verschillen met freud
- Seksueel vs sociaal
- Es (onbewuste) vs ich (ego, manier waarop ik omgaat met driften)
- Kindertijd vs levensloop
Hc 1
Ontwikkelingspsychologie: omvat alle verschillende domeinen van psychologie
Vanuit perspectief van verandering (heeft voor ontwikkeling en na ontwikkeling) → verandering is
centrale thema
Theorieën: perspectief vanuit waar je kijkt
Ontwikkeling = verandering
→ blijf kritisch kijken (levensloop chinees meisje)
- Verandering speelt grote rol.
De levensloop in de geschiedenis
- 1970 er treedt verandering op: boeken gaan ook over volwassenen: Human development ipv
alleen over kinderen. Realisatie dat ontwikkeling houdt niet op na kindertijd.
- Gek dat het zo lang duurde. In Gs is al heel lang belangstelling van verbeelding van de levensloop
- Trap des ouderdoms
In westerse cultuur: gangbare manier om te kijken naar verandering in levensloop.
- Ideeën over hoe levensloop geworteld zijn in maatschappelijke, historische ideeën en
opvattingen over hoe de levensloop eruit zou moeten zien
- Tussen normatief (moet: waar we aan moeten voldoen): je moet de trap op, je moet op
middelbare leeftijd zijn op je hoogtepunt
- Op elk plaatje is ongeveer van 0 tot 100 terwijl kindersterfte vroeger hoog was → was toch
normatieve vorm
De levensloop als sociale constructie: Het product van een specifieke cultuur en samenleving. BVB:
kindertijd of adolescentie
➢ Sociale constructie: hoe wij denken hoe het leven er uit zou moeten zien.
➢ Elke fase is verbonden met cultuurspecifieke verwachtingen, beperkingen, rechten & plichten
➢ De ontwikkelingspsychologie is zelf het product van specifieke historische en culturele
ontwikkelingen
Contexten van ontwikkeling:
● Het gezin
- Het kerngezin (nuclear family)
- Uitgebreide familie (extended family)
● Socio Economische status (SES): belangrijke voorspeller van gedrag, beschikbaarheid middelen
voor ontwikkeling
● Cultuur
● Etniciteit (en ras)
● Historische context
,Proces van de ontwikkeling:
➢ Geleidelijk (kwantitatieve verandering) → continue
➢ Stapsgewijs: stadia of fasen (kwalitatieve verandering) VB: adolescentie ⇒ meest gangbaar (!)
over langere tijd kijken dan is dit handiger → discontinue
Oorzaken van ontwikkeling:
➢ Biologisch bepaald (nature)
➢ Omgevingsinvloeden (nurture) effect van opvoeding en onderwijs
➢ Complex samenspel: nature VS nurture
Bestudering van de menselijke ontwikkeling
● Domeinen van ontwikkeling
- Fysiek (motoriek, brein)
- Cognitief (denken, taal) leren, denken, begrijpen
- Psychosociaal (persoonlijkheid, interactie) emoties, sociale vaard, persoonlijkheid
● 4 benaderingen van ontwikkeling
- Beschrijven WAT - gedragsbeschrijving
- Verklaren WRM - experiment, wetenschappelijk
- Voorspellen WAAR gaat ontwikkeling naar toe
- Interventie HOE kunnen we ingrijpen
● Algemene ontwikkeling vs individuele verschillen
● Van kinder psychologie → levensloop psychologie
Timing van invloeden
● Imprinting: (dieren richten zich na hun geboorte meteen op de opvoeder, dichtstbijzijnde) alleen
bij dieren
● Kritische periode: periode waarin bepaalde gebeurtenis ontwikkelingseffect heeft (taal)
● Sensitieve periode: periode waarin gevoeligheid voor bepaalde ervaringen groot/groter is
Hc 2
Invloeden Model van de ontwikkeling (Baltes et al)
➢ Normatief leeftijdsgebonden: geldt voor iedereen (taal, motoriek
→ is voor ied hetzelfde)
➢ Normatief historisch: alle invloeden in de gs van een individu die
doorwerken in zijn leven (bvb covid pandemie, onderzoek doen
naar jongeren houd rekening met covid)
➢ Niet-normatief: gelden niet voor iedereen (covid heeft ied last van
gehad) maar specifiek voor 1 individu maar groot effect op verdere
levensloop. Top sporter worden maar ongeluk → levensloop
perspectief veranderd
,⇒ conclusie Baltes: Levensloopbenadering
➢ Levenslang (stopt niet na kindertijd)
➢ Multidimensional
➢ Multidirectionnel
➢ Verschuiving van relatieve invloed biologie en cultuur (bij ouder worden is afhankelijkheid van
culturele hulpmiddelen groter)
➢ Verandering van bronnen
➢ Plasticiteit (we weten meer vd hersenen, meeste zaken staan niet vast maar flexibel) plasticiteit
is vroeg in de ontwikkeling sterk) hersenletsel herstel op vroege leeftijd sneller en groter
➢ Onder invloed van historische en culturele context
Ontwikkeling in theorie en onderzoek
> theorie over ontwikkeling: set van logisch gerelateerde concepten met bedoeling ontwikkeling te
beschrijven, verklaren, voorspellen
Voorouders van het ontwikkelingsdenken
Filosofen: Eerste denkers die op systematische wijze hebben nagedacht. Wat betekent om te
ontwikkelen? Hoe pak je opvoeding aan? Hoe krijg je dat in theoretisch model
● John Locke → Alle kinderen worden blanco geboren → tabula rasa → hun ontwikkeling vindt
plaats onder invloed van de omgeving ⇒ omgeving vormt gedrag van kind = MECHANISTISCH,
CONTINUE, KWANT
- Kind zo snel mogelijk opvoeden tot redelijk mens
● Jean Jacques Rousseau → Kinderen worden als goede mensen geboren en moeten in eigen
tempo hun ‘natuurlijke ontwikkeling’ kunnen volgen; opvoeders moeten dit niet pushen of
forceren, maar volgen (samenleving maakt ons slechte mensen) wil je samenleving veranderen,
moet je bij kinderen beginnen want die zijn goed = ORGANISCH, DISCONTINUE, KWALI
- Kind wordt al goed geboren, volg hem
John Locke Jean Jacques Rousseau
Mechanistisch model Organisch model
Continue ontwikkeling Discontinue ontwikkeling: fasen
#HVL Kwalitatieve verandering
Kwantitatieve verandering
Tabula rasa Als goede mensen geboren
, Theoretische perspectieven
➢ Freud (psychoseksuele)
➢ Psychoanalyse → focus op wat individuen doen
➢ Belang van vroege kindertijd
➢ Psychoseksuele ontwikkeling (kinderen krijgen meest te horen: nee, niet doen → daardoor
worden we beschaafde mensen maar worden we ook tegen gehouden)
Fasen Freud
1) Oraal ⇒ zuigen / bijten
2) Anaal ⇒ controle over wc gedrag
3) Fallisch ⇒ ontdekken geslachtsdelen
4) Latentie ⇒ seksuele wordt onderdrukt
5) Genitale ⇒ seksuele verlangens komen terug
➢ Oedipuscomplex: Driehoeksverhouding tussen vader, moeder en kind
➢ Onbewuste processen: omdat het in kindertijd speelt hebben we er geen bewuste herinneringen
aan → zijn eigen gemaakt → is therapie voor nodig om dingen te veranderen
Erik Erikson
➢ Psychosociale ontwikkeling in de levensloop
➢ Verschillen met freud
- Seksueel vs sociaal
- Es (onbewuste) vs ich (ego, manier waarop ik omgaat met driften)
- Kindertijd vs levensloop
