Plinius 6.16
§1: Plinius groet Tacitus
Bedankt voor je vererende verzoek om te schrijven over de dood van mijn oom, die je in je werk
wilt vermelden. Ofschoon hij door de vele werken die hij zelf heeft geschreven wel zal blijven
voortleven, zal een beschrijving van zijn dood in jouw werk hem onsterfelijke roem
verschaffen(...)
§2: Een ongewoon uitzicht
Hij was in Misenum en voerde persoonlijk het bevel over de vloot. Op 24 augustus tijdens het
zevende uur, maakte mijn moeder aan hem duidelijk dat een wolk verscheen met zowel een
ongebruikelijke grootte als uiterlijk. Nadat hij een zonnebad had genomen, daarna een
koudwaterbad, had hij liggend iets gegeten en studeerde hij. Hij vroeg om zijn sandalen en klom
naar een plek waar vandaan dat wonder bekeken kon worden. Een wolk - het was onzeker voor
diegene die van ver toekeken, uit welke berg (later werd vernomen dat het de Vesuvius was
geweest) - steeg op, waarvan geen andere boom meer dan een pijnboom de gelijkenis en vorm
zou kunnen uitdrukken. Want zij breidde zich uit, als het ware met een zeer lange boomstam,
zich hoog verheffend, met zekere takken, naar ik geloof, omdat, naar buiten gedreven door een
rechte luchtstroom, vervolgens omdat die zwakker werd, beroofd (van opwaartse druk) of zelfs
overwonnen door haar eigen gewicht, zij ijl werd in de breedte, soms wit, soms vuil en vol
vlekken, al naar gelang zij aarde of as naar buiten had gebracht. Het scheen hem, als zeer
geleerde man, belangrijk om dichtbij te leren kennen. Hij beval dat een Liburnica werd
klaargemaakt, kon mij, als ik mee zou willen de komen, bood hij de gelegenheid. Ik antwoorde
dat ik liever wilde studeren en toevallig had hij zelf gegeven, datgene wat ik moest schrijven.
§3: Plinius maior komt te hulp
Hij verliet het huis. Hij ontvangt een brief van Rectina, de vrouw van Tascus, hevig in paniek
door het dreigende gevaar – want haar villa lag aan de voet van de Vesuvius en er was geen
mogelijkheid om te vluchten behalve met boten - : ze smeekte dat hij haar van zo’n groot gevaar
zou redden. Hij verandert zijn plan en wat hij uit wetenschappelijke interesse begonnen was,
treedt hij met zeer grote moed tegemoet. Hij laat de vierriemers in zee trekken en gaat zelf aan
boord, om niet alleen Rectina, maar velen hulp te bieden. De prachtige kust was immers
dichtbevolkt. Hij haast zich daarheen vanwaar anderen wegvluchten en hij houdt zijn koers en
zijn roeren recht op het gevaar gericht, zo vrij van angst dat hij alle bewegingen en aspecten van
die ramp, zoals hij ze met zijn eigen ogen had waargenomen, dicteerde en liet opschrijven.
§4: De situatie is penibel
Nu kwam as terecht in de schepen, naarmate ze dichterbij kwamen, warmer en dichter opeen;
nu puimstenen en ook stenen zwart en verbrand en gebroken door het vuur; nu ontstond er
plotseling een ondiepte en de kusten vormden een blokkade door het puin dat uit de berg kwam.
Nadat hij een beetje geaarzeld had of hij terug moest keren, zegt hij weldra aan de stuurman, die
hem aanspoort dat hij zo deed: ‘Het lot helpt de dapperen: ga naar Pomponianus.’
, §5: Op weg naar Stabiae
Pomponianus was in Stabiae gescheiden door de baai die ertussen lag (want de zee stroomt
geleidelijk gebogen en gekromde kusten binnen); hoewel het gevaar daar nog niet nadert, toch
duidelijk zichtbaar, en wanneer het groeide, zeer dichtbij zou zijn, had hij de bagage
bijeengebracht in de schepen, vastbesloten tot de vlucht als de tegengestelde wind zou zijn gaan
liggen.
§6: Plinius Maior blijft kalm
Dan, binnengevaren met deze (voor hem) zeer gunstige wind, omhelst mijn oom hem die
zenuwachtig is, troost hem, spoort hem aan en om diens angst met zijn eigen zorgeloosheid te
verzachten, beveelt hij dat hij naar de badkuip wordt gebracht; gewassen gaat hij aanliggen en
eet wat, ofwel opgewekt, ofwel, wat even indrukwekkend is, gelijk aan een opgewekte. Intussen
lichtten vanaf de berg Vesuvius op meer plaatsen zeer brede vlammen en hoge branden op,
waarvan de gloed en de helderheid door de duisternis van de nacht werden geaccentueerd. Hij
zei steeds maar weer dat door de paniek van de boeren achtergelaten vuren en verlaten
landhuizen in eenzaamheid brandden als remedie tegen de angst. Toen ging hij rusten en hij
rustte met een heus zeer echte slaap. Want zijn ademhaling, die bij hem nogal zwaar en
welluidend was wegens de omvang van zijn lichaam, werd door degenen, die zich bij de drempel
ophielden, gehoord. Maar de binnenplaats, waarvandaan de woonkamer werd betreden, was al
zo omhoog gekomen, gevuld met as en gemengde puimstenen, dat het vertrek geblokkeerd zou
worden, als het verblijf in de slaapkamer te lang zou duren. Nadat hij gewekt was, kwam hij
tevoorschijn en voegde zich weer bij Pomponianus en de anderen die wakker waren gebleven.
Ze overlegden of ze binnen zouden blijven of naar buiten zouden gaan. Het gebouw schudde
gevaarlijk door de heftige schokken en leek elk moment van zijn fundament losgescheurd te kunnen
worden. Buiten zouden ze geraakt kunnen worden door vallende puimsteen. Mijn oom dacht echter
dat het risico kleiner was. Om zich tegen het vallend gesteente te beschermen bond ieder nu een
kussen op zijn hoofd vast en ging naar buiten.
§7 Het einde van Plinius maior
Ze besloten om naar het strand te gaan en van heel dichtbij te bekijken of de zee al iets toeliet;
die bleef nog woest en vijandig. Terwijl hij daar op een neergeworpen linnen doek op zijn rug
lag, vroeg hij dringend eenmaal en nogmaals om koud water en dronk dat op. Daarna jagen
vlammen en als voorbode van vlammen de geur van zwavel anderen op de vlucht, maar wekken
hem. Steunend op twee slaafjes stond hij op en zakte meteen weer in elkaar, zoals ik begrijp,
omdat zijn adem versperd was door de nogal dikke rook en zijn keel was afgesloten, die bij hem
van nature zwak en smal en herhaaldelijk ontstoken was. Zodra het daglicht is teruggekeerd (het
was de derde dag vanaf degene die hij als laatste gezien had) is zijn lichaam gevonden,
onbeschadigd en ongedeerd en bedekt zoals hij gekleed was geweest. De houding van zijn
lichaam was gelijker aan een rustende dan aan een gestorvene. Intussen waren moeder en ik in
Misenum aan het … – maar dat heeft niets met geschiedenis te maken en jij wilde niets anders
weten dan over zijn dood. Ik zal dus een einde maken. Eén ding zal ik toevoegen, dat ik alles heb
beschreven, wat ik heb bijgewoond en wat ik onmiddellijk, wanneer zij het meest waar vermeld
worden, heb gehoord. Jij zult het belangrijkste uitkiezen; want een brief schrijven is iets anders
dan geschiedenis schrijven, aan een vriend schrijven is iets anders dan aan allen. Gegroet.
§1: Plinius groet Tacitus
Bedankt voor je vererende verzoek om te schrijven over de dood van mijn oom, die je in je werk
wilt vermelden. Ofschoon hij door de vele werken die hij zelf heeft geschreven wel zal blijven
voortleven, zal een beschrijving van zijn dood in jouw werk hem onsterfelijke roem
verschaffen(...)
§2: Een ongewoon uitzicht
Hij was in Misenum en voerde persoonlijk het bevel over de vloot. Op 24 augustus tijdens het
zevende uur, maakte mijn moeder aan hem duidelijk dat een wolk verscheen met zowel een
ongebruikelijke grootte als uiterlijk. Nadat hij een zonnebad had genomen, daarna een
koudwaterbad, had hij liggend iets gegeten en studeerde hij. Hij vroeg om zijn sandalen en klom
naar een plek waar vandaan dat wonder bekeken kon worden. Een wolk - het was onzeker voor
diegene die van ver toekeken, uit welke berg (later werd vernomen dat het de Vesuvius was
geweest) - steeg op, waarvan geen andere boom meer dan een pijnboom de gelijkenis en vorm
zou kunnen uitdrukken. Want zij breidde zich uit, als het ware met een zeer lange boomstam,
zich hoog verheffend, met zekere takken, naar ik geloof, omdat, naar buiten gedreven door een
rechte luchtstroom, vervolgens omdat die zwakker werd, beroofd (van opwaartse druk) of zelfs
overwonnen door haar eigen gewicht, zij ijl werd in de breedte, soms wit, soms vuil en vol
vlekken, al naar gelang zij aarde of as naar buiten had gebracht. Het scheen hem, als zeer
geleerde man, belangrijk om dichtbij te leren kennen. Hij beval dat een Liburnica werd
klaargemaakt, kon mij, als ik mee zou willen de komen, bood hij de gelegenheid. Ik antwoorde
dat ik liever wilde studeren en toevallig had hij zelf gegeven, datgene wat ik moest schrijven.
§3: Plinius maior komt te hulp
Hij verliet het huis. Hij ontvangt een brief van Rectina, de vrouw van Tascus, hevig in paniek
door het dreigende gevaar – want haar villa lag aan de voet van de Vesuvius en er was geen
mogelijkheid om te vluchten behalve met boten - : ze smeekte dat hij haar van zo’n groot gevaar
zou redden. Hij verandert zijn plan en wat hij uit wetenschappelijke interesse begonnen was,
treedt hij met zeer grote moed tegemoet. Hij laat de vierriemers in zee trekken en gaat zelf aan
boord, om niet alleen Rectina, maar velen hulp te bieden. De prachtige kust was immers
dichtbevolkt. Hij haast zich daarheen vanwaar anderen wegvluchten en hij houdt zijn koers en
zijn roeren recht op het gevaar gericht, zo vrij van angst dat hij alle bewegingen en aspecten van
die ramp, zoals hij ze met zijn eigen ogen had waargenomen, dicteerde en liet opschrijven.
§4: De situatie is penibel
Nu kwam as terecht in de schepen, naarmate ze dichterbij kwamen, warmer en dichter opeen;
nu puimstenen en ook stenen zwart en verbrand en gebroken door het vuur; nu ontstond er
plotseling een ondiepte en de kusten vormden een blokkade door het puin dat uit de berg kwam.
Nadat hij een beetje geaarzeld had of hij terug moest keren, zegt hij weldra aan de stuurman, die
hem aanspoort dat hij zo deed: ‘Het lot helpt de dapperen: ga naar Pomponianus.’
, §5: Op weg naar Stabiae
Pomponianus was in Stabiae gescheiden door de baai die ertussen lag (want de zee stroomt
geleidelijk gebogen en gekromde kusten binnen); hoewel het gevaar daar nog niet nadert, toch
duidelijk zichtbaar, en wanneer het groeide, zeer dichtbij zou zijn, had hij de bagage
bijeengebracht in de schepen, vastbesloten tot de vlucht als de tegengestelde wind zou zijn gaan
liggen.
§6: Plinius Maior blijft kalm
Dan, binnengevaren met deze (voor hem) zeer gunstige wind, omhelst mijn oom hem die
zenuwachtig is, troost hem, spoort hem aan en om diens angst met zijn eigen zorgeloosheid te
verzachten, beveelt hij dat hij naar de badkuip wordt gebracht; gewassen gaat hij aanliggen en
eet wat, ofwel opgewekt, ofwel, wat even indrukwekkend is, gelijk aan een opgewekte. Intussen
lichtten vanaf de berg Vesuvius op meer plaatsen zeer brede vlammen en hoge branden op,
waarvan de gloed en de helderheid door de duisternis van de nacht werden geaccentueerd. Hij
zei steeds maar weer dat door de paniek van de boeren achtergelaten vuren en verlaten
landhuizen in eenzaamheid brandden als remedie tegen de angst. Toen ging hij rusten en hij
rustte met een heus zeer echte slaap. Want zijn ademhaling, die bij hem nogal zwaar en
welluidend was wegens de omvang van zijn lichaam, werd door degenen, die zich bij de drempel
ophielden, gehoord. Maar de binnenplaats, waarvandaan de woonkamer werd betreden, was al
zo omhoog gekomen, gevuld met as en gemengde puimstenen, dat het vertrek geblokkeerd zou
worden, als het verblijf in de slaapkamer te lang zou duren. Nadat hij gewekt was, kwam hij
tevoorschijn en voegde zich weer bij Pomponianus en de anderen die wakker waren gebleven.
Ze overlegden of ze binnen zouden blijven of naar buiten zouden gaan. Het gebouw schudde
gevaarlijk door de heftige schokken en leek elk moment van zijn fundament losgescheurd te kunnen
worden. Buiten zouden ze geraakt kunnen worden door vallende puimsteen. Mijn oom dacht echter
dat het risico kleiner was. Om zich tegen het vallend gesteente te beschermen bond ieder nu een
kussen op zijn hoofd vast en ging naar buiten.
§7 Het einde van Plinius maior
Ze besloten om naar het strand te gaan en van heel dichtbij te bekijken of de zee al iets toeliet;
die bleef nog woest en vijandig. Terwijl hij daar op een neergeworpen linnen doek op zijn rug
lag, vroeg hij dringend eenmaal en nogmaals om koud water en dronk dat op. Daarna jagen
vlammen en als voorbode van vlammen de geur van zwavel anderen op de vlucht, maar wekken
hem. Steunend op twee slaafjes stond hij op en zakte meteen weer in elkaar, zoals ik begrijp,
omdat zijn adem versperd was door de nogal dikke rook en zijn keel was afgesloten, die bij hem
van nature zwak en smal en herhaaldelijk ontstoken was. Zodra het daglicht is teruggekeerd (het
was de derde dag vanaf degene die hij als laatste gezien had) is zijn lichaam gevonden,
onbeschadigd en ongedeerd en bedekt zoals hij gekleed was geweest. De houding van zijn
lichaam was gelijker aan een rustende dan aan een gestorvene. Intussen waren moeder en ik in
Misenum aan het … – maar dat heeft niets met geschiedenis te maken en jij wilde niets anders
weten dan over zijn dood. Ik zal dus een einde maken. Eén ding zal ik toevoegen, dat ik alles heb
beschreven, wat ik heb bijgewoond en wat ik onmiddellijk, wanneer zij het meest waar vermeld
worden, heb gehoord. Jij zult het belangrijkste uitkiezen; want een brief schrijven is iets anders
dan geschiedenis schrijven, aan een vriend schrijven is iets anders dan aan allen. Gegroet.
