Burgerlijk recht HC 1
Onderwerp: totstandkoming overeenkomsten, vertegenwoordiging en bronnen van
verbintenissen
Als docent een arrest noemt dat niet is voorgeschreven, wat moet je dan daarvan kennen?
Het arrest zelf hoef je niet te kennen maar wel de achterliggende regel.
Bronnen van verbintenissen
Toelichting op schema:
- Absolute rechten zijn rechten die je tegen eenieder kan uitoefenen. Verschil tussen
goederenrecht en verbintenissenrecht: het verbintenissenrecht is volop in beweging, het is
afhankelijk van de omstandigheden van het geval en als die omstandigheden van het geval
veranderen dan verandert ook het verbintenissenrecht, zonder dat dat een groot bezwaar
met zich brengt. Goederenrecht is daarentegen een gesloten systeem.
- Verbintenissenrecht ziet op relatieve rechten. Dit zijn rechten die je kan uitoefenen
tegenover 1 of meerdere specifieke partijen. En binnen deze relatieve rechten kunnen we
onderscheid maken tussen verbintenissen en andere rechten en plichten. In dit onderscheid
wordt op verschillende manieren vormgegeven in de literatuur.
- Artikel 6:1 BW: verbintenissen kunnen slechts ontstaan indien dit uit de wet voortvloeit.
Wij hebben in het Nederlands burgerlijk recht eigenlijk nog maar 1 bron van verbintenissen,
namelijk de wet. Dit speelt bijvoorbeeld bij verbintenissen die worden afgesproken in
rechtshandelingen.
Definitie verbintenis
Een vermogensrechtelijke betrekking tussen twee of meer personen, krachtens welke de
een jegens de ander tot een prestatie gerechtigd is en deze jegens gene tot die prestatie
verplicht is. Wat zijn de belangrijke elementen?
1. Vermogensrechtelijk: het gaat om vermogensrechtelijke juridische rechten en plichten.
Verplichtingen binnen het familierecht die niet tevens vermogensrechtelijk zijn laten wij
buiten beschouwing. Het moet gaan om vermogens maar ook om vermogensrecht. Dus
alleen om rechten en plichten met een juridisch component.
2. Twee of meer personen: juist hierin zit het grote verschil tussen aan de ene kant
,verbintenissen en aan de andere kant andere rechtsplichten. Bij een verbintenis gaat iedere
verplichting gepaard met een recht. Of anders gezegd: een verbintenis is zowel actief als
passief en dat blijkt ook uit de rest van de definitie: “de een jegens de ander tot een
prestatie gerechtigd is en deze jegens gene tot die prestatie verplicht is”. schuldeiser en
schuldenaar, alleen dan heb je een verbintenis.
Onderscheid rechtsplicht en verbintenis.
Bij rechtsplichten bestaat er een plicht zonder dat de ander automatisch een recht heeft.
Bekende voorbeeld is OD. Iedereen heeft een rechtsplicht om de maatschappelijke zorg in
acht te nemen en je moet je houden aan de regels van ongeschreven recht. Dat is een
rechtsplicht. Jegens wie moet je je houden aan regels van ongeschreven recht? Jegens
iedereen. Maar dat betekent niet dat iedereen ook jouw schuldeiser is, niet iedereen kan jou
als schuldeiser aanspreken van: hey, je moet je houden aan regels van ongeschreven recht.
Zo werkt een OD niet. Die rechtsplicht die je hebt die lijdt pas tot verbintenissen/gevolgen bij
een schending daarvan. Alleen als jij jouw plicht om te houden aan het ongeschreven recht
schendt en dat tot schade lijdt, alleen dan komt er een verbintenis tot stand (verbintenis tot
schadevergoeding) waarbij ook een schuldeiser betrokken is. Dat is het hoofdverschil tussen
rechtsplicht en verbintenis.
Schematisch toelichting: verbintenis is een rechtsbetrekking. Bij rechtsplicht is er geen
betrekking en is het gewoon iets dat 1 iemand heeft. Bij verbintenis zijn er altijd twee of
meer partijen: een schuldeiser en schuldenaar. (Recht en plicht) Terwijl de schuldenaar en
zijn plicht bij rechtsplicht centraal staan. Een tekortkoming in de verbintenis lijdt in de regel
tot een wanprestatie, terwijl je bij een rechtsplicht meestal spreekt over een onrechtmatige
daad. Een verbintenis is in de regel ook opeisbaar, en schuldeiser kan verbintenis opeisen.
Terwijl bij een rechtsplicht eigenlijk alleen een vordering ontstaat bij een schending of
tenminste een dreigende schending.
Bronnen van verbintenissen – rechtshandelingen
Een rechtshandeling is een handeling die is gericht op het teweegbrengen van
rechtsgevolgen. Rechtshandelingen zijn:
1. Overeenkomsten (6:213 en 248 en boek 7 BW)
Zie 6:213 BW: een overeenkomst is volgens deze bepaling een rechtshandeling waarbij een
verbintenis ontstaat.
Zie ook 6:248 BW: een overeenkomst heeft niet alleen de door de partijen overeengekomen
,rechtsgevolgen, maar ook die uit de wet, redelijkheid en billijkheid en gewoonte
voortvloeien. Maar niet alleen de rechtsgevolgen die zijn afgesproken maar dus ook die.
2. Aansprakelijkheidsstelling als bedoeld in art. 2:403 lid 1 onder f BW.
3. Bekrachtiging (3:69 BW)
4. Legaat (4:117 BW)
Bronnen van verbintenissen – andere rechtsfeiten
Verschil tussen rechtsfeit en rechtshandeling is dat bij andere rechtsfeiten de wil niet van
belang is. Wat maakt een rechtshandeling een rechtshandeling? Dat is dat de handelende
partij de wil heeft om rechtsgevolgen in het leven te roepen.
1. De wil van de handelende persoon is niet van belang (in tegenstelling tot
rechtshandelingen).
Voorbeeld:
- onrechtmatige daad (6:162 BW)
Als jij een voetbal door een raam trapt, dan pleeg jij een onrechtmatige daad, of je nou de
wil had om die raam kapot te maken of niet, of je nou de wil had om een
schadevergoedingsvordering te laten ontstaan of niet.
- Zaakwaarneming (6:198 BW)
Hier geldt hetzelfde. Jou wil maakt niet uit, het lijdt tot rechtsgevolgen.
Bronnen van verbintenissen – rechtelijke uitspraken
Voorbeeld:
- veroordeling tot betaling dwangsom of proceskosten (237 e.v. en 611a e.v. Rv)
Als de rechter iemand veroordeeld tot de betaling van dwangsom of proceskosten. Daaruit
bestaat dan een verbintenis om bijv. die proceskosten te voldoen en die ontstaat door die
uitspraak.
- Toekenning van een schadeloosstelling (bijvoorbeeld 3:53 BW)
Op grond van 3:53 BW geldt hetzelfde.
Quint/Te Poel
In Quint/Te Poel was er een opdrachtgever en die gaf een opdracht aan aannemer Bouw een
Huis. Bouw een Huis bouwde op grond van een derde en die derde was een broer van de
opdrachtgever. Die aannemer bouwt het huis op grond van de derde en die wil dan betaling,
de gaat eerst naar de opdrachtgever maar die was niet te vinden of failliet of wat dan ook.
Die kon en wilde in ieder geval niet betalen. Dus die aannemer ging toen naar de broer, want
die broer (derde) is door natrekking eigenaar geworden van dat huis. Zijn grond is daardoor
meer waard geworden en die heeft geprofiteerd van de arbeid van de aannemer zonder dat
daarvoor rechtvaardiging is. Die aannemer stelde m.a.w. een vordering uit
ongerechtvaardigde verrijking. Echter dit is onder het oude BW en onder het oude BW
bestond geen ongerechtvaardigde verrijking. De HR oordeelde dat niet iedere verbintenis
rechtstreeks op de wet moet steunen. Nee, een verbintenis kan ook ontstaan als hij in het
stelsel van de wet past en aansluit bij de wel in de wet geregelde gevallen. De HR die negeert
het oude 6:1 BW en zegt: verbintenissen kunnen ook ontstaan als het aansluit als het bij de
wet staat. Een nieuwe categorie dus (naast art. 6:1 BW!) De HR zegt dat je art. 6:1 BW niet al
te streng hoeft op te vatten. Toch kreeg aannemer zijn geld niet, want die aannemer was zo
dom om te bouwen op andermans grond en dat had die aannemer kunnen weten door de
registers te controleren. Dus de derde hoefde geen schadevergoeding te betalen aan de
, aannemer. Maar de deur voor ongerechtvaardigde verrijking was open gezet ondanks dat
het niet in de wet stond. Dit specifieke probleem van ongerechtvaardigde verrijking is
opgelost. Het nieuwe BW kent inmiddels wel een regeling van ongerechtvaardigde verrijking.
De vraag is dan of Quint/Te poel nog steeds wel zin heeft. Is Quint/te Poel nog steeds van
belang met het nieuw BW? Deze vraag is niet heel belangrijk. Want stel je bent een advocaat
en je wil schadevergoeding. Maar erkent u ook dat er eigenlijk niet echt grondslag is voor
schadevergoeding. Dat mijn cliënt recht heeft op schadevergoeding leidt niet uit de wet. Je
kunt dan 2 dingen doen: Quint/Te Poel erbij halen en zeggen: het vloeit misschien niet voort
uit de wet deze verbintenis, maar het past in het stelsel van de wet. Het sluit aan bij andere
wettelijke gevallen. Dat kan, maar dat is moeilijk, want dan is het aan de lagere advocaat om
te erkennen dat er een extra bron van verbintenissen bestaat. Een moderne advocaat zou
daarom iets anders doen. Een moderne advocaat zeggen: hier is sprake van onrechtmatige
daad. Deze 3 categorieën en waaronder OD, is zo breed dat je alle denkbare gevallen erin
kan stoppen.
Opeisbaarheid
Afdwingbaar of natuurlijk
Hoofdregel: iedere verbintenis is afdwingbaar ex 3:296 BW
Dit is de vordering tot nakoming. Heb je een verbintenis dan kun je als schuldeiser naar de
rechter gaan en zeggen dat je wil dat de schuldenaar nakomt. Dat is de hoofdregel.
Uitzondering: natuurlijke verbintenis ex 6:3 lid 1 BW
In sommige gevallen is er geen recht op nakoming en zijn de verbintenissen niet
afdwingbaar, dit zijn de natuurlijke verbintenissen. Een natuurlijke verbintenis is een
verbintenis zonder rechtsvordering. Verbintenis die je niet kan afdwingen. Maar het is wel
een verbintenis. Als je een verbintenis nakomt uit jezelf dan is dit geen onverschuldigde
betaling. Hoe ontstaat zo’n verbintenis? Dat kon doordat de wet of rechtshandeling de
afdwingbaarheid beperkt. De wet doet dat door verjaring. Na 20/5 jaar etc. verjaart de
vordering tot nakoming. De vordering tot nakoming verdwijnt dan maar de achterliggende
verbintenis blijft bestaan. Door verjaring ontstaat dan een natuurlijke verbintenis.
Het kan ook door rechtshandeling. Dit is bijvoorbeeld als je afspreekt dat je een verbintenis
niet kunt afdwingen. Dit wordt ook wel een ‘Gentlemen’s agreement’ genoemd. Een
‘Gentlemen’s agreement’ leidt tot allerlei verplichtingen, maar die zijn niet af te dwingen.
Tweede categorie is de morele verplichting. Als jij voldoet aan een morele verplichting dan
voldoe je daarmee aan een natuurlijke verbintenis. Stel bijvoorbeeld dat jij de fiets leent van
je buurman. En die fiets wordt, terwijl die onder jouw hoede was, gestolen. Jij kon daar niets
aan doen. Jij was een goed bruiklener, want je hebt de nodige zorg getracht. Maar toch is die
fiets weg. Je hebt nu geen verplichting om jouw vriend schadeloos te stellen, geen juridische
Onderwerp: totstandkoming overeenkomsten, vertegenwoordiging en bronnen van
verbintenissen
Als docent een arrest noemt dat niet is voorgeschreven, wat moet je dan daarvan kennen?
Het arrest zelf hoef je niet te kennen maar wel de achterliggende regel.
Bronnen van verbintenissen
Toelichting op schema:
- Absolute rechten zijn rechten die je tegen eenieder kan uitoefenen. Verschil tussen
goederenrecht en verbintenissenrecht: het verbintenissenrecht is volop in beweging, het is
afhankelijk van de omstandigheden van het geval en als die omstandigheden van het geval
veranderen dan verandert ook het verbintenissenrecht, zonder dat dat een groot bezwaar
met zich brengt. Goederenrecht is daarentegen een gesloten systeem.
- Verbintenissenrecht ziet op relatieve rechten. Dit zijn rechten die je kan uitoefenen
tegenover 1 of meerdere specifieke partijen. En binnen deze relatieve rechten kunnen we
onderscheid maken tussen verbintenissen en andere rechten en plichten. In dit onderscheid
wordt op verschillende manieren vormgegeven in de literatuur.
- Artikel 6:1 BW: verbintenissen kunnen slechts ontstaan indien dit uit de wet voortvloeit.
Wij hebben in het Nederlands burgerlijk recht eigenlijk nog maar 1 bron van verbintenissen,
namelijk de wet. Dit speelt bijvoorbeeld bij verbintenissen die worden afgesproken in
rechtshandelingen.
Definitie verbintenis
Een vermogensrechtelijke betrekking tussen twee of meer personen, krachtens welke de
een jegens de ander tot een prestatie gerechtigd is en deze jegens gene tot die prestatie
verplicht is. Wat zijn de belangrijke elementen?
1. Vermogensrechtelijk: het gaat om vermogensrechtelijke juridische rechten en plichten.
Verplichtingen binnen het familierecht die niet tevens vermogensrechtelijk zijn laten wij
buiten beschouwing. Het moet gaan om vermogens maar ook om vermogensrecht. Dus
alleen om rechten en plichten met een juridisch component.
2. Twee of meer personen: juist hierin zit het grote verschil tussen aan de ene kant
,verbintenissen en aan de andere kant andere rechtsplichten. Bij een verbintenis gaat iedere
verplichting gepaard met een recht. Of anders gezegd: een verbintenis is zowel actief als
passief en dat blijkt ook uit de rest van de definitie: “de een jegens de ander tot een
prestatie gerechtigd is en deze jegens gene tot die prestatie verplicht is”. schuldeiser en
schuldenaar, alleen dan heb je een verbintenis.
Onderscheid rechtsplicht en verbintenis.
Bij rechtsplichten bestaat er een plicht zonder dat de ander automatisch een recht heeft.
Bekende voorbeeld is OD. Iedereen heeft een rechtsplicht om de maatschappelijke zorg in
acht te nemen en je moet je houden aan de regels van ongeschreven recht. Dat is een
rechtsplicht. Jegens wie moet je je houden aan regels van ongeschreven recht? Jegens
iedereen. Maar dat betekent niet dat iedereen ook jouw schuldeiser is, niet iedereen kan jou
als schuldeiser aanspreken van: hey, je moet je houden aan regels van ongeschreven recht.
Zo werkt een OD niet. Die rechtsplicht die je hebt die lijdt pas tot verbintenissen/gevolgen bij
een schending daarvan. Alleen als jij jouw plicht om te houden aan het ongeschreven recht
schendt en dat tot schade lijdt, alleen dan komt er een verbintenis tot stand (verbintenis tot
schadevergoeding) waarbij ook een schuldeiser betrokken is. Dat is het hoofdverschil tussen
rechtsplicht en verbintenis.
Schematisch toelichting: verbintenis is een rechtsbetrekking. Bij rechtsplicht is er geen
betrekking en is het gewoon iets dat 1 iemand heeft. Bij verbintenis zijn er altijd twee of
meer partijen: een schuldeiser en schuldenaar. (Recht en plicht) Terwijl de schuldenaar en
zijn plicht bij rechtsplicht centraal staan. Een tekortkoming in de verbintenis lijdt in de regel
tot een wanprestatie, terwijl je bij een rechtsplicht meestal spreekt over een onrechtmatige
daad. Een verbintenis is in de regel ook opeisbaar, en schuldeiser kan verbintenis opeisen.
Terwijl bij een rechtsplicht eigenlijk alleen een vordering ontstaat bij een schending of
tenminste een dreigende schending.
Bronnen van verbintenissen – rechtshandelingen
Een rechtshandeling is een handeling die is gericht op het teweegbrengen van
rechtsgevolgen. Rechtshandelingen zijn:
1. Overeenkomsten (6:213 en 248 en boek 7 BW)
Zie 6:213 BW: een overeenkomst is volgens deze bepaling een rechtshandeling waarbij een
verbintenis ontstaat.
Zie ook 6:248 BW: een overeenkomst heeft niet alleen de door de partijen overeengekomen
,rechtsgevolgen, maar ook die uit de wet, redelijkheid en billijkheid en gewoonte
voortvloeien. Maar niet alleen de rechtsgevolgen die zijn afgesproken maar dus ook die.
2. Aansprakelijkheidsstelling als bedoeld in art. 2:403 lid 1 onder f BW.
3. Bekrachtiging (3:69 BW)
4. Legaat (4:117 BW)
Bronnen van verbintenissen – andere rechtsfeiten
Verschil tussen rechtsfeit en rechtshandeling is dat bij andere rechtsfeiten de wil niet van
belang is. Wat maakt een rechtshandeling een rechtshandeling? Dat is dat de handelende
partij de wil heeft om rechtsgevolgen in het leven te roepen.
1. De wil van de handelende persoon is niet van belang (in tegenstelling tot
rechtshandelingen).
Voorbeeld:
- onrechtmatige daad (6:162 BW)
Als jij een voetbal door een raam trapt, dan pleeg jij een onrechtmatige daad, of je nou de
wil had om die raam kapot te maken of niet, of je nou de wil had om een
schadevergoedingsvordering te laten ontstaan of niet.
- Zaakwaarneming (6:198 BW)
Hier geldt hetzelfde. Jou wil maakt niet uit, het lijdt tot rechtsgevolgen.
Bronnen van verbintenissen – rechtelijke uitspraken
Voorbeeld:
- veroordeling tot betaling dwangsom of proceskosten (237 e.v. en 611a e.v. Rv)
Als de rechter iemand veroordeeld tot de betaling van dwangsom of proceskosten. Daaruit
bestaat dan een verbintenis om bijv. die proceskosten te voldoen en die ontstaat door die
uitspraak.
- Toekenning van een schadeloosstelling (bijvoorbeeld 3:53 BW)
Op grond van 3:53 BW geldt hetzelfde.
Quint/Te Poel
In Quint/Te Poel was er een opdrachtgever en die gaf een opdracht aan aannemer Bouw een
Huis. Bouw een Huis bouwde op grond van een derde en die derde was een broer van de
opdrachtgever. Die aannemer bouwt het huis op grond van de derde en die wil dan betaling,
de gaat eerst naar de opdrachtgever maar die was niet te vinden of failliet of wat dan ook.
Die kon en wilde in ieder geval niet betalen. Dus die aannemer ging toen naar de broer, want
die broer (derde) is door natrekking eigenaar geworden van dat huis. Zijn grond is daardoor
meer waard geworden en die heeft geprofiteerd van de arbeid van de aannemer zonder dat
daarvoor rechtvaardiging is. Die aannemer stelde m.a.w. een vordering uit
ongerechtvaardigde verrijking. Echter dit is onder het oude BW en onder het oude BW
bestond geen ongerechtvaardigde verrijking. De HR oordeelde dat niet iedere verbintenis
rechtstreeks op de wet moet steunen. Nee, een verbintenis kan ook ontstaan als hij in het
stelsel van de wet past en aansluit bij de wel in de wet geregelde gevallen. De HR die negeert
het oude 6:1 BW en zegt: verbintenissen kunnen ook ontstaan als het aansluit als het bij de
wet staat. Een nieuwe categorie dus (naast art. 6:1 BW!) De HR zegt dat je art. 6:1 BW niet al
te streng hoeft op te vatten. Toch kreeg aannemer zijn geld niet, want die aannemer was zo
dom om te bouwen op andermans grond en dat had die aannemer kunnen weten door de
registers te controleren. Dus de derde hoefde geen schadevergoeding te betalen aan de
, aannemer. Maar de deur voor ongerechtvaardigde verrijking was open gezet ondanks dat
het niet in de wet stond. Dit specifieke probleem van ongerechtvaardigde verrijking is
opgelost. Het nieuwe BW kent inmiddels wel een regeling van ongerechtvaardigde verrijking.
De vraag is dan of Quint/Te poel nog steeds wel zin heeft. Is Quint/te Poel nog steeds van
belang met het nieuw BW? Deze vraag is niet heel belangrijk. Want stel je bent een advocaat
en je wil schadevergoeding. Maar erkent u ook dat er eigenlijk niet echt grondslag is voor
schadevergoeding. Dat mijn cliënt recht heeft op schadevergoeding leidt niet uit de wet. Je
kunt dan 2 dingen doen: Quint/Te Poel erbij halen en zeggen: het vloeit misschien niet voort
uit de wet deze verbintenis, maar het past in het stelsel van de wet. Het sluit aan bij andere
wettelijke gevallen. Dat kan, maar dat is moeilijk, want dan is het aan de lagere advocaat om
te erkennen dat er een extra bron van verbintenissen bestaat. Een moderne advocaat zou
daarom iets anders doen. Een moderne advocaat zeggen: hier is sprake van onrechtmatige
daad. Deze 3 categorieën en waaronder OD, is zo breed dat je alle denkbare gevallen erin
kan stoppen.
Opeisbaarheid
Afdwingbaar of natuurlijk
Hoofdregel: iedere verbintenis is afdwingbaar ex 3:296 BW
Dit is de vordering tot nakoming. Heb je een verbintenis dan kun je als schuldeiser naar de
rechter gaan en zeggen dat je wil dat de schuldenaar nakomt. Dat is de hoofdregel.
Uitzondering: natuurlijke verbintenis ex 6:3 lid 1 BW
In sommige gevallen is er geen recht op nakoming en zijn de verbintenissen niet
afdwingbaar, dit zijn de natuurlijke verbintenissen. Een natuurlijke verbintenis is een
verbintenis zonder rechtsvordering. Verbintenis die je niet kan afdwingen. Maar het is wel
een verbintenis. Als je een verbintenis nakomt uit jezelf dan is dit geen onverschuldigde
betaling. Hoe ontstaat zo’n verbintenis? Dat kon doordat de wet of rechtshandeling de
afdwingbaarheid beperkt. De wet doet dat door verjaring. Na 20/5 jaar etc. verjaart de
vordering tot nakoming. De vordering tot nakoming verdwijnt dan maar de achterliggende
verbintenis blijft bestaan. Door verjaring ontstaat dan een natuurlijke verbintenis.
Het kan ook door rechtshandeling. Dit is bijvoorbeeld als je afspreekt dat je een verbintenis
niet kunt afdwingen. Dit wordt ook wel een ‘Gentlemen’s agreement’ genoemd. Een
‘Gentlemen’s agreement’ leidt tot allerlei verplichtingen, maar die zijn niet af te dwingen.
Tweede categorie is de morele verplichting. Als jij voldoet aan een morele verplichting dan
voldoe je daarmee aan een natuurlijke verbintenis. Stel bijvoorbeeld dat jij de fiets leent van
je buurman. En die fiets wordt, terwijl die onder jouw hoede was, gestolen. Jij kon daar niets
aan doen. Jij was een goed bruiklener, want je hebt de nodige zorg getracht. Maar toch is die
fiets weg. Je hebt nu geen verplichting om jouw vriend schadeloos te stellen, geen juridische
